of 59054 LinkedIn

Toegankelijkheid is een vorm van beschaving

Jaap van Velzen Reageer

‘Schoon, heel en veilig’. Het zijn de drie centrale uitgangspunten waarmee in gemeenten de woonomgeving wordt bekeken. Op basis van een aantal objectieve criteria worden de staat van onderhoud en het beheer van de openbare ruimte getoetst en van een score voorzien. Hoe ziet de omgeving eruit en hoe ervaren en waarderen inwoners hun leefruimte? Opvallend genoeg ontbreekt het zo noodzakelijke vierde uitgangspunt in bijna alle criteriaboekjes, namelijk dat van toegankelijkheid.

Als gemeenten een taak krijgen in de uitvoering van het recent geratificeerde VN-verdrag inzake de rechten van gehandicapten zijn ze namelijk verplicht tot onder andere: Het nemen van passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving. Het doel is om te stimuleren dat mensen met een beperking gelijkwaardig kunnen ‘meedoen’. Dat zijn er in Nederland een kleine 2 miljoen. Daarnaast zijn er zo’n 3 miljoen ouderen, waarvan zo’n 800.000 80+ers. Die wonen nog merendeels zelfstandig. De fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte, van voorzieningen, winkels, horeca en andere openbare gebouwen moet iedereen in staat stellen om zijn leven zoveel mogelijk zelfstandig te kunnen leiden, te voorzien in dagelijkse levensbehoeften, te kunnen blijven bewegen en sociale contacten te kunnen blijven onderhouden.

Helaas is er op dat vlak nog het nodige te winnen. Aan onneembare drempels of verhogingen, aan functioneel straatmeubilair, aan de bereikbaarheid van voorzieningen, te hoge brievenbussen en pinautomaten, onvoldoende toegankelijk openbaar vervoer en nogal wat hindernissen op straat. Zoals stoepranden, scheve trottoirs, te weinig zitmogelijkheden en moeilijk over te steken kruispunten. Die maken het veel mensen nog steeds lastig om zelf op stap te gaan. Niet alleen mensen met een beperking, maar ook ieder ander met bijvoorbeeld kinderwagens of ander rijdend/rollend materiaal. We bouwen en ontwerpen nog steeds voor de gemiddelde mens en we maken al decennia dezelfde fouten. Die worden vervolgens tijdens de jaarlijkse Week van de Toegankelijkheid in oktober aan de kaak gesteld. Na deze ‘smeekweek’ is het weer ‘business as usual’.
 

Toegankelijkheid is een vorm van beschaving. Een goede wijkschouw zou daarmee rekening moeten houden. Maar er zijn enkele obstakels om dit zo belangrijke uitgangspunt van toegankelijkheid ingevoerd te krijgen. De eerste is dat mensen zonder beperking zich onmogelijk kunnen inleven in iemand die daar 24/7 mee heeft te maken. De tweede is dat het bijna onmogelijk is om je op een beperking voor te bereiden. Die vorm van bewustwording is ook moeilijk aan te leren. Want met een beperking kom je in een andere wereld terecht, waar we zover mogelijk vandaan willen blijven. Zo suggereerde Van Rijn tijdens de discussie rond het VN-verdrag dat iemand die ergens niet naar binnen kon zelf maar om maatregelen moest gaan vragen. De andere wereld dus. Gelukkig is de uiteindelijke verdragstekst hierop aangescherpt.
 

Een derde, bijna onneembare, hindernis is de Wmo. Net als zijn voorgangers heeft deze wet ten doel dat iedereen moet kunnen meedoen aan de samenleving. Dus ook de mensen met het ‘etiket’ zorg of beperking. Een goeie zaak, zou je zeggen. Maar de WMO is teveel een losstaande zorgwet geworden, geen activeringswet. Want van het aanvragen van hulpmiddelen om op weg te worden geholpen wordt de fysieke omgeving niet toegankelijker. Zolang toegankelijkheid namelijk geen integraal onderdeel uitmaakt van het ontwerp van de openbare ruimte - de leefruimte van ons allemaal – zijn maatschappelijke ondersteuning en participatie veel minder effectief dan beoogd. De synergie van beleid (ruimtelijke ordening, economie, stadsontwikkeling, mobiliteit, voorzieningenbeleid, welzijn) heeft zeker op lokaal niveau een boost nodig. Toegankelijkheid in de fysieke ruimte is dan ook een vorm van zorginnovatie. De huidige wijkschouw kan een dergelijke opkikker dus heel goed gebruiken!

Jaap van Velzen
Auteur is deskundige toegankelijkheid, productontwikkelaar en directeur Brain Management International in Vlissingen.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.