of 64740 LinkedIn

Meer geld nodig voor lokale klimaatplannen

© Shutterstock
© Shutterstock

De schijnwerpers op de klimaattop in Glasgow waren gericht op Joe Biden, Boris Johnson en Mark ‘actie-actie-actie’ Rutte, niet op wethouder Marieke Schouten van Nieuwegein. Zij was er wel degelijk. ‘Steden zijn de eerste overheid en daar komt uiteindelijk 90 procent van het klimaatbeleid tot uitvoering. Neem ons dus serieus.’

Gratis openbaar vervoer in meer landen

GroenLinks-wethouder Schouten van Nieuwegein was namens het Comité van de Regio’s op de internationale klimaattop in het Schotse Glasgow. Dat Comité is aangesloten bij ICLEI, een associatie van 2.500 lokale en regionale besturen die zich inzet voor duurzame ontwikkeling. In Nederland zijn onder meer Nijmegen en Utrecht aangesloten. ICLEI doet aan politieke belangbehartiging en ondersteunt leden als Nijmegen en Utrecht met kennisuit wisseling en het zoeken naar geld. Veel natiestaten doen dat immers niet voor hun lokaal bestuur.

Nieuwegein kan dat geld wel gebruiken. De gemeente werkt aan de meest duurzame binnenstad van Nederland, waarin ze nauw samenwerkt met ontwikkelpartners als het waterleidingbedrijf, het Waterschap, de provincie Utrecht, projectontwikkelaars, de woningcorporatie en lokale ondernemers. Een greep uit de plannen: de realisering van 2.500 woningen die in hun eigen warmte kunnen voorzien via een collectief warmte/koudesysteem, duurzame mobiliteit (voetgangers, fietsers, hoogwaardig OV en elektrische deelauto’s) en een prominente plek voor stadsgroen.

Dat alles kost – behalve innovatief samenwerken met veel partners – geld. Hoeveel is nog niet duidelijk. ‘Neem de boombunkers om de wortels, waarmee we wortels dwingen diep te groeien. Dat spaart het wegdek maar de wortels houden ook water vast. Die kosten zo tussen de 5.000 en 7.000 per stuk en we hebben 30.000 bomen. Als we daarvan een deel een boombunker willen geven, kost dat veel geld’, aldus Schouten.

Vergroenen
Gino van Begin, de Belgische secretaris- generaal van ICLEI, maakt zich zorgen dat de staten onvoldoende inzetten op klimaatverandering zodat een maximale toename van anderhalve graad in 2050 niet wordt gehaald wordt en de aarde sneller opwarmt. Zo heeft Zuid- Korea samen met de lokale en regionale over heden de handen ineen geslagen en een klimaatplan ontwikkeld, maar in Polen houdt de centrale regering zo lang mogelijk vast aan kolen terwijl lokale overheden sneller willen vergroenen, zegt hij. Tegelijk wordt wereldwijd wel fors geïnvesteerd – alleen de Europese Green Deal kost honderden miljarden euro’s per jaar.

Zaak is het volgens Marieke Schouten dat lokale en regionale overheden ook bij dat geld moeten kunnen komen. Of, in de woorden van de burgemeester Marvin Rees van Bristol: ‘We hebben als lokale overheden geen t-shirts en affiches meer nodig, maar projectmanagers en financiële mensen die met excelsheets een project vorm geven en de benodigde financiering binnen halen.’

CO2-neutraal in 2029
Neem Turku dat worstelt met de klimaatverandering. Ook in de Finse stad komen steeds langere hittegolven voor door de stijgende temperatuur. De Oostzee is minder lang bevroren en er is minder sneeuw. ‘Dat is een probleem, want er zijn bijvoorbeeld diersoorten die daardoor hun toevlucht noordelijker in Finland zoeken, door de stijgende temperatuur’, zegt Niina Ruuska, programmamanager van Circular Turku. De gemeente zet in op het aanbrengen van meer groen in de stad.

Dat houdt ook water vast. Om die reden mag er maar 40 procent van de jaarlijkse aangroei van bossen worden gekapt. Daarmee ging Turku verder dan het oorspronkelijke plan waarin 60 procent zou mogen worden gekapt. Bomen absorberen immers water. Afkoppeling van het hemelwater, dat ook in Nederland al decennia als oplossing wordt gepresenteerd, is niet meer afdoende, denken ze in Turku. ‘De regenval gaat zo hard stijgen, dat afvoerpijpen geen oplossing meer bieden, denken wij’, zegt Ruuska.

Ook werkt de gemeente aan oplossingen die ervoor zorgen dat voedingstoffen niet in het water terechtkomen, om zo blauwalg te voorkomen, en wordt er geïnvesteerd in mobiliteit, energie en het CO2-neutraal maken van bouwplaatsen. Alles met een doel: Turku CO2-neutraal maken voor 2029, waar 2050 de EU-norm is.

Gratis OV
Aan de andere kant van de Finse golf ligt de Europese Groene Hoofdstad van 2023 Tallinn. Die titel sleepte de hoofdstad van Estland in september volgens de jury met name in de wacht vanwege haar gratis openbaar vervoersysteem. Tallinn heeft sinds 2013 gratis openbaar vervoer voor een deel van haar inwoners. Aanvankelijk was het openbaar vervoer er alleen voor jongeren, ouderen en mensen met een handicap gratis. Dat geldt nu, na een referendum, voor meer mensen en 96 procent van de ritten. 75 procent van de stemmers stemde voor uitbreiding van het gratis openbaar vervoer.

Volgens Grigori Parfjonov van de afdeling verkeer van Tallinn is het niet zomaar een politieke geste. De vraag kwam op vanuit de bevolking na de economische crisis van 2008. ‘De gemeenteraad kreeg talloze verzoeken om het openbaar vervoer gratis te maken.’ De gemeente vindt dat gratis openbaar vervoer mensen de gelegenheid geeft zich te verplaatsen, ook als ze een laag inkomen hebben. ‘Tegelijk creëert het een gezamenlijk stuk openbare ruimte voor alle segmenten in de samenleving, terwijl alle mensen met het geld dat ze besparen andere leuke dingen kunnen doen’, aldus Parfjonov.

Hoewel de uitslag anders doet vermoeden, was het vooraf zeker geen gelopen race, zegt hij. Tegenstemmers waren bang dat gratis openbaar vervoer de investeringen in het OV onder druk zou zetten. Maar niets is volgens hem minder waar. Alle bus- en tramlijnen zijn in stand gehouden en het lukt zelfs om meer te investeren. Zo is de gemiddelde leeftijd van de bussenvloot gedaald van 6 jaar gemiddeld naar 5,5 jaar, zegt Parfonov. Verder heeft de gemeente vrije busbanen aangelegd om de reistijd te verminderen. Overigens gelden die vrije banen ook voor de fiets: steeds meer wegen krijgen een rode loper voor fietsen en elektrische steps.

Controle
Gratis openbaar vervoer betekent overigens niet dat er niet op tickets wordt gecontroleerd, want er zijn ook mensen die wel moeten betalen. Maar dat gaat volgens hem heel ontspannen. Boetes worden er meestal niet uitgedeeld voor een rit die anderhalve euro kost. Alleen wie resoluut weigert om een kaartje te kopen als de controleur daarom vraagt, moet de portemonnee trekken.

Wel klinkt er ook kritiek op het gratis openbaar vervoer. De nationale rekenkamer heeft volgens de nieuwssite err.ee becijferd dat het gratis openbaar vervoer namelijk niet resulteert in minder autoritten. Ook stelt de rekenkamer vraagtekens bij de houdbaarheid van het systeem, waarvan de kosten zouden oplopen van 21 miljoen in 2017 naar 64 miljoen euro in 2024. En veel bussen rijden er bovendien nog op biogas, een brandstof die niet als groen wordt gezien.

Maar volgens Par fjonov is dat binnenkort verleden tijd: tegen 2035 wil Tallinn een volledig milieuvriendelijke vloot hebben. De gemeente werkt aan elektrische bussen, en mogelijk ook bussen op waterstof. De doelstelling is 40 procent emissiereductie in 2030 en uiteindelijk 0 procent emissie in 2050. Als Groene Hoofdstad tikt Tallinn 600.000 euro binnen die het kan investeren in deze verdere vergroening van het openbaar vervoer.


Oostenrijk: investeren in de laatste mijl
Overal in de Europese Unie worden openbaar-vervoersoplossingen gezocht die het klimaat kunnen redden. Oostenrijk voerde op 26 oktober het Klimaticket Ö in waarmee Oostenrijkers voor ruim duizend euro een jaar gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer: bus, tram en trein. De deelstaten en de bondsregering investeren in het openbaar vervoer en dat zal op lokaal niveau merkbaar zijn, volgens plaatsvervangend deelstaatleider Ingrid Felipe.

Tirol – dat al sinds 2017 een vergelijkbaar klimaatticket kent voor de deelstaat – gaat vooral in het lokale verkeer investeren. Dat wordt niet de grote bus die immers niet altijd passend is. Volgens Felipe worden concepten als een deeltaxi uitgerold, en ook het delen van elektrische auto’s, want ook in de afgelegen en bergachtige gebieden moet de zogeheten ‘last mile’ goed worden aangeboden.

Tirol werkt verder aan een beter aanbod in de avonden, nachten en weekenden. Verder wil de Oostenrijkse deelstaat dat het verkeer voor toerisme en vrijetijd meer afgewikkeld gaat worden met het openbaar vervoer. Het Tirolse Klimaticket zorgde al voor een jaarlijkse toename van de toeristenstroom, met uitzondering van de tijd van de coronapandemie. Overigens is niet iedereen daar blij mee. De burgemeesters van steden als St. Pölten zijn bang dat het openbaar vervoer door de enorme populariteit in de steden zal gaan vastlopen.


Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van het mediafonds van de Europese Unie

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.