of 61441 LinkedIn

Zachte grens kerk en staat

De overheid mag levensbeschouwelijke organisaties subsidiëren, zolang ze geen zieltjes willen winnen. Gemeenten blijken soepel om te gaan met deze regel. ‘De strikte scheiding tussen kerk en staat biedt mij bij bestuurlijke keuzes weinig houvast.’

Pragmatisme wint het van principes als gemeenten moeten beslissen over subsidiëring van levensbeschouwelijke organisaties. Driekwart van de gemeenten heeft geen specifiek beleid en als er al een gemeentelijke visie is op de subsidiëring van religieuze organisaties, dan wordt die visie niet in regels omgezet en komt het in de praktijk neer op ambtelijk nattevingerwerk. Het onderscheid tussen maatschappelijke en religieuze acviteiteit van christelijke of islamatische organisaties is sowieso nauwelijks te maken.

 

Ambtenaren nemen deze inbreuk op de neutraliteit van de overheid voor lief met een beroep op de goede verhoudingen, constateren het Instituut voor Multiculturele Vraagstukken Forum en het Verwey-Jonker Instituut in de vorige week gepresenteerde studie Tussen principes en pragmatisme.

 

Ophef

 

Volgens programmamanager rechtsstaat, religie en samenleving van Forum Halim el Madkouri realiseren gemeenten zich onvoldoende dat kleine subsidies aan levensbeschouwelijke organisaties tot enorme politieke ophef kunnen leiden. El Madkouri: ‘Gemeenten worden geconfronteerd met de vraag of ze zich strikt moeten houden aan de scheiding van kerk en staat of dat ze religieuze activiteiten moeten honereren omdat deze passen in het integratiebeleid bij moslims of het zorgbeleid bij christelijke organisaties. Dat laatste vinden ze dan toch belangrijker dan het eerste.’

 

En dus willen gemeenten weleens ‘creatief’ worden, zoals ex-stadsdeelvoorzitter in Amsterdam en huidig Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch (PvdA) vorige week in Trouw zei: ‘Dan wordt een Suikerfeest ineens toch een vrije dag. Want: een studiedag voor leraren. Of bedenkt de gemeente iets anders om die kerk, organisatie of iman een beetje heimelijk te steunen.’

 

El Madkouri vindt dat gemeenten zich niet op dit pad moeten begeven. ‘Een klein project kan al gauw tot heftige debatten in de Tweede Kamer leiden. De daklozen of de moslimvrouwen die je wilt helpen, zijn daarvan de dupe. Zij worden in een discussie betrokken waar ze niet om gevraagd hebben. Licht de gemeenteraad altijd in. Nu weet de gemeenteraad in veel gevallen nergens van, waardoor de brand uit de Tweede Kamer snel overslaat naar de plaatselijke politiek.’

 

Verbazing en woede

 

Halim el Madkouri noemt het voorbeeld van de opening van een informatieloket begin vorig jaar in de Utrechtse Omar Al Farouk moskee. Bij het ene loket werden mensen geholpen door een vrouw, bij het andere loket door een man. Het project werd met 120.000 euro van de gemeente Utrecht gefinancierd. PVV en SP stelden Kamervragen, waarna de verbazing en woede oversloegen naar de Utrechtse raad.

 

‘Als het niet in het nieuws komt, is er niets aan de hand, maar komt het in het nieuws, dan is iedereen verrast’, aldus Forum-programmanager El Madkouri. Volgens de toenmalige minister Eberhard van der Laan (PvdA, Wonen, Wijken en Integratie) zat het loket in een zij-ingang van het gebouw en was dit niet in strijd met het principe van gelijke behandeling van mannen en vrouwen, maar wel strijdig met de scheiding van kerk en staat. In september 2009 werd de subsidie gestopt.

 

Halim el Madkouri: ‘Je opent niet zomaar een loket in een moskee. Ik vind ook dat je in principe niet in een moskee of een kerk behoort te stemmen, maar als een gemeente vindt dat mensen alleen op die manier aan hun democratische recht geholpen kunnen worden, dan dient de gemeenteraad daarover te beslissen.’

 

Van der Laan was als minister pleitbezorger van de strikte scheiding van kerk en staat, en is dat als burgemeester van Amsterdam nog steeds. Vorige maand nam hij afstand van de vermenging van kerk en staat die zijn voorganger Cohen in sommige gevallen acceptabel vond. Tijdens een discussie in de Thomaskerk zei Van der Laan dat hij wil vasthouden aan de scheiding van kerk en staat.

 

Van der Laan: ‘Job Cohen en ik zijn goede vrienden en zijn het over 95 procent eens. Over 5 procent niet en dat is onder andere hierover.’ Cohen vond als burgemeester dat de overheid een geloofsgemeenschap financieel best kon ondersteunen in het kader van de compenserende neutraliteit. Dit in 2008 door het Amsterdamse college geïntroduceerde principe houdt in dat de stad extra steun kan geven aan een een religie of levensbeschouwing die, vergeleken met andere, op achterstand staat. Daarover zei Van der Laan: ‘Ik geloof er niet in. De overheid moet zich daar niet mee bemoeien.’

 

Neutraliteit

 

Vooral subsidies aan islamitische organisaties leiden tot politiek rumoer, terwijl uit de studie Tussen principes en pragmatisme van Forum juist blijkt dat de 59 enquêteerde gemeenten vaker subsidieaanvragen van christelijke organisaties honoreren. Die overigens ook tot politieke narigheid kunnen leiden, zoals in Amsterdam, waar vorig jaar de voorzitter van stadsdeel De Baarsjes opstapte vanwege evangelisatiewerk van Youth for Christ terwijl neutraliteit bij hun jongerenwerk was beloofd.

 

De christelijke organisatie zei graag ‘een stukje van de liefde van Jezus’ te willen laten zien. Youth for Christ had een contract voor 4 jaar en dat is niet verlengd. Maar zoals gezegd, subsidie aan moslimorganisaties leidt vaker tot politieke beroering. Deze zomer over financiering van koranlessen door stadsdeel Centrum in Amsterdam (volgens het stadsdeel integratielessen), of over antisemitische en vrouwonvriendelijke teksten op de website van de Ar Rayaan stichting in Nijmegen.

 

De stichting zou met 3.500 euro subsidiegeld de integratie van moslims bevorderen door ondermeer lessen voor scholen in de moskee te organiseren. De gemeente Nijmegen eiste dat opruiende teksten van de website zouden worden verwijderd, maar de Ar Rayaan stichting liet zich niet ‘censureren door de overheid’. En dus werd de subsidie gestopt.

 

Wethouder Floris Tas (GroenLinks, Zorg, Welzijn en Sport) is niet tegen gesubsidieerde activiteiten in de moskee en onderhoudt goede banden met het moskeebestuur. Want hij zegt niet allergisch te zijn voor steun aan activiteiten in een moskee. ‘Of aan een christelijke stichting die in de Titus Brandsma Kapel daklozen opvangt’. Floris Tas wil zich als bestuurder niet laten ‘gijzelen’ door de strikte scheiding van kerk en staat.

 

Wethouder Tas: ‘De discussie die over deze vormen van subsidiëring gevoerd worden zijn vaak politieke laagvliegerij. We hebben in Nijmegen ruim veertig zelfzorgorganisaties die zich richten op integratie en emancipatie. De Nijmeegse subsidieregeling gaat uit van scheiding van kerk en staat. Religieuze instellingen zouden voor religieuze activiteiten geen waarderingssubsidies mogen krijgen. De exclusieve neutraliteit staat voorop. Maar ik hanteer dat in de praktijk niet zo strak.

 

'Iedereen in de politiek of in het maatschappelijk werk heeft toch een levensbeschouwelijke visie of handelt vanuit een levensovertuiging? Ik handel zelf uit het gedachtegoed van GroenLinks. Als het gaat om de naastenzorg, sluit dat soms bijna naadloos aan bij de denkbeelden van de ChristenUnie. De strikte scheiding van kerk en staat biedt mij bij bestuurlijke keuzes weinig houvast.’

 

Gedateerd

 

In Nijmegen gaat geen subsidie naar een religieuze instelling die daarmee zieltjes wil winnen, maar wethouder Tas vindt het gedateerd om geen bemoeienis te willen hebben met religieuze organisaties.

 

Floris Tas: ‘Ik vind het helemaal niet erg om religieuze clubs te subsidiëren zolang ze mensen met dat geld geen religie willen opleggen. Ik wil verbindingen maken. Ar Rayaan handelde uit een religieuze overtuiging en daar heb ik geen enkele moeite mee. Het kan effectief zijn om bepaalde jongens te disciplineren. Waar ik wel moeite mee had, waren bepaalde teksten en afbeeldingen op hun website. Die stonden haaks op wat we met de subsidie nastreven.

 

'Hoewel dat niet aan de orde is, zou ik geen principieel bezwaar hebben tegen een gemeenteloket in een moskee of kerk. Als je mensen wilt bereiken en hen wilt verbinden, dan moet je naar die groep toe. Als dat vanuit een moskee is, geen punt. Een zelfzorgorganisatie die rondleidingen geeft in een moskee om lagere scholen wat bij te brengen, mag dat best met subsidiegeld doen. Een kerk of moskee is voor mij geen no-go area.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Vacatures

Dossier: coronavirus

Afbeelding

 

In dit dossier leest u alle artikelen van Binnenlands Bestuur over het coronavirus.