of 58959 LinkedIn

De toekomst van de omgevingsdienst

Boris Kocken 6 reacties

Sinds 2014 is er een landelijk dekkend netwerk van 29 omgevingsdiensten. Verbeteren van de kwaliteit van uitvoering van de VTH-taken en de samenwerking is al jaren een issue, maar resultaten blijven achter. Er zijn zorgen over de robuustheid van de omgevingsdiensten. De komst van de Omgevingswet leidt tot extra hoofdbrekens.

Meerdere omgevingsdiensten kampen met financiële tegenvallers (onder andere OD Noordzeekanaalgebied en OD West-Holland). OD Midden- en West-Brabant staat onder landelijk preventief toezicht. Voor de financiële problemen zijn soms specifieke oorzaken, zoals het uitblijven van een fusie van omgevingsdiensten tot een met een veiligheidsregio congruent gebied. Algemene problemen zijn forse taakstellingen door gemeenten en verminderde legesinkomsten door afname van het aantal vergunningplichtige activiteiten ten gunste van algemene regels.

 

De gewenste kwaliteit is er nog lang niet. Al jaren vóór de Commissie-Mans werd gewezen op een handhavingstekort. De Commissie-Wolfsen concludeerde in 2014 dat sprake is van onhelderheid over de verdeling van bevoegdheden, verantwoordelijkheden, rollen en taken. In de stelselevaluatie van juli 2015 (Kamerstukken II, 2014/15, 33 872, nr. 13) werden vooral knelpunten gesignaleerd. Fragmentatie en vrijblijvendheid in samenwerking en informatie-uitwisseling, te veel sturing op financiën en te weinig op inhoud. De per 14 april jl. in werking getreden Wet VTH moest verbetering brengen. Raden en staten zijn verplicht – met het oog op een level playing field uniforme – kwaliteitscriteria voor de uitvoering van de basistakenpakkettaken vast te leggen. Ook op vrijwillig uitbestede Wabo-taken moeten gemeenten en provincies toezien. In de concept AMvB VTH wordt de packagedeal uit 2009 vertaald naar het Besluit omgevingsrecht. Over de reikwijdte van het basistakenpakket bestaat echter onduidelijkheid, zo blijkt uit de reacties op de internetconsultatie.

 

Het VTH-stelsel is te complex. Een wirwar van samenwerkingspartners en takenpakketten, overheden met uiteenlopende belangen. Het Rijk stuurt op minder vrijblijvendheid en meer uniformiteit. Gemeenten willen een vrijwillige bottom-up benadering en vasthouden aan maatwerk. Colleges van B&W en Gedeputeerde Staten, formeel verantwoordelijk, hebben te maken met bemoeienis en inperkingen vanuit Den Haag. De regering kan straks door wijziging van het Bor schuiven met de VTH-taken. De Raad van State heeft gewezen op de problemen die kleven aan het hybride stelsel met een opgelegd basistakenpakket en een ‘vrijwillig verplicht’ mandaat: het is ‘vlees noch vis’ (Kamerstukken II, 2013/14, 33 872, nr. 4). Gevolg is verwarring, getouwtrek en gemeenten die zich opdrachtgever voelen en niet ook eigenaar van de omgevingsdienst.

 

De VTH-bepalingen zullen opgaan in de Omgevingswet. Vraag is hoe gemeenten straks de integrale benadering en afweging op het fysieke leefomgeving domein kunnen oppakken als milieu- en overige Wabo-taken verspreid zijn. Hoe kan invulling worden gegeven aan een actievere rol, hoe kan maatwerk worden geleverd? Intensieve samenwerking en afstemming tussen gemeenten en omgevingsdiensten is onvermijdelijk. Ook in de Tweede Kamer zijn zorgen geuit, maar volgens de minister zal sprake zijn van een ‘uniforme en robuuste uitvoeringsstructuur’ (Kamerstukken II, 2015/16, 33 118, nr. 21). Dat is nog maar de vraag. Eenvoudig beter? Het is tijd voor echte keuzes, bijvoorbeeld door alle Omgevingswettaken onder te brengen bij de omgevingsdiensten.

 

Boris Kocken is advocaat te Amsterdam

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Carolien Hendrix (zelfstandig milieuadviseur, betrokken bij toezicht energiebesparing bedrijven) op
De rijksoverheid heeft de RUD-vorming opgelegd waar veel gemeenten en provincies hier op tegen waren. Zo'n proces is geen goed fundament voor succes. Het is ingewikkelder gemaakt met een vierde laag waar een duidelijke toewijzing van taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden ontbreken. Het actuele resultaat is er een van gepolder, niet een van visie. Huidige stand van zaken: problemen in relaties omgevingsdiensten-opdrachtgevers, gehakketak over kwaliteit, takenpakket en geld. Erger is: achterblijven van broodnodige actie, onder meer op urgente milieuthema's zoals toezicht energiebesparing bij bedrijven waar heel veel CO2-reductie zo voor het oprapen ligt. Nederland is al 1,7 oC opgewarmd, schokkend, en dit gaat maar door. Waar blijft de toezicht actie vanuit de overheid??? Maak het snel simpel met de VTH-uitvoering. Ga terug naar de kernvraag: Wat is de bedoeling bij de uitvoering VTH-taken omgevingsrecht, ook gezien de naderen Omgevingswet. Leg dit neer bij de partij die hiervoor verantwoordelijk is: het bevoegd gezag, gemeenten en provincies, in sommige gevallen de gemandateerde RUD. Laat de verantwoordelijke partij op het hoogste niveau de doelstellingen en criteria bepalen, de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden toewijzen, de middelen bepalen die nodig zijn voor fatsoenlijke mate van actie en bepalen wie de regie voert en aan wie rapporteert.Nu hangt het vaak in het midden en worden sommige taken niet of onvoldoende uitgevoerd, zoals energietoezicht. Leg de taken of bij de Rud, of bij de gemeente en doe het niet dubbel - allebei een beetje. Zonder heldere toewijzing TVb's is het gevolg: achterblijvende resultaten, financiele tekorten en een hoop onduidelijkheid en frustratie bij mensen die goed willen doen. Advies aan het rijk: leg geen taken in detail op op afstand, dat werkt niet. Laat het meer aan de professionals ter plaatse over en help hen, via VNG/IPO/omgevingsdiensten. Maak het doel en de uitvoeringstaken heel helder, help met goede kentallen voor de uitvoering (via VNG/IPO/partijen die hier goed mee bezig zijn) en laat de wijze van utivoering over aan de taakeigenaar. Controleer steekproefsgewijs op resultaat (kwaliteit en aantallen) en grijp in waar dit achterblijft.
Door van Doormaal (lokaal activist) op
Ik maak me zorgen over de dominantie van een bepaalde werktraditie. In mijn gemeente werd hinder ondervonden in een woning, van een daaronder gelegen horeca vestiging.
Vraag: hoe lossen we geuroverlast op en hoe is het brandgevaar?
De OD boog zich over de milieuvergunning, maar loste het probleem niet op, alleen sussende woorden over brandgevaar.
Pas na een half jaar discussie bleek dat de brandcompartimentering in het gebouw niet in orde was. Alleen dat stond er al zeventien jaar.
Dus initieel falen bouwtoezicht, onvoldoende kijken van milieutoezicht naar de klacht, onvoldoende integraal kijken.
Twijfels of het goed gaat...
Door Frank Fassotte (Directeur/overheidsprofessional) op
De conclusie om alle VTH taken bij de omgevingsdiensten te beleggen is wat mij betreft veel te kort door de bocht. De vraag is hoe we betaalbare kwaliteit en maatwerk bereiken bij de uitvoering van de VTH taken. Daarvoor is het beter om probleemoplossingsgericht en SMART te werk te gaan dan middelgewicht te werk te gaan door maar OD's te vormen en te spekken. Je krijgt dan noch kwaliteit, noch maatwerk, noch een financieel aanvaardbaar resultaat. Samenwerking staat of valt met Samen Werken. Daar is beslist geen OD voor nodig! Ik zou graag willen opteren voor het opzij zetten van profileringsdrang en de neiging tot middelgewicht redeneren, zodat we echt samen de klussen kunnen klaren. Kijk maar eens naar de aanpak van de Wet Mulderzaken; Boa's worden intergemeentelijk ingezet, kwetsbaarheid wordt beperkt en kosten worden bespaard. Daar is geen BOA fabriek voor nodig. Ik sta gemeenten en provincies daarin graag bij.
Door Joop Evertse (burgerraadslid/oud gedeputeerde ZH) op
De Omgevingsdiensten zijn de zoveelste functionele loot aan de al overvolle overheidsboom. Er is niets mis mee dat gemeenten gebruik maken van een deskundige dienst voor ingewikkelde taken, maar de constructie is nu ingewikkelder geworden dan de materie en een opeenstapeling van bevoegdheden en functies, waarbij de overheden elkaar nauwelijks vertrouwen . De bestuurlijke verantwoordelijkheid en democratische controle moet wel gewaarborgd zijn en er is nu zo'n diffuus geheel aan het ontstaan, dat dit absoluut niet meer het geval is. Denken jullie dat de burger en nog iets van begrijpt ?
Door Boris Kocken op

In de Meerjarenbegroting 2016-2019 (p. 6) valt te lezen dat OD Noordzeekanaalgebied vanaf 2016 een structureel negatief effect van ruim € 1,2 miljoen heeft te verwerken. In de meerjarenbegroting wordt dit aangeduid als ‘een eerste zware tegenvaller’. De tegenvaller is het gevolg van ‘het besluit om het bevoegd gezag van de Wabo taken te decentraliseren van de provincie naar de gemeentes en de daaraan gekoppelde verdeel effecten van het provinciefonds naar het gemeentefonds’. Meerdere ingrepen worden voorgesteld om de tegenvaller op te vangen, waaronder afzien van beoogde kwaliteitsverhoging, inzetten van eerder behaald positief resultaat en verlaging van het weerstandvermogen. In de Meerjarenbegroting 2017-2020 (p. 17-18) wordt de verwachting uitgesproken dat het weerstandvermogen in 2018 op voldoende niveau zal zijn, maar wordt eveneens gewezen op meerdere potentiële risico’s, samenhangend met onder andere het voldoen aan VTH-kwaliteitscriteria, fluctuaties in het werkpakket en financieringssystematiek.

Bij OD West-Holland speelt dat ‘met de bezuinigingen van afgelopen jaren, de doorontwikkeling van de veranderagenda en het vertrek van Alphen aan den Rijn […] de financiële druk op de dienst [is] toegenomen’. Verschillende scenario’s worden verkend die de financiële robuustheid van de dienst kunnen vergroten (concept Begroting 2017/Meerjarenraming 2018-2020, p. 3). Pogingen om tot een fusie te komen van OD West-Holland en OD Midden-Holland tot een met Veiligheidsregio Hollands Midden congruent gebied zijn op niets uitgedraaid. 


De situatie bij OD Midden- en West-Brabant is van een andere categorie. De minister van BZK heeft de OD Midden- en West-Brabant eind 2015 onder preventief toezicht geplaatst in verband met het uitblijven van een begroting voor 2016 en een verwacht tekort over 2015 van bijna € 3 miljoen. De situatie is volgens de minister ‘ernstig’. De omgevingsdienst werkt aan verbetering in het kader van het actieplan ‘Huis op Orde’.

Door Jelle Alta (toezichthouder milieu) op
Ik verbaas mij erover dat er nooit gesproken wordt over mandaat. Zolang de bevoegde gezagen niet het mandaat overhevelen naar de omgevingsdiensten blijven we overgeleverd aan de grillen van de politiek. Dan nog een klein aandachtspunt namelijk waarom is de omgevingsdienst opgericht? ..... inderdaad om een kwaliteitslag te maken. Helaas gaat t nu alleen maar om cijfers.