of 59318 LinkedIn

De herrie de baas

In Lansingerland liep de geluidsoverlast op het nieuwe hsl-tracé uit de hand en kwam de rechter eraan te pas. Het kan ook anders. Hoe je de burger kunt beschermen tegen lawaai en toch infrastructuur en woningbouw kunt realiseren.

De gemeente Lansingerland is in rep en roer. De bewoners van verschillende wijken slapen slecht en hebben ook overdag last van lawaai. De oorzaak? Sinds een jaar dendert de hsl door de fusiegemeente van Berkel-Roderijs, Bleiswijk en Bergschenhoek.

 

De kleine gemeenten in het zuidelijk deel van het Groene Hart hebben een plattelandskarakter waarin vooral tuinbouwkassen domineren. De bewoners hebben geen andere ervaring met lawaai dan het getjoek van tractoren, het geknetter van de brommertjes van de dorpsjeugd en hooguit in de verte de verkeersruis van de A12.

 

Het treintracé is iets volkomen nieuws en de bewoners hebben er niet om gevraagd. Daar komt bij dat de trein geen constante geluidsbron is, maar een paar maal per uur een hoge lawaaipiek geeft. Tot overmaat van de ramp zijn de nieuwe hsl-treinen nog niet klaar. NS zet opgekalefaterde treinstellen in. Deze oude beestjes op hoge snelheid over het spoor jagen, is vragen om geluidsoverlast, zeggen experts. Zeker doordat in het begin vaak ’s nachts, buiten het spoorboekje werd gereden. De trein die in Rotterdam eindigt, moest namelijk naar Amsterdam om te worden schoongemaakt, volgens de onnavolgbare logistieke logica van de spoorwegen.

 

En dat is nog niet alles. De verdiepte bak waarin het hsl-spoor is aangelegd, ligt niet - zoals aanvankelijk gepland - in een zogeheten ballastbed van grond, grind en bielzen, maar op een onderheide betonplaat. Er zijn weliswaar trillingsdempers aangebracht en de ruwheid van de spoorrails wordt zo laag mogelijk gehouden door ‘akoestisch slijpen’. Maar toch, deskundigen zeggen dat deze constructie altijd meer geluid produceert dan het ballastbed, wanneer je de ruwheid van het spoor niet goed in de peiling houdt.

 

De grootste tragedie in deze klucht is evenwel het geluidsscherm. Het is niet zoals gepland aangebracht met geluidsabsorberend en niet-reflecterend materiaal. Nee, de ontwerpers hebben om architectonische redenen gekozen voor een scherm van glas, met een kek knikje erin. Door deze schermen hebben de bouwers het voor elkaar gekregen het geluid naar de huizen te reflecteren in plaats van in tegenovergestelde richting. Zelfs de directeur van DCMR Milieudienst Rijnmond die er regelmatig jogt, spreekt van een geluid ‘alsof er een bak grind wordt leeggestort’ wanneer een trein passeert.

 

Geen schoonheidsprijs

 

Deze opeenstapeling van ontwerpfouten, vertraging en onvermijdelijkheden leidt in Lansingerland tot cumulatie van geluidsbelasting. De bewoners stapten naar de rechter, maar kregen in een kort geding vorige maand geen gelijk. Prorail komt ermee weg dat ze beterschap beloven, hopen op een snelle levering van de vertraagde treinstellen en intussen de rails wat extra slijpbeurten geven.

 

‘Het verdient geen schoonheidsprijs’, oordeelt Miriam Weber, hoofd van het bureau geluid van de Milieudienst DCMR die onderzoek verrichtte te Lansingerland. Behalve het vooraf met geavanceerde modellen berekenen van de te verwachte geluidsbelasting, voert DCMR ook metingen uit naar de daadwerkelijke decibellen. En in Lansingerland strookten de beide uitkomsten allerminst, zegt Weber.

 

Maar er is meer. ‘Wellicht nog belangrijker zijn de psychologische, nietakoestische aspecten’, zegt Weber. ‘Bewoners van plattelandsgemeenten zijn geen treingeluid gewend, ze hebben een afstandelijke relatie tot de veroorzaker en daardoor geen macht om de situatie te beïnvloeden.’

 

De bescherming van burgers tegen lawaai is geregeld in de Wet geluidhinder, een nogal gecompliceerd bouwwerk van grenswaarden voor geluidbelasting - grenswaarden waarvoor gemeenten soms ontheffing mogen verlenen. Het regime en de grenswaarden verschillen voor wegen, spoorwegen en industrieterreinen. Vliegtuiglawaai - Schiphol in het bijzonder - is weer een verhaal apart.

 

Geluidbelasting wordt vooraf berekend met ingewikkelde modellen en achteraf gemeten met apparatuur. Ook de eenheden van geluid zijn lastig, vooral decibel, afgekort dB(A). Het principe van de Wet geluidhinder is dat eerst maatregelen bij de geluidsbron moeten worden genomen (stiller asfalt, omkastingen om machines).

 

Lukt dat niet of onvoldoende, dan volgen maatregelen op gebied van de overdracht van het geluid. Geluidsschermen zijn daarvan het bekendste voorbeeld. Als laatste moeten beleidsmakers kijken naar maatregelen bij de ontvanger van het geluid (gevelisolatie, suskasten). Doel is dat het aantal mensen dat last van het geluid heeft, afneemt.

 

Hinderlijke bromtoon

 

Les één van modern geluidsbeleid: overleg zo vroeg mogelijk met de bewoners. Daar kan de gemeente een bemiddelende rol in spelen, aldus Miriam Weber.

 

Zoals in Rotterdam-Capelle, waar een elektriciteitscentrale een hinderlijke bromtoon verspreidde. ‘De veroorzaker bleek een apparaat te zijn dat in een schoorsteen voor goede verspreiding van de rook moest zorgen.’ Dat apparaat is uitgezet, waarna ook de klachten over geluidshinder verdwenen.

 

Ze heeft nog een toonbeeld van adequaat polderen. In Oostvoorne klaagden bewoners op maar liefst zeven kilometer afstand van een industriegebied over ‘rommelgeluid’. Weber: ‘Dieselgedreven machines dragen bij bepaalde weersomstandigheden veel verder over het water dan de modellen voorspellen. Terwijl de harde piep van achteruitrijdende containerwagens juist dichterbij overlast geeft.’ De bewonersklachten bleken dus terecht, maar anders dan bij de brom in de schoorsteen was de cocktail van oorzaken in Oostvoorne niet zo gemakkelijk weg te nemen.

 

‘Door technologische vooruitgang - bijvoorbeeld elektrisch aangedreven motoren - zal op termijn het lawaai verminderen. Ook kun je de achteruitrijdende wagons straks uitrusten met een sensor die pas gaat piepen als hij menselijke beweging registreert.’

 

Kantoor als geluidsscherm

 

Een andere, meer globale preventieve maatregel is wat Weber ‘slimme gebiedsontwikkeling’ noemt. Vaak zijn er zelfs op de lastigste bouwlocaties mogelijkheden om geluidsoverlast in te dammen. Als voorbeeld noemt Weber het nieuwe kantoorgebouw van DCMR. ‘Ons kantoor ligt ingeklemd tussen het spoor en station Schiedam aan de zuidkant, en de A20 aan de noordkant. Het pand is supergeïsoleerd met een tweede gevel, die ook als serre functioneert.’

 

Omdat de ambtenaren er niet slapen, geldt voor een kantoorpand een lichter geluidsregime dan voor een woonwijk. ‘Dat klopt’, zegt Weber, ‘maar juist omdat wij tussen het spoor en een autoweg staan, hebben we een afschermende werking voor de dichtstbijzijnde wijk in Schiedam.’ Het gebouw fungeert niet alleen als een soort geluidsscherm, ook luchtverontreiniging - bijvoorbeeld fijnstof - blijft aan de kantoorgevel plakken.

 

Is het besef voldoende doorgedrongen bij gemeenten dat er in vroegtijdig stadium in de ruimtelijke ordening kansen liggen? ‘We zitten nog in de zendelingensfeer’, zegt Weber voorzichtig. ‘Er is nog veel te winnen. Zo kun je woningen bouwen in een relatief lawaaiige omgeving als die een “dove” gevel - zonder te openen ramen en deuren - hebben aan de kant van de geluidsbron. Aan de stille kant vind je dan de woon- en slaapvertrekken. Ook kan de architect met verspringende gevels op creatieve wijze met de geluidszones omgaan’, aldus de geluidsexpert.

 

Natuurlijke geluidsisolatie

 

Bij het landelijk opererende adviesbureau Peutz in Zoetermeer constateren Jan Granneman en John Oostdijk dat beleidsambtenaren zich meer bewust zijn van het belang van een goed geluidsbeleid. ‘Er is een groeiend besef dat een woonwijk stiller wordt door grote (kantoor)gebouwen aan de rand te projecteren, waardoor het centrum van de wijk een beduidend lager geluidsniveau heeft’, zeggen de geluidsdeskundigen.

 

Andere vormen van dergelijke ‘natuurlijke’ geluidsschermen zijn aarden wallen met daarbovenop lage topschermen die het geluid van bijvoorbeeld een snelweg ‘optillen’. Ook aardig, zij het zonder wettelijke erkenning, is de maskering van het geluid.

 

Granneman: ‘Zo kan een klaterende fontein naast een kinderspeelplaats het gejoel van spelende kinderen maskeren, waardoor de bewoners van een aanpalend bejaardenoord veel minder overlast ervaren.’ Dat planten en bomen, zoals ritselende populieren, geluid zouden absorberen, noemt Granneman een fabeltje. Gekscherend: ‘Alleen omgevallen bomen op een weg zijn effectief tegen verkeerslawaai.’

 

Maar er is nog veel mogelijk. Peutz denkt dat verkeerslawaai vooral flink kan afnemen door het aan te pakken bij de bron. ‘Motoren zijn door technische verbeteringen al een stuk stiller. Ook gebruik van stil asfalt zorgt voor reductie van het aantal decibellen, al slijt het asfalt wel sneller doordat in de winter de geluidsabsorberende poriën in het zeer open asfalt beton (zoab) vollopen met water en kapotvriezen.’

 

Een veelbelovende volgende stap is de stille autoband. ‘Als die verplicht wordt, kan de geluidsreductie oplopen tot 3 dB(A). Hier laat het beleid, en dan met name Brussel, kansen liggen’, zegt Granneman. Dat de gestage groei van het wegverkeer het effect van dergelijke geluidsreducerende maatregelen opheft, zoals sommige milieu-organisaties beweren, wordt door Peutz genuanceerd. ‘Een verkeersgroei van 25 procent komt overeen met een toename van 1 dB(A). Dat hoor je niet.’

 

Stille achterkant

 

Ook geluidspecialist Fred Woudenberg van de GGD in Amsterdam denkt dat gemeenteambtenaren geluid nog beter in de ruimtelijke ordening kunnen betrekken. ‘Door de typische gesloten bouwblokken hebben veel Amsterdamse woningen een stille achterkant. Het blijkt dat veel mensen daardoor aan de voorkant een geluidsbelasting van 65 dB(A) ervaren als 60 dB(A). Je reageert als mens namelijk niet alleen met een stressreactie op lawaai, je ontstresst ook door stille plekken.’

 

Amsterdamse ambtenaren zijn volgens Woudenberg tegenwoordig alerter op geluid en geluidsoverlast, doordat een stille zijde bij nieuwbouw verplicht is gesteld. Ontbreekt die stille kant, dan wordt het plan domweg afgekeurd. ‘Een mooi voorbeeld is een woontoren met aan vier zijden een hoge geluidsbelasting. Door een afsluitbare loggia te creëren, krijgt de bewoner macht over zijn situatie. Hij kan de herrie buitensluiten of kan ervoor kiezen om het najaarzonnetje te prefereren boven de herrie.’

 

De GGD in Amsterdam maakt zich intussen wel zorgen over het sluipenderwijs toenemende lawaai, bijvoorbeeld door cafés, hotels en kinderdagverblijven. Woudenberg: ‘De geluidspieken nemen af, maar het achtergrondniveau neemt toe. Daarom is het van groot belang dat elke stad stille plekken inricht in de openbare ruimte. Dat kan een hofje zijn, een park of een begraafplaats. Vaak kun je op een postzegelplekje van honderd vierkante meter al heel veel uitrichten.'

 

Suikerfabriek Groningen

 

Het is weer zover: oktobermaand, bietenmaand. De bietencampagne is begonnen en dat betekent dat er dag en nacht vrachtwagens vol suikerbieten af en aan rijden. Het begint in de nacht en het eindigt laat op de avond. Goed, het is geen permanente overlast, maar drie maanden lang rijden vrachtwagens vol suikerbieten af en aan bij de fabrieken.

 

Geluiddempers, schermen en andere end-of-pipe-voorzieningen zijn toegepast om de geluidsbelasting bij de aangrenzende woningen te reduceren. Daarnaast is met technologische verbeteringen bij het lossen van de bieten een forse geluidsreductie bereikt. Helaas niet voor lange duur… Onlangs is namelijk de ultieme vorm van geluidssanering doorgevoerd: de fabriek is gesloten; de suikerraffinage zal bij minder fabrieken plaats gaan vinden.

 

Lawaai in kaart met Google Earth

 

In opdracht van ProRail heeft geluidsinnovatief adviesbureau dBvision een interactieve applicatie ontwikkeld om omwonenden van een nieuw spoortracé en dive under in Amersfoort-West inzicht te geven in de geluidsbelasting van hun woning. Niet op een inspraakavond of speurend in bloedeloze tabellen in nota’s op het gemeentehuis, maar gewoon thuis op internet.

 

‘ProRail maakt het de mensen makkelijk’, zegt Elly Waterman van dBvision. ‘Wie zijn straat en huisnummer invult, kan de huidige belasting zien. Met een muisklik krijgt hij de situatie voorgeschoteld in 2020 als ProRail de dive under heeft gerealiseerd. Ook de omvangrijke wijziging in het wegontwerp van het tracé Schiphol-Amsterdam-Almere kunnen bewoners en betrokkenen al reizend door het landschap en door de tijd in decibellen ondergaan. Je kunt zaken aanvinken als zoab, dubbellaags zoab, geluidsschermen en de snelheid van het wegverkeer; daarna verschijnen in een handomdraai de geluidsniveaus. IJkpunten zijn de situatie in 1987, 2006, 2012 en 2020. Zie voor een impressie: www.dbvision-hosting.nl/amersfoort/ en www.dbvision.nl/projecten/otb_saa/

 

Laan van Spartaan, Amsterdam

 

Eigenlijk is de Laan van Spartaan een onmogelijke locatie voor woningbouw. Hij ligt ingeklemd tussen de A10 en de drukke spoorlijn en metro die langs de westelijke zijde van Amsterdam voert. Toch worden hier duizend woningen gebouwd. ‘Vanaf 2002 is het stedenbouwkundige plan volkomen afgestemd op de geluidbelasting’, zegt Jan Hardlooper, geluidsexpert bij adviesbureau Cauberg-Huygen in Rotterdam.

 

De woningen hebben een acceptabel geluidsniveau doordat het langwerpige bouwblok met beide korte zijden naar de infrastructuur is gericht. ‘Door een hoge, gesloten rand is een relatief geluidsluw binnenterrein ontstaan. Goedkope studentenwoningen en woningen voor mindervalide mensen schermen de duurdere woningen en de woningen voor gezinnen af. Dat is nu eenmaal een gegeven, noem het een akoestisch dilemma. Want de ene woning lost het geluidsprobleem van de andere op’, aldus Hardlooper.

 

Onder meer een volledig beglaasde galerij houdt het geluid binnen de perken, de leefruimten met te openen ramen bevinden zich aan de binnenzijde. School, sporthal en hotel completeren de hoge gesloten rand.

 

Plantage de Sniep, Diemen

 

In het noorden liggen rijksweg A1, de spoorlijn Amsterdam- Amersfoort, westelijk doorsnijdt de spoorlijn Almere-Schiphol het gebied. De voorheen zwaar vervuilde Weespertrekvaart loopt erdoorheen, tram 9 heeft er zijn keerlus in de verbinding Diemen-Amsterdam, pal langs de provinciale weg die de uitvalsweg vormt voor veel stadsverkeer. En dan liggen er bovendien nog drie bedrijventerreinen met lawaaimakers van uiteenlopend pluimage. Op dit behoorlijk ingeperkte terrein van een gesloopte meubelboulevard in Diemen staan niettemin maximaal 1500 woningen gepland.

 

‘Het interessante is dat de gemeente Diemen en planontwikkelaars Dura Vermeer en Bouwfonds Ontwikkeling zich al snel realiseerden dat dit bouwplan alleen kans van slagen had als geluid meetelde’, zegt Wiebe van Golde, adviseur bij dBvision. Hij rekende alle schetsen van de architect door op de geluidsbelasting.

 

‘Door bouwblokken te draaien, gevels te laten inspringen en op het niveau van individuele woningen de indeling aan te passen ontstond uiteindelijk een goed gebalanceerd ontwerp’, aldus Van Golde. ‘Je moet de balans vinden tussen optimale bescherming tegen lawaai en wooncomfort. Als je een mooie, goed bereikbare woning bezit met uitzicht op het water, wil je geen geluidsscherm van 14 meter hoog.’

Verstuur dit artikel naar Google+