of 59925 LinkedIn

‘Moslim moet zichzelf herontdekken’

Sjors van Beek 2 reacties

Sinds twee jaar is filosoof en theoloog Tariq Ramadan adviseur van de gemeente Rotterdam. Zijn contract is onlangs met twee jaar verlengd. Een gesprek over integratie en de positie van Nederlandse moslims.

 

Hij begint het gesprek kordaat met het opruimen van een ‘disturbing misunderstanding’: ‘Ik ben géén adviseur voor moslimzaken. Ik zit hier niet om aan moslims of over de islam te onderwijzen. Als Rotterdam dat had gewild, was ik niet gekomen.’

 

Tariq Ramadan vervult aan de Erasmus Universiteit Rotterdam de leerstoel Burgerschap en Identiteit. Dat is breder dan alleen islam. ‘Het gaat over de vraag: hoe ga je om met een pluralistische samenleving?’, zo definieert Ramadan het zelf.

 

Het neemt niet weg dat hij een visie heeft op de positie van moslims in West-Europa. Sterker: het is op grond van zijn ideeën over moslims en integratie dat Ramadan in Europa en de VS bekendheid heeft verworven. In de media en tijdens debatbijeenkomsten wordt hij telkenmale naar voren geschoven als ‘moslimdenker’. En daar heeft de Zwitserse wetenschapper het druk mee: een interviewaanvraag in november leidt tot een afspraak van een half uur begin februari.

 

Wat kunnen of moeten Nederlandse moslims doen om hun eigen integratie vooruit te helpen?

 

‘Om te beginnen: ken de woorden die je gebruikt’, zegt Ramadan. “Clarity of discourse” en kennis van de basisbegrippen is erg belangrijk. Wat is islam? Wat betekent jihad? Veel moslims zijn erg in verwarring over zichzelf. Ze moeten zichzelf herontdekken, uitvinden wat ze willen als moslim. En daar is educatie voor nodig.’

 

Die ‘religieuze educatie’ moet van binnenuit komen, stelt Ramadan. ‘We hebben praktisch onderwijs nodig dat is gelieerd aan de omgeving. Die kennis hoeven we niet te importeren, het moet hier gebeuren, in Nederland. We hebben Europese en Nederlandse moslimgeleerden nodig die voeling hebben met de dagelijkse realiteit hier. Een fatwa uit Saoedi-Arabië staat los van de realiteit in Nederland.’

 

Moslims dienen zich ook te verdiepen in de wetten van het land waar ze leven, aldus Ramadan. Op openbare bijeenkomsten verkondigt hij zijn boodschap keer op keer: een moslim dient zich te houden aan de wetten van het land waar hij leeft.

 

‘De grote meerderheid van de moslims houdt zich aan de wet. Ook moslims waren tegen de aanslagen van 7 juli 2005 in London en tegen de moord op Van Gogh. Maar dat is niet genoeg. De wetten van je land moeten je eigen wetten worden’, stelt Ramadan. Hij illustreert zijn betoog met een vergelijking tussen een politieman en een moeder. ‘Als een politieman tegen je zegt dat je iets niet mag doen, gehoorzaam je. Maar zodra de agent zich heeft omgedraaid, luister je niet meer. Echter, als je moeder het zegt, luister je omdat zij van je houdt. Haar grenzen zijn jouw grenzen omdat er liefde is. Je moeders normen zijn geïntegreerd in je mindset. Een wet die zegt dat iedereen gelijk is, is niet een Nederlandse wet, dat is míjn wet.’

 

Hij noemt deze ‘psychische integratie’ het hoogste niveau van integratie. Daarmee raakt Ramadan aan een ander vast onderdeel van zijn leerstellingen: integratie is pas geslaagd als je er niet meer over spreekt. Op dat punt is er nog werk aan de winkel, ook in Nederland, denkt Ramadan.

 

‘Sommige politici en media helpen hier niet echt bij. Het proces van immigratie zal de komende jaren doorgaan, niet alleen omdat immigranten hier willen komen, maar simpelweg ook omdat de Europese Unie arbeidskrachten nodig heeft. De grote meerderheid van die immigranten zal moslim zijn, uit zuidelijke, Afrikaanse landen vooral. Extreem-rechtse partijen gebruiken angst voor die nieuwe immigranten om alle immigranten verdacht te maken. Terwijl we de “oude” immigranten juist zouden moeten gebruiken om de “nieuwe” immigranten te verwelkomen. Een autochtoon is in feite niet meer dan een oude allochtoon.’

 

Ramadan is een omstreden figuur. Zijn aanhangers noemen hem een bruggenbouwer tussen de islam en het Westen. Tijdens een aflevering van het tv-programma Wintergasten verklaarde Ramadan tegenover interviewer Joris Luyendijk zijn omstredenheid onlangs als volgt: ‘Ik ben geboren en getogen in Europa, en ik ben moslim. Tegen moslims zeg ik: er is niks mis mee om Europeaan te zijn. Tegen het Westen zeg ik: er is niks mis mee om moslim te zijn. Ik vertel moslims dat ze kritischer tegenover zichzelf moeten zijn, en ik vertel het Westen dat ze geen nieuwe vijand moeten maken van de islam. Als je tussen twee werelden leeft, zijn er aan beide zijden van de rivier wel mensen die niet blij zijn met wat je zegt.’

 

Critici noemen Ramadan een wolf in schaapskleren. Als kleinzoon van de oprichter van de Moslimbroederschap zou Ramadan via een slinkse omweg uit zijn op islamisering van Europa. Zijn continue pleidooi dat moslims zich aan de wet moeten houden van het land waar ze wonen, is volgens die critici niet anders dan een strategisch plan: uiteindelijk verwerven moslims op die manier langs democratische weg de macht, waarna de sharia lonkt.

 

Als u de democratische meerderheid had, welke Nederlandse wetten zou u dan willen veranderen?

 

‘Geen enkele. Nothing. Wij hebben geen probleem met de wet. Er zit voldoende bandbreedte in waarin we onze weg kunnen vinden. Ik zeg alleen: hanteer de wet consistent. Neem het onderwijs. Persoonlijk denk ik dat islamitisch onderwijs niet de way forward is. Ik geloof in openbare scholen, waarbij het religieuze element een plek krijgt na schooltijd, of aanvullend. Maar áls moslims vragen om islamitische scholen, geef ze dan wel dezelfde rechten als de christenen en de joden. Accepteer dat moslims hun eigen scholen willen. Zij worden geconfronteerd met zwarte, gesegregeerde, tweederangs scholen. Dus is het logisch dat ze zeggen: als we dan toch gesegregeerd worden, dan willen we gesegregeerde éérsterangs scholen.’

 

Hoeveel ruimte is er in uw visie voor liberale vormen van de islam? Hoe kijkt u bijvoorbeeld aan tegen homoseksuele moslims?

 

‘Wat is liberaal? Ik kan religieus liberaal zijn en tegelijkertijd politiek extreem. Ik ben geen rechter. Ook een homoseksuele moslim is nog steeds een moslim, omdat hij zelf denkt dat hij moslim is. Persoonlijk denk ik dat homoseksualiteit buiten de normen van de islam valt. Ik vind het niet prettig wat ze doen, maar ik respecteer hen als persoon. Ik denk dat je aan anderen geen goedkeuring hoeft te vragen van wat je doet. Wat je moet vragen, is respect. Als we samen leven moeten we elkaar respecteren: “Je mag het dan misschien niet eens zijn met wat ik doe, maar accepteer wie ik ben”. We hebben geen behoefte aan dictators of the mind die ons voorschrijven wat we moeten denken.’

 

Wat is uw standpunt over de positie van vrouwen binnen de islam?

 

‘Op dat punt heb ik de buik vol van het islamitische discours. Ik ben voorstander van islamitisch feminisme, in de zin van emancipatie, de strijd voor gelijke rechten.’ In zijn nieuwste boek, Jihad van vertrouwen, schenkt Ramadan wat dit betreft klare wijn: ‘We mogen onze mond niet houden en moeten hardop zeggen dat gedwongen huwelijken, net als besnijdenis, eerwraak of andere misdaden, anti-islamitisch zijn. Ik heb het al vaak gezegd: de islam heeft geen probleem met vrouwen, maar het is duidelijk dat moslims inderdaad ernstige problemen met hen hebben.’

 

Ramadan: ‘99 procent van de boeken is geschreven door mannen. Dan is het begrijpelijk dat die teksten vooral gaan over de rol van de vrouwen. Maar met de moslimvrouwen gaat het op zich goed. Ze doen het goed op school, ze zijn sterk, zíj zijn het die de familieverbanden bij elkaar houden. Ik zeg je: je moet starten met de rol van de mannen. De meeste problemen onder moslims zijn er met mannen. Zíj hebben geen werk, zíj hebben een slecht zelfbeeld. Het zijn de mannen die in een diepe crisis zitten.’

 

Tariq Ramadan

 

Tariq Ramadan (Genève 1962) is geboren uit Egyptische ouders. Zijn grootvader Hassan-al-Banna was de oprichter van de fundamentalistische Moslimbroederschap in Egypte. Ramadans vader vestigde zich in Zwitserland toen de Moslimbroederschap in Egypte werd verboden.

 

Ramadan studeerde filosofie en Franse literatuur. Aan de gezaghebbende islamitische Al Azhar-universiteit in Caïro studeerde hij Arabisch en islam. In 2004 kreeg Ramadan een aanstelling als hoogleraar godsdienst in de VS, maar de Amerikaanse autoriteiten weigerden hem een visum onder vage, onbewezen verwijzingen naar banden met terroristen.

 

Vanaf 2005 werkt Ramadan als onderzoeker en professor Islamic Studies aan de Universiteit van Oxford. Ook is hij adviseur moslimaangelegenheden van de Britse regering. In december 2006 werd hij - op kosten van Rotterdam - benoemd als gasthoogleraar Burgerschap en Identiteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tevens is hij adviseur van het college van B en W. Ramadan is twee dagen per twee weken in Rotterdam.

 

De wetenschapper schreef diverse - ook in het Nederlands vertaalde - boeken over de islam, onder meer In de voetsporen van de profeet en Westerse moslims en de toekomst van de islam. Hij geldt als een van de invloedrijkste moslimdenkers in Europa; vooral onder islamitische jongeren is zijn aanhang groot. Op Wikipedia is een uitgebreide beschrijving te vinden van Ramadans denkbeelden.

 

Kosten Ramadan: 1,79 miljoen euro

 

De Rotterdamse gemeenteraad verlengde Ramadans contract onlangs met twee jaar. Bij de bespreking daarvan in commissieverband werden kritische noten over zijn functioneren gekraakt. Volgens de VVD ‘valt Ramadan tegen voor een wetenschapper van die naam en faam’, de SP noemde hem ‘vlees noch vis’.

 

In een tussentijdse evaluatie constateert het college van B en W zelf dat Ramadan weliswaar een ‘inspirerende rol’ vervult in het stedelijk debat, maar dat hij ‘meer taboeonderwerpen had mogen agenderen’ en dat de oorspronkelijk geraamde kosten te hoog zijn. Ramadans budget voor de resterende periode is meer dan gehalveerd. Ook dient hij zijn onderzoeksthema’s nader te specificeren; ze waren te ‘breed, complex en ambitieus’, zo werd geoordeeld.

 

Ramadan kost de gemeent Rotterdam 420.000 euro per jaar in 2007 en 2008 voor zijn adviseurschap, plus 150.000 euro voor 2009 (over het budget voor 2010 wordt later beslist). Van dit budget is 55.000 euro per jaar honorarium voor Ramadan, de overige kosten zijn voor het organiseren van debatten en bijeenkomsten in het kader van het project ‘Burgerschap, identiteit en je thuis voelen’. Daarnaast draagt de gemeente de kosten voor de 4-jarige leerstoel à 2 ton per jaar (voor onder meer reis- en verblijfkosten van Ramadan en voor drie aio’s). Daarmee komen de totale kosten voor het aantrekken van Ramadan tot dusverre op 1,79 miljoen euro.

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Vacatures

Dossier: coronavirus

Afbeelding

 

In dit dossier leest u alle artikelen van Binnenlands Bestuur over het coronavirus.