of 58952 LinkedIn

Gemeentelijke financiën en reserves flink onder druk

Gemeentelijke financiën en reserves flink onder druk. Door stijgende zorgkosten en tegenvallende rijksbijdrage.
Deloitte Reageer

Door stijgende zorgkosten en tegenvallende rijksbijdrage.

In 2019 en 2020 nemen de reserves van 65 grootste Nederlandse gemeenten af met twee miljard euro. Dat blijkt uit een analyse van Deloitte van de begrotingen van deze gemeenten. Stijgende kosten voor jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning en een tegenvallende rijksbijdrage zijn de belangrijkste oorzaken voor de financiële krapte.

Dorpshuizen en zwembaden die niet gebouwd kunnen worden en lokale verenigingen die subsidies kwijtraken: het gaat niet goed met de gemeentelijke financiën. 3 december 2019 maakte Nieuwsuur hierover een reportage. Het actualiteitenprogramma baseerde zich daarbij op onderzoek van Deloitte. In dit artikel gaan wij wat dieper in op de cijfers.

 

Al enkele jaren analyseert Deloitte de jaarrekeningen en begrotingen van alle gemeenten, waaronder de 65 grootste gemeenten. Daar woont in totaal ruim de helft van alle Nederlanders woont. Net als het Rijk moesten de gemeenten in de periode 2009-2013 flink bezuinigen, waardoor de reserves afnamen. Maar daarna krabbelden ze weer op. In 2014 namen de reserves nog beperkt met 11 miljoen euro toe, tussen 2015 en 2017 stegen de reserves ruim met 850 miljoen euro. 

 

Gemiddeld spaarden gemeenten over de jaren 2014 tot en met 2018 per saldo 95 euro per inwoner maar de onderlinge verschillen zijn groot. Zo spaarde Lansingerland gemiddeld per inwoner 1.412 euro en teerde de gemeente Leiden per inwoner 1.128 euro in.

 

Afname reserves

Opvallend is dat vanaf 2018 de reserves weer afnemen. Eerst nog voorzichtig: dat jaar boeken de 65 gemeenten een gezamenlijk negatief saldo van baten en lasten van ruim 4 miljoen euro. Voor dit jaar is een negatief resultaat van 1,3 miljard begroot en voor volgend jaar een negatief resultaat van bijna 663 miljoen euro. Bijna twee miljard euro: dat is bijna een tiende van de totale reserve van deze 65 gemeenten en zelfs tweederde van de totale algemene reserves van deze gemeenten; dat deel van de reserves waarmee gemeenten hun risico’s moeten opvangen.

De 65 gemeenten gaan er in deze periode gemiddeld 235 euro per inwoner op achteruit. Ook hier zijn de verschillen weer groot. Leidschendam-Voorburg spaart gemiddeld per inwoner 599 euro, Tilburg teert per inwoner gemiddeld 1.107 euro in op haar reserve. 


De oorzaak: minder uitgaven in de overheid

De krimpende reserves zijn opvallend als we kijken naar de rooskleurige financiële situatie van de Rijksoverheid. Die had in 2017 en 2018 overschotten van 8 en 11 miljard euro op de begroting en dit jaar verwacht het ministerie van Financiën 10,8 miljard euro over te houden.

 

De overschotten zijn het gevolg van de lagere uitgaven van het Rijk en juist daar zit de crux: de rijksuitkering aan het Gemeentefonds is afhankelijk van de uitgaven van het Rijk. Geeft het Rijk minder geld uit, dan krijgen de gemeenten dus ook minder geld.

 

Het idee achter deze zogenoemde ‘trap op, trap af’-systematiek is dat gemeenten in economisch zwaardere tijden automatisch mee moeten bezuinigen. Nu doet zich echter de bijzondere situatie voor dat het rijk niet hoeft te bezuinigen — omdat het geld er dus wel is — maar het geld niet uitgeeft. De G40 en enkele partijen gaven tijdens Prinsjesdag aan de systematiek los te willen laten en de Raad voor het Openbaar Bestuur adviseerde dit eerder ook al. 


Stijgende zorgkosten

Gemeenten kampen met tegenvallende inkomsten, maar ook met stijgende zorg- en wmo-uitgaven. We hebben de jeugdzorgkosten voor wijkteams, maatwerkdienstverlening18- en geëscaleerde zorg 18- naast elkaar gezet. De kosten van de wijkteams stijgen tussen 2018 en 2020 bijvoorbeeld met 14 procent. De kosten van geëscaleerde jeugdzorg stijgen in dezelfde periode met 8 procent.

 

Ook hier zijn de verschillen per gemeente groot. Zo besteedt de gemeente Zaanstad over 2018 gemiddeld 177 euro per inwoner aan zijn wijkteams (voor de insiders: dit is taakveld 6.2), terwijl dat bedrag bij de gemeente Alphen aan den Rijn over 2018 9 euro is. Ook zien wij relatief grote verschillen bij gemeenten tussen de kosten van wijkteams over 2018 en de begrote kosten voor 2020 voor de wijkteams. Gemeente Leeuwarden besteedt over 2018 in totaal 111 euro per inwoner en begroot voor 2020 voor de wijkteams een bedrag van 143 euro per inwoner. Voor de uitgebreide weergave van de cijfers kunt u het document hieronder downloaden.

 

Uitdagingen voor gemeenten

Reserves zijn er om tijdelijke tegenvallers op te vangen. Maar een krimp van twee miljard kunnen gemeenten niet snel weer ongedaan maken; er zijn jaren nodig voor de gemeentelijke buffers weer op het oude niveau zijn. Hierbij wordt het spannend of de gemeenten over 2019 en 2020 daadwerkelijk 2 miljard euro op de reserves interen. Afgelopen jaren gaven gemeenten meestal minder uit dan begroot. Met interesse en spanning wordt dan ook uitgekeken naar de jaarrekening 2019. De uitkomsten van 2019 zijn bepalend voor de financiële situatie van gemeenten in de aankomende jaren.

 

Gemeenten staan voor enkele grote uitdagingen: ze moeten de jeugdzorg- en wmo-kosten beter beheersen en tegelijkertijd de baten en lasten weer in evenwicht brengen, door duurzame keuzes te maken en te bezuinigen. Een meer realistische planning en begroting zijn nodig om het verschil met de uiteindelijke jaarrekening te verkleinen en zo een scherper beeld krijgen van de financiële situatie en opgave.

 

Meer stabiliteit en minder afhankelijkheid van de werkelijke besteding van het Rijk is wenselijk. Dat stelt gemeenten ook beter in staat om meer structureel en beleidsmatig met hun financiën om te gaan. Het Rijk en gemeenten zullen dus gezamenlijk moeten kijken naar de systematiek die bepaalt hoeveel geld gemeenten krijgen van het Rijk. Daarnaast is het hard nodig om nu, vijf jaar na de decentralisatie van de drie zorgtaken, vast te stellen of de bijbehorende bezuiniging toch niet te fors was in relatie tot de taken die gemeenten hebben.

 

Meer weten?

Meer weten over onze analyse van gemeentelijke begrotingen? Download hier de cijfers of neem contact op met Rein-Aart van Vugt of Patrick Jussen.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

AfbeeldingDeloitte 
Wilhelminakade 1 
3072 AP, Rotterdam
Tel.nr. 088 288 2888
www.deloitte.nl/publiekesector 
rdubbeldeman@deloitte.nl

Meer nieuws

Opleidingen

       Verdieping BBV