of 59925 LinkedIn

Botsende basisbehoeften eisen bestuurlijke eerlijkheid

Martin van Staveren Reageer

‘De Amsterdamse burgemeester Halsema hoeft niet af te treden vanwege de fouten rond de antiracismedemonstratie op Tweede Pinksterdag op de Dam’. Dit melde de NOS gisteravond (10/06) laat, na een langdurig en stevig spoeddebat van de burgemeester met de gemeenteraad. Dit debat lijkt voorlopig het slotstuk van dé maatschappelijke manifestatie van botsende basisbehoeften, individueel en collectief, tijdens de coronatijd. Hoe als bestuurder met dergelijke conflicten om te gaan?

De botsing begon na de antiracisme-demonstratie op de Dam in Amsterdam, op Tweede Pinksterdag. Hier botsten erkenning van het bestaan van rassendiscriminatie, ook in Nederland, en de vrijheid om daar tegen te demonstreren in alle hevigheid met veiligheid. Oftewel, met volksgezondheid vanwege het coronavirus. Nog diezelfde avond gingen politici, burgers en media los. Vanaf de veilige zijlijn, zonder enige directe verantwoordelijkheid of betrokkenheid, werd door velen een hard oordeel geveld over doen en (vooral) laten van burgemeester Femke Halsema.

 

Of we nu burger, politicus of bestuurder zijn, we hebben allemaal om te gaan met onze drie psychologische basisbehoeften. In willekeurige volgorde zijn dit de behoefte aan geborgenheid, aan autonomie en aan erkenning. Het probleem is dat deze behoeften continu met elkaar botsen. Zo vraagt geborgenheid om veiligheid, en daarmee om het mijden van onzekerheden en risico’s. Autonomie betekent vrijheid. Dat vraagt vaak om het nemen van risico’s. Bij erkenning gaat het om balanceren tussen je enerzijds onderscheiden en anderzijds ook weer niet te ver voor de troepen uitlopen. Deze basisbehoeften spelen niet alleen op individueel niveau. Ze botsen ook in organisaties en in de samenleving als geheel.

 

Waarom roept de Amsterdamse demonstratie op Tweede Pinksterdag zulke heftige emoties op? Waarom was de uitleg van de burgemeester, nog diezelfde avond, en een dag later van de politiechef voor velen onverteerbaar? Waarom is het als samenleving zo moeilijk te accepteren dat bestuurders, evenals alle andere gewone mensen, soms simpelweg worden overvallen door een situatie? Dit kan in een complexe, dynamische samenleving immers zo maar eens het geval zijn. Ondanks alle voorbereidingen, alle op dat moment beschikbare informatie en uitgaande van goede intenties. In zulke situaties komen bestuurders plotseling voor een duivels dilemma te staan. Zoals op Tweede Pinksterdag het dilemma om een vreedzame, emotioneel beladen demonstratie tegen politiegeweld al dan niet met politieoptreden voortijdig te beëindigen. Ga er maar aanstaan in een crisissituatie, ook al hoort dat als bestuurder nu eenmaal bij je taken en verantwoordelijkheden.

 

Wat vraagt het omgaan met botsende basisbehoeften van bestuurders? En trouwens ook van managers en alle andersoortige leidinggevenden? Gek genoeg géén ultieme oplossingen. Botsende basisbehoeften zijn namelijk niet op te lossen. Dit lukt al niet als individu, en dus helemaal niet als organisatie, stad, regio of samenleving. Hoe dan wel? Met de moed om bestuurlijke eerlijkheid te tonen. Dit begint met het benoemen van de botsende behoeften, inclusief het begrip daarvoor. Daarop volgt uitleggen, uitleggen en uitleggen. Uitleggen dat botsende basisbehoeften niet oplosbaar zijn. Uitleggen dat er desondanks onder tijdsdruk wél beslissingen moeten worden genomen, waarbij in die ene specifieke situatie de ene basisbehoefte de andere domineert. Bijvoorbeeld vrijheid boven volksgezondheid. En vooral uitleggen dat dit onvermijdelijk gepaard gaat met het afwegen van risico’s. Dit vraagt moed, dit is zelden eenvoudig en dit lijkt vaak ondankbaar, zoals de burgemeester van Amsterdam onlangs heeft ervaren. Botsende basisbehoeften eisen dus bestuurlijke eerlijkheid, juist als iets heel anders loopt dan voorzien. En dat gaan we de komende tijd nog vaak meemaken.

 

Martin van Staveren, adviseur en docent risicogestuurd werken

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.