of 59123 LinkedIn

‘Netwerkcorruptie is blinde vlek’

Willeke Slingerland, lecotr bij hogeschool Saxion, onderzocht voor haar proefschrift voor de Vrije Universiteit Amsterdam onder andere de omkoperij bij de FIFA en de corruptiezaak rond voormalig senator en wethouder voor de VVD in Roermond Jos van Rey. In omvang en impact onvergelijkbare affaires, maar wel gevallen van netwerkcorruptie.

Netwerken van politiek en bedrijfsleven zijn een excellente voedingsbodem voor netwerkcorruptie. We hebben daar veel te weinig oog voor, omdat we volgens lector bij hogeschool Saxion Willeke Slingerland zijn gefocust op de paar rotte appels en niet op de mand. 

Slingerland onderzocht voor haar proefschrift voor de Vrije Universiteit Amsterdam onder andere de omkoperij bij de FIFA en de corruptiezaak rond voormalig senator en wethouder voor de VVD in Roermond Jos van Rey. In omvang en impact onvergelijkbare affaires, maar wel gevallen van netwerkcorruptie.

WK voetbal
De FIFA spant de kroon. De internationale voetbalfederatie is compleet ontaard en tot in haar vezels corrupt. Slingerland: ‘Ik maak een onderscheid tussen netwerkcorruptie en corrupte netwerken. In corrupte netwerken heerst veel corruptie; netwerkcorruptie betekent dat het netwerk zélf de corruptie vormt, zonder dat daar individueel corrupt handelen hoeft plaats te vinden. Bij de FIFA komt alles bij elkaar. Het is een criminele organisatie, het heeft netwerkcorruptie én individuele corruptie. Alles grijpt op elkaar in en versterkt elkaar. Er worden doelbewust afspraken gemaakt om een WK onderhands te verkopen en de belangen te verdelen.’

Regeringsleiders
De FIFA-corruptie gaat verder en vergiftigt ook andere, soms goedbedoelende, netwerken, zegt Slingerland. ‘Er worden contacten gelegd met staatshoofden, regeringsleiders, mediabedrijven en multinationals. Je ziet niet direct dat er belangen worden verkocht, maar er worden wel allianties gesmeed. Een criminele organisatie verbindt zich met de politieke en de commerciële arena. Er zit een hoop idealisme in de marketing van de FIFA – we zijn wereldburgers, we zijn tegen discriminatie – dus dat voelt goed. Je ziet dat er vervolgens een norm ontstaat dat het FIFA-netwerk er voor jou is als jij iets voor het FIFA-netwerk doet.’ De perversie gaat verder, aldus Slingerland, want andere netwerken zien wat er gebeurt maar trekken niet aan de bel. ‘Je staat erbij en kijkt ernaar, maar uit angst voor je eigen hachje doe je niets.’

Ongrijpbaar
Netwerkcorruptie is volgens haar ongrijpbaarder dan een-op-een omkoping en draait ook niet per se om persoonlijk belang of gewin. Het gaat om macht, om autoriteit, positie en aanzien. ‘Het punt is: we zitten in sociale netwerken omdat we in een netwerksamenleving nu eenmaal de dingen zó voor elkaar krijgen. Vanuit een gemeenschappelijk en gedeeld belang doe je wat voor elkaar; je helpt elkaar verder in het leven. Maar die hulp kan verworden tot het dienen van een netwerkbelang. Je ontwikkelt een tunnelvisie in een naar binnen gekeerd netwerk en draagt, vaak onbedoeld, bij aan een vriendendienstcultuur. Het kwaad zit niet in een dikke envelop en niemand lijkt het slachtoffer, maar we hebben niet door dat we állemaal het slachtoffer zijn van netwerkcorruptie.’

Burgemeesters en wethouders
‘Veel burgemeesters hebben mij gemaild en gebeld’, aldus Slingerland. ‘Burgemeesters en wethouders zitten voor hun werk in allerlei netwerken, maar het concept dat je binnen een netwerk medeplichtig kunt zijn aan corruptie zonder dat zelf te zijn, zet ze denk ik aan het denken. Wordt er informeel informatie uitgewisseld? Is er een netwerkbewustzijn ontstaan? Is de impliciete norm wederkerigheid? Gaat het over ‘zij daar en wij hier’ bij de organisatie van een evenement of een vraag van het ministerie? Alleen als burgemeesters open en eerlijk zijn over hun eigen netwerken, kunnen ze met wethouders de risico’s van hún netwerken bespreken. Ik geloof heel erg in “practice what you preach”.’

Ondermijning rechtsstaat
Bestuurlijk Nederland moet wennen aan het idee van netwerkcorruptie, omdat overheden nog heel erg van de integriteit 1.0 zijn, heeft Slingerland als lector overheid, markt en samenleving ervaren. Het vaderlandse integriteitsbeleid draait om gedragscodes, om het afleggen van de eed, om het melden van geschenken. ‘Doe dat vooral allemaal, maar je creëert er geen netwerkbewustzijn mee. Het registreren van geschenken helpt ons niet om na te denken over waar het bij integriteit om draait: wat doe ik in het dagelijkse leven?’, aldus Slingerland. ‘De losse instrumenten van ons integriteitsbeleid en de repressie zijn gericht op het individu of op de organisatie, maar níet op de netwerken waarin bestuurders of ambtenaren opereren. We moeten ons realiseren dat we de rechtsstaat ondermijnen als we die netwerken niet onder ogen zien. ‘

Omdat het individu in het integriteitsbeleid centraal staat, kunnen nationale overheden en internationale organisaties slecht uit de voeten met netwerkcorruptie. ‘We kijken naar de rotte appels, hun netwerk is een blinde vlek.’

Lees het volledige interview in Binnenlands Bestuur nr. 14 van deze week (inlog) 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Criticus op
Reactie van raadsleden:
"wij herkennen ons hier niet in."

Door Bart op
Boeiend vraagstuk, terecht om hier aandacht aan te besteden. Ik vraag mij af of overheden die intern worstelen met netwerkcorruptie wel klaar zijn om dit probleem aan te pakken.
Door Spijker (n.v.t.) op
Een betere controle van de fiscus op het bezit van bitcoins en een verplichte registratie van de inhoud van kluisjes bij banken (denk bijv. aan goudstaven e.d.) zou ook niet verkeerd zijn.
Door Watcher op
Netwerkcorruptie: als burgemeester en tevens portefeuillehouder van de gemeente Leidschendam oud bestuurders uit je kleine provinciale VNG-netwerk benoemen in de gemeentelijke bezwarencommissie en meer dan 20 jaar daarin zitting laten nemen en daarna beiden laten doorstromen naar gemeentelijke klachtencommissie heeft voor mij dezelfde vieze bijsmaak. De jaarverslagen werden tot voor kort jaarlijks pas in juli tijdens zomerreces uutgebracht en niet actief gepubliceerd. Persberichten werden jaarlijks in strijd met werkelijkheid en de feiten uutgebracht. De leden van de klachtencommissie vullen opvallend vaak in belangrijke en politiek gevoelige zaken "geen mening" in. Enkele dagen voor overgang van de Nationale Ombudsman en de Natinale Jeugdombudsman (zonder duidelijke argumentatie) naar gemeentelijke ombudsman van Den Haag werd dit pas actief in de pers gemeld met als reden om geen verwarring te zaaien. De burgemeester zei tijdens raadsvergadering dat hij de gemeentelijke ombudsman goed kende. We blijven op deze manier onder elkaar en bedanken aan het slot van elk jaarverslag voor de prettige samenwerking!!!
Door Josta (Jurist/natuurgeneeskundig therapeut) op
Volgens de auteur zijn we niet alleen allemaal slachtoffer, maar doen we er nog allemaal aan mee ook ... En moeten we komen tot netwerk-bewustzijn. Eh ja ...
Door Josta (Jurist/natuurgeneeskundig therapeut) op
Ik ben bang dat we allang geen rechtsstaat meer hebben. We gaan eens per 4 jaar naar de stembus om het geweten van de politiek te sussen. Maar invloed? Welnee, we zijn al lang in de uitverkoop gedaan door de politiek. neem bijvoorbeeld de luchtvaart, neem Schiphol (en Eindhoven en de hele internationale luchtvaart): Ook in Utrecht ervaren we tegenwoordig al de geluidsoverlast (ook in de heilige uren van de nacht), want ja, de show must go on ... Alles gaat over de rug van de burgers heen, onze gezondheid wordt opgeofferd aan het belang van de aandeelhouders, dus ook de overheid. En dan hebben we het nog niet over de landbouw, of de gezondheidszorg, enz. We weten niet half wat er allemaal over onze hoofden heen (soms letterlijk) bekonkeld wordt.
Door Adriaan op
Wat is erger: een blinde vlek of oogkleppen op ?
Door P op
Wat is het verschil met ouderwets corporatisme? Of ligt de norm tegenwoordig ergens anders?
Door Hubert op
Het is een en al netwerk corruptie sinds de decentralisatie .