of 59244 LinkedIn

Misbruik Wob ‘sterk overdreven’

Het oneigenlijk gebruik van de Wet openbaarheid bestuur (Wob) kost een gemeente gemiddeld hooguit duizend euro per jaar aan dwangsommen. Hoogleraar Heinrich Winter, die de omvang van het misbruik onderzocht, noemt de opwinding over massaal oneigenlijk wobben ‘sterk overdreven.'

Het oneigenlijk gebruik van de Wet openbaarheid bestuur (Wob) kost een gemeente gemiddeld hooguit duizend euro per jaar aan dwangsommen. Hoogleraar Heinrich Winter, die de omvang van het misbruik onderzocht, noemt de opwinding over massaal oneigenlijk wobben ‘sterk overdreven'.'

Uit zijn onderzoek Afrekenen met de Wob! blijkt dat er vergeleken met 2008 inderdaad sprake is van een toename van het aantal verzoeken om openbaarheid. Maar die is volgens Winter, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), niet volledig toe te schrijven aan de toename van oneigenlijke verzoeken, omdat het goed denkbaar is dat de grotere bekendheid van de Wob ook tot meer eigenlijke Wob-verzoeken heeft geleid.

 

Informatie overheid moet openbaar zijn
‘De toename is dus niet sec als negatief te beschouwen. Soms zelfs als positief, omdat het uiteindelijke doel van de Wob is dat informatie openbaar wordt gemaakt’, aldus Winter. ‘Overheidsfunctionarissen en bestuurders zouden daar eigenlijk verheugd over moeten zijn, want de Wob is juist gericht op het bevorderen van openbaarheid. Minder mooi is uiteraard dat Wob-verzoeken soms inderdaad oneigenlijk zijn en gezien kunnen worden als misbruik van de regeling.’

 

Aandacht VNG averechs

De aandacht van de VNG voor de problematiek rondom de Wob heeft volgens veel gemeenten – vier op de tien – mensen bovendien juist op het paard geholpen die iets slechts in de zin hadden. Het is volgens de onderzoekers goed voor te stellen dat burgers, doordat de VNG de noodklok over de problematiek luidt, op het idee komen om op oneigenlijke wijze gebruik te maken van de Wob. Een onvoorzien en onbedoeld effect.

 

Toename niet erg groot

Gemeenten hebben de afgelopen maanden een flinke lobby gevoerd op het tegengaan van oneigenlijke verzoeken, met name vanwege de hoeveelheid werk, tijd en geld die ze kosten. Het RUG-onderzoek maakt duidelijk dat het met de negatieve financiële gevolgen van oneigenlijke verzoeken alleszins meevalt. an de hand van een door meer dan de helft van alle gemeenten ingevulde vragenlijst – 215  van de 403 gemeenten deden mee – concluderen de onderzoekers dat het de afgelopen jaren (2012 en 2013) gaat om een bedrag van maximaal 400.000 euro dat door alle gemeenten gezamenlijk aan dwangsommen is betaald voor oneigenlijke verzoeken. ‘Daarbij gaan we ervan uit dat bij elke dwangsom het maximum wordt verbeurd; in de praktijk is dat slechts zelden het geval, meestal gaat het om (veel) lagere bedragen dan de maximale 1.260 euro. In totaal is het bedrag aan jaarlijks betaalde dwangsommen per gemeente daarmee veel lager dan 1.000 euro per gemeente. Er is wel sprake van een toename, maar die is niet erg groot.’ Gemeenten zijn meer geld kwijt aan proceskostenvergoedingen bij oneigenlijke Wob-verzoeken, maar ook daar zijn de bedragen volgens de bestuurskundige overzichtelijk: ‘In totaal volgens hun eigen opgave jaarlijks maximaal 650.000 euro, dus per Nederlandse gemeente nooit meer (maar waarschijnlijk veel minder) dan 1.500 euro.’

 

Lees het hele artikel in Binnenlands Bestuur (nr. 7) van deze week.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door peter op
Betse Lady,

De cruciale vraag hierbij is: is het aan de behandelend ambtenaar of aan de overheid waarop de informatie betrekking heeft om uit te maken of de informatie toegevoegde waarde heeft en of het verzoek oneigenlijk is. Op die manier wordt de WOB wel al te makkelijk uitgehold.
Door Lady op
Beste Peter,
Het feit dat jij ook dergelijke vragen stelt, vind ik helaas niet zo'n goed argument. Dat iemand informatie verborgen wil houden, is volgens mij door niemand gemeld, maar van bepaalde informatie kun je je inderdaad afvragen wat de toegevoegde waarde daarvan is, voor wie dan ook. Om die informatie op voorhand al te melden via een website lijkt me dan ook een ongewenste vervuiling van voorlichtingsinformatie die door welke website dan ook gepresenteerd zou moeten worden.

Misschien zou het een goed idee zijn om de WOB-verzoeken via de website te melden met daarbij de kosten die zijn gemaakt ten laste van de gemeenschap. Dan is dat tenminste ook meteen inzichtelijk.

O, overigens, ik ben geen gemeenteambtenaar.
Door peter op
Beste Henk,

Ik heb de voorbeelden gelezen en kan er in de verste verte niet uit afleiden waarom deze verzoeken oneigenlijk zouden zijn, of waarom u deze informatie verborgen zou moeten willen houden.

Het feit dat u deze verzoeken als oneigenlijk bestempelt zonder te weten waarom iemand deze informatie wil, komt op mij over als een verregaande vorm van ambteljke arrogantie. Ik heb dergelijke verzoeken zelf ook al ingediend in het verleden, en had daamee een duidelijk doel voor ogen, bv om bepaalde vermoedens over misstanden te onderzoeken.

Tenslotte gaat het hier telkens om informatie die een gemeente zonder probleem snel uit een systeem moet kunnen halen, en informatie waarvoor een WOB verzoek helemaal niet nodigzou moeten zijn, omdat de informatie op een veel informeler manier had kunnen worden verschaft.
Door Alex op
Ivoren toren van de wetenschap? Omdat de uitslag die gebaseerd is op een enquete onder je collegae die kennelijk een andere mening hebben dan jij?
Door Joost op
Nou Henk (Hoofd Algemene Zaken), ik krijg de tranen in mijn broek van je schokkende verhaal...
Door Henk (Hoofd Algemene Zaken) op
Ivoren toren van de wetenschap?

In het artikel zegt de Groningse hoogleraar Winter dat “Gemeenten zouden veel winst kunnen behalen door hun zaakjes op orde te hebben.” en “Actief openbaar maken is dan ook de beste remedie tegen oneigenlijke verzoeken.” Een verzoeker kan dan immers simpelweg worden verwezen naar de website waar hij de informatie zelf kan vinden. Dat bespaart ambtelijke uren, voorkomt de betaling van dwangsommen en proceskosten en zorgt voor een snelle en efficiënte afhandeling verzoeken om openbaarheid.” Dit vind ik opmerkingen vanuit de spreekwoordelijke ivoren toren.

Waar hebben we mee te maken als gemeente? Hier een greep uit de ruim 30 oneigenlijke WOB-verzoeken waar mijn gemeente mee geconfronteerd is in de laatste 2 jaar:
Een bedrijf uit Elburg verzoekt om het hoofdstuk afvalstoffen uit de aanvraag van de vigerende milieuvergunning van elk bedrijf in onze gemeente, iemand uit Almere vraagt naar het overzicht inkomsten afvalstoffenheffing en overzicht uitgaven m.b.t. verwerken van afvalstoffen van de afgelopen 5 jaar, iemand met alleen een hotmailadres verzoekt om alle afgewezen en verstrekte vergunningen, iemand uit Kranenburg verzoekt om openbaarmaking van het aantal inwoners met de Britse nationaliteit in 2012, iemand uit Amersfoort verzoekt om de klachten over openingstijd van het gemeentehuis, iemand uit Nijmegen verzoekt om documenten m.b.t. bijzonder opsporingsambtenaar (o.a. akte van beëdiging, akte van aanstelling), iemand uit Groningen verzoekt om informatie over optreden tegen geluidsoverlast veroorzaakt door zgn. kattenverjager, etc.

Ook het volgende recente WOB-verzoek is illustratief (om brief anoniem te maken heb ik de naam vervangen door X):

Geachte heer, mevrouw,

Hierbij verzoek ik u op grond van de Wet openbaarheid bestuur om de volgende openbaar te maken en in afschrift te verstrekken documenten: alle documenten waaruit blijkt wanneer u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) correspondentie verstuurd heeft naar X in de periode van 1 maart 2013 tot en met 21 maart 2014 evenals alle documenten waaruit blijkt welke correspondentie u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) verstuurd heeft naar X in de periode van 1 maart 2013 tot en met 21 maart 2014 evenals alle documenten waaruit blijkt naar welk adres/waarheen u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) voornoemde correspondentie verstuurd heeft zoals uw verzendadministratie (of iets dergelijks). Indien de kosten verbonden aan dit verzoek meer bedragen dan €7, - verzoek ik u om openbaarmaking middels inzage i.p.v. openbaarmaking middels het verstrekken van afschriften. Ik heb geen machtiging bij dit schrijven gevoegd.

Hoogachtend verblijf ik met vriendelijke groeten wachtend op een schriftelijke reactie uwerzijds,
X

Mijn gemeente heeft relatief gezien weinig dwangsom en of proceskostenvergoeding hoeven uitkeren aan verzoekers. Een keer ging het mis toen een verzoeker binnen een minuut twee keer per mail ogenschijnlijk hetzelfde verzoek deed, de ambtenaar dacht het per ongeluk twee keer verstuurd was en er later achter kwam dat het verzoek op een minuscuul onderdeel net anders was. Begrijpelijk dat verzoekers bijna altijd alleen hun e-mailadres of postbusadres vermelden en niet hun NAW-gegevens. Twee keer hebben we een proceskostenvergoeding moeten betalen, omdat we bewust de uren insteek wilden beperken, en daarom een gokje waagden en vervolgens door de bezwarencommissie werden gecorrigeerd (ingecalculeerd verlies).

Er zijn wel degelijk hoge kosten met oneigenlijke WOB-verzoeken gemoeid. Het kost veel uren om de gevraagde informatie bij elkaar te zoeken (juist ook omdat het vaak volstrekt onlogische verzoeken zijn waar informatiesystemen niet op zijn ingericht!), collega’s te raadplegen om vakspecifieke informatie te helpen interpreteren, informatie vanuit systemen om te zetten naar een document, informatie te ordenen, een brief te maken, te checken of je niet iets vergeten bent, in sommige gevallen uitleg aan bestuur, soms afhandeling bezwaar etc. Ook als je je zaakjes op orde hebt en begeleiding afhandeling WOB-verzoeken centraal georganiseerd hebt, gaat er nog steeds heel veel tijd in zitten! Gemiddeld per verzoek toch al gauw 2 dagen. En als de heer Winter stelt dat actief openbaar maken de beste remedie is, realiseert hij zich dan ook dat er geen burger, en zeker niet uit Hof van Twente, zit te wachten op dit soort informatie op de website? Overigens vergt het ook de nodige uren om informatie te presenteren op de website. Maar we willen de informatie naar de burger toe overzichtelijk houden, want anders schrikt het onze bezoekers af. Dus we selecteren en mikken op die informatie waar meerdere van (onze) burgers belang bij hebben. En dat is niet de informatie die gevraagd wordt bij WOB-verzoeken, zeker niet de oneigenlijke!
Door Jan op
Uit bijna alle reacties die afkomstig zijn van ambtenaren blijkt dat men de wetgever niet heeft begrepen: die heeft nl. het belangencriterium nadrukkelijk buiten het beoordelingskader geplaatst, en desondanks wordt veelal geoordeeld te moeten menen dat er "serieuze" en "oneigenlijke" verzoeken zouden zijn... dames en heren: u houdt zich bezig met iets dat de wetgever niet heeft gewild, namelijk het menen te moeten beoordelen wat het belang van de aanvrager is.
Door Marianne den Broeder (Wob specialist en researcher, owner at WobShop) op
Hulde aan al die gemeenten die die géén dwangsommen verbeurden doordat zij de boel op orde hebben en/of enorm hard hebben gewerkt om tijdig te beslissen.

Beklaag uzelf niet. Al dat werk was niet voor niets. Zie uw inspanning op een omvangrijk Wobverzoek als een gratis praktijktest, geheel zonder dure consultant of procesherontwerper. U mag zich feliciteren met uw uitslag. U heeft bewezen dat u een Wobverzoek kunt afdoen zoals de wetgever heeft bedoeld. U zou daarvoor gecertificeerd moeten worden.

U bewandelt de koninklijke weg en u wordt vanzelf beloond. Bij ú zullen dwangsomjagers minder en minder aankloppen. Die zien snel genoeg in dat bij uw keurige en goed georganiseerde gemeente geen dwangsom valt te halen. U bewijst de transparantie van het openbaar bestuur een betere dienst dan de VNG, die bij u niets dan incompetentie (leest niet goed), informatiechaos (kan niet vinden), en traagheid (termijnoverschrijding) veronderstelt.

Houdt moed. Helpt uw collega-gemeenten. Hoe meer gemeenten uw goede voorbeeld volgen, des te eerder zijn álle gemeenten af van de dwangsomjagerij die uw eigen brancheorganisatie door zijn averechtse publiciteit heeft opgeroepen.
Door Ben (Jurist) op
Een onwaarschijnlijke conclusie. Als kleine gemeente zijn wij vele uren met duidelijk oneigenlijke WOB-verzoeken bezig. Het gaat de verzoeker daarbij niet om informatie, maar om het indienen van claims als de gemeente fouten maakt bij de behandeling. Uiteindelijk komen de kosten van die behandeling bij de gemeenschap, nog los van de kosten voor eventuele gerechtvaardigde claims/boetes. Gemeenten hebben doorgaans helemaal geen probleem met serieuze verzoeken, die werkelijk ergens over gaan. De vele oneigenlijke verzoeken kosten de gemeenschap echter handen vol geld. Dat hier alleen sprake zou zijn van een VNG-lobby, is flauwekul. Dit kost de burger nodeloos veel geld.
Door Doeke (Juridisch adviseur) op
Is dit onderzoeksrapport zélf eigenlijk openbaar? Ik kan het nl. op internet niet vinden. Wob-verzoekje bij de heer Winter indienen dan maar? Of is dat overdreven?