of 59318 LinkedIn

Klap voor begeleid werk

De ‘autist’ volgt de verstandelijk gehandicapte op in de sociale werkvoorziening. De ‘borderliner’ de stratenmaker met rugklachten. ‘Juist de nieuwe doelgroep, met psychische beperkingen, wordt de dupe van de bezuinigingen.’

Het mes is scherp. ‘De Ghanees’, een jongeman van 24 jaar, snijdt er tomaten mee. Naast hem werkt zijn vaste begeleider, een getalenteerde Italiaanse kok. Tot voor kort had geen werkgever de Ghanees ooit een mes in handen durven geven. Hoewel meestal vriendelijk, was hij licht ontvlambaar. Door een lichte verstandelijke handicap begon hij enige jaren geleden in de sociale werkvoorziening. Eerst ging dat prima, maar de laatste jaren waren er geweldsincidenten. Zo belandde hij via de sociale werkvoorziening bij de SNWA (Stichting Nieuwe Werkvormen Amsterdam).

 

Martine Berendsen, directeur, presenteerde haar stichting vorige week op een symposium over de sociale werkvoorziening en psychische handicaps, van de SBCM (arbeidsmarkten opleidingsfonds voor de sector sociale werkvoorziening). SNWA bestaat uit verschillende bedrijfjes. Er is een cateringbedrijfje, een boekbinderij, een administratiekantoor. Mensen met een psychiatrische stoornis werken er tijdelijk om te kijken waar ze terecht kunnen. De bedrijfjes zijn klein en gezellig. Ze hebben planten en rokershoekjes. Er is één begeleider op acht ‘cliënten’.

 

‘De Ghanees’ wordt nog intensiever begeleid. Altijd werkt hij naast de Italiaan. Zo gaat het prima. Als de opdrachten helder zijn, de situatie overzichtelijk, bekruipt ‘de Ghanees’ niet het idee dat zijn collega’s hem achter zijn rug bespotten - wat hem razend maakt. Over 2 jaar zal hij in een gewoon bedrijf aan de slag kunnen, schatten zijn begeleiders in. Maar houden de SNWA-bedrijfjes gericht op psychische arbeidshandicaps het zo lang uit, gezien alle bezuinigingsplannen?

 

Molukkers

 

De huidige SW-medewerker, is anders dan die van 10, 20 of 30 jaar geleden. Psychische beperkingen komen steeds meer voor. Volgens onderzoek van Research voor Beleid heeft ongeveer de helft van de SW-geïndiceerden op de wachtlijst een psychische beperking, tegen een kwart van degenen die nu al werken in de SW.

 

Francine Pannebakker, hoofd communicatie bij Alescon, SW-bedrijf in Hoogeveen, ziet het in haar eigen bedrijf. Daar was onlangs een feestje. Een tweeling werkte er 40 jaar, samen 80. De mannen hadden door zuurstofgebrek bij de geboorte een verstandelijke beperking opgelopen. Deze handicap komt minder voor, meent Pannebakker, vermoedelijk als gevolg van betere medische voorzieningen. Molukkers komen ook niet meer. In de jaren ’70 begonnen die bij Alescon, omdat ze moeilijk werk vonden. Pannebakker: ‘De WSW was een vergaarbak.’

 

Hoe de bezuinigingen moeten worden opgevangen weet ze niet. ‘In november hebben we overleg met wethouders. Elke SW-medewerker is ook gewoon burger van een gemeente.’ Zij hoopt op steun van gemeenten. Gerard Veldhuis, preventiemedewerker bij TopCraft in Oldenzaal merkt het ook. Zelf kwam hij in 1989 in de WSW. Zijn beroep, stratenmaker, kon hij niet meer uitoefenen vanwege rugklachten. Hij schoolde zich bij tot preventiemedewerker. Tegenwoordig had hij nooit een SW-indicatie gekregen.

 

‘Eigenlijk zou ik regulier moeten gaan werken voor TopCraft, maar dan zit je met pensioenbreuk enzovoort. En als ik elders regulier wil werken heb ik wel 20 jaar sociale werkvoorziening op mijn cv. Uit eigen ervaring weet hij dat het lastig is om een groep te begeleiden waarin mensen met een psychische stoornis zitten.

 

Veldhuis: ‘In de bestratingsploeg had ik een autistische jongen. Ik kreeg er een adhd-er bij. De adhd-er wilde de autist opdrachten geven. De autist wilde alleen opdrachten van mij. Dat leidde tot onmin, op het slaan af.’ Veldhuis volgt nu met collega’s nu een bijscholing over psychische stoornissen. Nog zo’n voorbeeld: Jack Supheert, inkoper bij de Emco-groep, heeft twee autistische collega’s op de administratie-afdeling. Hij mag ze alleen via hun begeleider benaderen. ‘Anders raken ze de kluts kwijt.’

 

Goedkoper

 

Hoe moet het met de inspanningen in de SW-sector voor deze doelgroep? Veel aanwezigen op het symposium piekeren erover. Het regeerakkoord van VVD en CDA doet namelijk nog een flinke schep bovenop de bezuinigingen op de WSW die waren aangekondigd op Prinsjesdag. Balkenende ging er al vanuit dat SW ‘vanzelf’ goedkoper wordt. Zo zijn de gemiddelde lonen sinds 2008 lager geworden. Het bedrag per SW-medewerker kan dus omlaag, was de redenering.

 

Volgens het regeerakkoord zal ook de instroom flink dalen. Alleen de ‘zware gevallen’ met indicatie ‘beschut werken’ komen volgens het regeerakkoord nog in de WSW. Het CPB schat in dat dit een derde gaat schelen. De ‘lichte’ gevallen zullen bij een reguliere werkgever zal gaan werken in een ‘begeleid werken’ constructie, buiten de WSW.

 

Verder willen VVD en CDA op termijn één regeling voor mensen in de Wwb, de Wajong en de WSW. Alleen geheel arbeidsongeschikten vallen daar buiten. Gemeenten krijgen het hele budget en zullen dat efficiënt kunnen inzetten, aldus het regeerakkoord. Dat is wat snel gerekend, menen veel aanwezigen op het symposium die werken in de SW-sector.

 

De voorgenomen bezuiniging leiden tot problemen. De loonkosten zijn stabiel. Sinds 2008 hebben SW-bedrijven wel de mogelijkheid om nieuwe SW-medewerkers de eerste 5 jaar het minimumloon te betalen, maar dat is maar een klein deel van de werknemers. Zo is de groep van vóór 1998, is nog lang niet weg. Die heeft een vaste SW-indicatie, een goede rechtspositie en vertrekt maar mondjesmaat. Onveranderlijke salariskosten maken het overgrote deel van de de totale kosten uit, bij Alescon drie kwart volgens Pannebakker.

 

Bevriezen

 

De hoogte van de salariskosten zijn bij cao geregeld, daar gaat de regering niet over. Bovendien zijn er in de cao voorwaarden verbonden aan het ‘bevriezen’ op minimumloon. Dat mag alleen zolang iemand duidelijk geschoold, begeleid en gevormd wordt. In feite stijgen de kosten en dalen de baten, omdat de doelgroep moeilijker is geworden. Dit zal des te meer gelden als alleen mensen met een ‘beschut-werken-indicatie’ instromen. Dit werkt op twee manieren door.

 

Meer begeleidingsuren zijn nodig, en voormannen kunnen niet meer gerekruteerd worden onder de gesubsidieerde medewerkers. Mensen die deze groep kunnen begeleiden, moeten veelal worden ‘ingevlogen’ of bijgeschoold. Omdat gemeenten ook krap zitten, lijkt bezuinigen op de begeleiding en scholing de enige uitweg. Omdat het maar een kleine post is, moet de bezuiniging bovendien fors zijn om verschil te maken.

 

Schrijnend

 

José Meijer, bestuurder bij Abvakabo, en voorzitter van het bestuur van de SBCM: ‘VVD en CDA willen dat iedereen gaat werken bij een reguliere werkgever. Maar het is volstrekt onduidelijk waar dat werk vandaan moet komen en wie dat kan begeleiden. Dat vind ik erg schrijnend. Verder lijkt het erop dat in die nieuwe regeling voor veel mensen het minimumloon in praktijk niet in beeld komt. Dat vind ik asociaal, ook arbeidsgehandicapten verdienen het wettelijk minimumloon. Ze werken naar vermogen.’

 

Te weinig investeren in het begeleiden van deze ‘lastige’ groep, is uiteindelijk ‘goedkoop, duurkoop’ denken sommigen. Als deze mensen niet werken, dan leidt dit juist weer tot hogere maatschappelijke kosten, door ziekte, verslaving en overlast, zegt Marleen Barth, voorzitter GGZ-Nederland. ‘Tot voor kort dacht men: eerst alle andere aspecten van het leven op de rails en dan pas werk, maar het moet andersom: eerst werk en dan de rest.’ Ook Martine Berendsen van SNWA ziet het zo. ‘Als ze thuiszitten, dan zijn deze mensen pas duur.’

 

Bezuinigingen

 

Het kabinet-Balkenende IV boekte 151 miljoen euro besparingen in op de WSW, door lonen niet te indexeren, en door het budget WSW te verlagen met 120 miljoen. Ten opzichte van het bedrag dat Balkenende voorzag voor 2011, willen VVD en CDA verder bezuinigen. Volgens de doorrekening van het CPB van dit regeerakkoord zullen VVD en CDA in 2015 400 miljoen minder uitgeven aan op de WSW, in de jaren erna structureel 700 miljoen minder.

 

Aandeel psychisch

 

Van werknemersbestand in 2009 27%
Van SW-geïndiceerden op wachtlijst 49%
Bron: WSW-statistiek 2009, Research voor Beleid

Verstuur dit artikel naar Google+