of 59250 LinkedIn

Essay: Hoe je beste bestuurder wordt

Wat maakt iemand tot excellent lokaal bestuurder? Tilburg University en Necker van Naem onderzochten de data van de door Binnenlands Bestuur georganiseerde verkiezing Beste Bestuurder 2015. Sabine van Zuydam en Hans Ostendorp schetsen de uitkomsten. Een guideline voor iedereen die de ambitie heeft zich tot Beste Bestuurder te laten kronen. 
Reageer

Wat maakt iemand tot excellent lokaal bestuurder? Tilburg University en Necker van Naem onderzochten de data van de door Binnenlands Bestuur georganiseerde verkiezing Beste Bestuurder 2015. Sabine van Zuydam en Hans Ostendorp schetsen de uitkomsten. Een guideline voor iedereen die de ambitie heeft zich tot Beste Bestuurder te laten kronen. 

Voor politieke ambtsdragers is het essentieel om geloofwaardig over te komen. Zonder geloofwaardigheid is het verwerven van steun of het bereiken van resultaten een stuk lastiger. Toch is het niet vanzelfsprekend dat politieke ambtsdragers geloofwaardig worden gevonden. Hun handelen ligt voortdurend onder een vergrootglas en wordt kritisch gevolgd. Over hun functioneren bestaat vaak scepsis. De geloofwaardigheid van een bestuurder staat of valt met de mate waarin burgers, collega’s en anderen oordelen dat hij of zij het waard is om te worden geloofd.

In de literatuur worden drie typen kerneigenschappen onderscheiden die ertoe doen bij het beoordelen van geloofwaardigheid: bekwaamheid, betrouwbaarheid en betrokkenheid. Bij bekwaamheid gaat het om de mate waarin bestuurders over de voor hun functie benodigde kennis en vaardigheden beschikken. Betrouwbaarheid betreft de mate waarin een publiek – bijvoorbeeld van burgers – bestuurders als eerlijk en integer beschouwt. Betrokkenheid heeft betrekking op het ervaren empathisch vermogen van bestuurders: de mate waarin zij oog hebben voor de belangen van anderen en weten wat er leeft onder de mensen met wie ze werken.

Aan de respondenten in de Beste Bestuurder- verkiezing wordt gevraagd over welke eigenschappen een goede decentraal bestuurder moet beschikken. Zowel volgens volksvertegenwoordigers als dagelijks bestuurders is ‘betrokken’ de belangrijkste eigenschap (16 procent). ‘Daadkracht’, ‘integer’ en ‘communicatief’ staan op een gedeelde tweede plaats. Deze eigenschappen worden alle drie door 12 procent van de respondenten genoemd.

Deze percentages mogen dan van het jaar 2015 zijn, de vier genoemde eigenschappen werden ook in de edities van 2014 en 2016 het belangrijkst gevonden. Een betrokken, daadkrachtige, integere en communicatieve bestuurder is dus meerjarig gewenst. Goede bestuurders zijn volgens hun medebestuurders en volksvertegenwoordigers dus geen schapen met vijf, maar met vier poten.

Verschillen
De verdiepende analyse maakt duidelijk dat er wel degelijk verschillen tussen ambten zijn. De verdieping vond plaats door goede bestuurders af te zetten tegen excellente bestuurders (te weten: de bestuurders die door medebestuurders zijn genomineerd voor de titel Beste Bestuurder). De grootste verschillen bestaan tussen burgemeesters en commissarissen van de koning (voor het gemak: voorzitters) enerzijds en wethouders/gedeputeerden (kortweg: dagelijks bestuurders) anderzijds. Volgens zowel volksvertegenwoordigers als bestuurders passen bijvoorbeeld de betrokkenheidseigenschappen beter bij de voorzitters dan bij de dagelijks bestuurders. En bij de dagelijks bestuurders ligt de nadruk meer op bekwaamheid.

Wij noemen een bestuurder excellent als hij of zij door een medebestuurder is genomineerd voor de titel Beste Bestuurder. Excellente voorzitters worden bovenal gekarakteriseerd in termen van betrokkenheid en communicatief vermogen. Beide zijn betrokkenheidseigenschappen. ‘Betrokkenheid’ laat zich volgens de respondenten zien doordat deze voorzitters ‘overal in de stad aanwezig zijn en oog [hebben] voor de menselijke kant’, waarbij ze ‘oprechte belangstelling tonen’. ‘Communicatief’ zijn voorzitters die ‘contacten met medebestuurders, met inwoners en belanghebbenden [onderhouden], waarbij de knop vaker op ontvangen staat dan op zenden’ en die ‘formuleren in duidelijke bewoordingen, zonder aarzelingen en met passende inhoud en emotie’.

Daadkrachtige voorzitters
Kijken we in het bijzonder naar hoe excellente voorzitters zich onderscheiden van andere voorzitters, dan valt op dat zij om afwijkende bekwaamheidseigenschappen worden gewaardeerd. Een nadere analyse van de individuele eigenschappen laat zien dat excellente burgemeesters en commissarissen van de koning vaker dan anderen door hun insiders als ‘daadkrachtig’ worden gezien. Daadkracht wordt hierbij begrepen als het nemen van initiatief en het niet terugdeinzen bij weerstand. Vooral het optreden van burgemeesters op het terrein van veiligheid en openbare orde, evenals bij issues die grote maatschappelijke weerstand oproepen, springen hier in het oog.

Dit suggereert dat – geheel in lijn met het traditionele beeld – de betrokkenheid en het communicatief vermogen van burgemeesters en commissarissen van de koning weliswaar ontzettend belangrijk worden gevonden, maar dat excellente voorzitters zich volgens hun insiders onderscheiden door betrokkenheid in hun zichtbare profiel aan te vullen met daadkracht. Gezien de nadruk op de rol van burgemeesters en commissarissen van de koning als hoeders van de democratie en het belang van verbindend leiderschap is dit een opvallend gegeven, maar het past in de bredere Europese roep om sterker leiderschap.

Deskundige wethouders
Wethouders en gedeputeerden die zijn genomineerd voor de titel ‘Beste Bestuurder’ worden vaker dan anderen gezien als ‘deskundig’, ‘daadkrachtig’, en ‘betrokken’. Uit de verdiepende analyse blijkt dat bij een excellente wethouder of gedeputeerde vaker eigenschappen van het type bekwaamheid voorop staan. Deskundigheid staat daarin met stip op één. Deskundigheid blijkt volgens respondenten uit ‘dossierkennis en het vermogen dieper in de materie te duiken dan zelfs de meest deskundige ambtenaren’, waarbij idealiter ‘iedere vraag zeer adequaat [wordt] beantwoord’ en dagelijks bestuurders ‘in debatten boven de materie staan die zij moeten verwoorden’.

Het belang dat aan deskundigheid wordt gehecht is opvallend. In meerdere publicaties over de noodzakelijke eigenschappen van een goede dagelijks bestuurder wordt deskundigheid niet met name genoemd. Toch is de waardering voor deskundigheid, zoals die uit onze gegevens blijkt, goed te  begrijpen in het licht van de complexiteit van de problemen waar wethouders en g edeputeerden zich voor gesteld zien. Bovendien zijn de taken en verantwoordelijkheden van dagelijks bestuurders de afgelopen jaren steeds verder uitgebreid, bijvoorbeeld als gevolg van de decentralisaties in het sociaal domein. Dit betekent dat wethouders en gedeputeerden verantwoordelijk zijn voor het bereiken van belangrijke beleidsdoelen en de besteding van veel belastinggeld. Deskundigheid is hierbij onontbeerlijk.

Na deskundigheid volgt daadkracht als tweede belangrijke eigenschap van excellente wethouders en gedeputeerden. Daadkracht betekent voor deze groep bestuurders vooral het daadwerkelijk behalen van resultaten en voortvarend knopen doorhakken. Deze opvatting van daadkracht – die wezenlijk verschilt van die bij de voorzitters (burgemeesters en commissarissen van de koning) – is te begrijpen in het licht van het type problematiek waar wethouders zich mee bezighouden. Veel issues, of het nu de leefbaarheid is of het bestrijden van armoede, vergen een lange adem. Daarop vooruitgang boeken is een teken van daadkracht.

Beste bestuurder worden
Wie in de toekomst de Beste Bestuurder wil worden, onderscheidt zich van goede bestuurders door betrokkenheid, daadkracht en deskundigheid. En door zich goed rekenschap geven van wat hieronder wordt verstaan voor voorzitters en voor dagelijks bestuurders. Wie ambitie heeft om Beste Bestuurder te worden, zal zich ook de vraag moeten stellen welke eigenschappen de bestuurlijke en maatschappelijke omgeving vergt en of uw profiel als bestuurder daarop nog steeds aansluit. Want: de Beste Bestuurder van vandaag is wellicht niet de Beste Bestuurder van morgen.

Sabine van Zuydam is onderzoeker van Tilburg University
Hans Oostendorp is directeur van Necker va Naem


Verkiezing nieuwe beste bestuurder gestart
Binnenlands Bestuur en Necker van Naem zijn op 16 november gestart met de verkiezing Beste Bestuurder van het jaar 2017. U kunt uw nominaties doorgeven via de unieke link die onlangs naar ongeveer tienduizend bestuurders en volksvertegenwoordigers van provincies, gemeenten en waterschappen is gestuurd. Op 18 januari 2018 worden de winnaars bekendgemaakt tijdens het evenement BB Kompas in het provinciehuis van Noord-Brabant, een gratis evenement voor ambtenaren en bestuurders. Wilt u hierbij aanwezig zijn, stuur dan een mail naar info@binnenlandsbestuur.nl.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.