of 59221 LinkedIn

Gemeenten kennen hun kerken niet

Onlangs was ik in de Jan Luykenlaan in de Haagse naoorlogse wijk Moerwijk. Drie corporaties hebben er bezit. Dat betekent veel arme bewoners, waarvan een groot aantal met een migrantenachtergrond. In Moerwijk is lang geaarzeld met het opknappen van veel woningen, want moesten ze niet gesloopt worden?

Nu is de knop blijkbaar omgezet. Ik zag fraai gerenoveerde wooncomplexen. De karakteristieke binnentuinen van deze wijken krijgen binnenkort een opknapbeurt, zo ook andere publieke ruimten en trottoirs. Moerwijk grenst aan Het Haagse Zuiderpark waar ooit FC Den Haag, de voorganger van ADO Den Haag, speelde. Het voetbalstadion is al lang verplaatst, in de plaats daarvan ligt sinds kort een architectonisch imposant sportcomplex. 

Met de fysiek-ruimtelijke investeringen lijkt het wel goed te komen in Den Haag Zuidwest, maar wordt er ook geïnvesteerd in de bewoners? Het is bekend: Nederland transformeert in de richting van een participatiesamenleving. Veel meer dan vroeger wordt gerekend op een grotere inbreng van burgers/bewoners. Zaken als zorg en omkijken naar elkaar, onderling contact, gezelligheid en ontmoeting worden meer en meer in handen gelegd van de bewoners en hun informele organisatie en netwerken.


In Moerwijk zie je iets dat op meer plaatsen zichtbaar is: de kerken spelen er op sociaal gebied een belangrijke rol. Aan de Jan Luykenlaan ligt de Marcuskerk waar een jonge predikante tal van sociale activiteiten ontplooit, o.a. in de vorm van een naast de kerk gelegen buurttuin. In een zijstraatje van de Jan Luykenlaan is ook een ‘kinderwinkel’ – ook een initiatief van de kerk - waar kinderen en tieners terecht kunnen voor allerlei activiteiten, zoals koken, huiswerk maken, muzieklessen en knutselen. In Moerwijk zien we een klassieke sociale infrastructuur verschralen en een informele religieuze infrastructuur er een tandje bijzetten op maatschappelijk gebied.

Wie de leefwereld van kwetsbare migrantengroepen binnenstapt, kan vaststellen dat de kerk voor veel van hen een belangrijke plaatst inneemt. Bedenk dat Nederland een relatief seculier eiland is in een mondiale zee van gelovigheid. De kerk staat migrantengroepen niet alleen spiritueel bij, maar juist ook maatschappelijk. Dat is niet alleen in Nederland het geval, maar ook in buurland België. De kerken vervullen daar, in de woorden van de Belgische antropoloog Blommaert, de functie van frontlijn-opvangnetwerk voor nieuwe en kwetsbare migranten. In deze kerken, vaak behuisd in winkels, ontmoeten ze niet alleen vriendelijke mensen, maar is er ook allerhande materiële hulp beschikbaar in de vorm van een logeerplek, goedkope huisraad, voedsel, kinderopvang en soms een baan. Platform31 heeft dat ook in een verkenning naar de maatschappelijke rol van religieuze organisaties voor de gemeente Rotterdam kunnen vaststellen. Veel migranten wenden zich niet tot klassieke welzijnsorganisaties, maar eerder tot kerken en religieuze organisaties met uiteenlopende vragen voor ondersteuning, zoals bij relatie- en opvoedingsproblemen, huiswerkklassen voor hun kinderen en voor administratieve en materiële hulp.

De Rotterdamse verkenning leerde dat traditionele protestantse en katholieke kerken aan het uitsterven zijn. Hun actieve ledental neemt dramatisch af, ze bestaan bij de gratie van zeventig en tachtig jaar oude vrijwilligers, en hun diaconale fondsen en armenfondsen drogen op. De jeugdige vitaliteit, concludeerden we, zit vooral bij de migrantenkern (Evangelische kerken en Pinkstergemeentekerken) en bij de moskeeën. Platform31 heeft de Rotterdamse verkenning naar de maatschappelijke rol van religieuze organisaties nu verplaatst naar de gemeente Amsterdam. Eén van de interessante ontdekkingen daar is de opkomst van jeugdige christelijke leefgemeenschappen in verschillende Amsterdamse wijken vanuit de ‘witte’ protestantse kerk. Tot de verbeelding spreekt het Kleiklooster in de Amsterdamse Bijlmer; de kleine gemeenschap brouwt ook kloosterbier. Deze gemeenschap is evenals de andere gemeenschappen wars van bekeringspraktijken, ze hebben zich in een flat in de Bijlmer genesteld omdat ze een positieve maatschappelijke rol wil vervullen voor buurtbewoners. Ook de predikante van de Haagse Marcuskerk kan je tot deze nieuwe jeugdige generatie rekenen.

 

Ambtenaren en gemeentebesturen hebben maar beperkt zicht op wat zich afspeelt binnen het zeer diverse palet aan kerken en moskeeën in hun gemeente. Dat komt o.a. omdat veel gemeenteambtenaren tot een generatie behoren die zich – het geldt ook voor mijzelf – in hun jeugd hebben ontworsteld aan de kerk. Van die religieuze wereld zijn ze vervreemd. Tot op zekere hoogte is het goed dat de kerken/religieuze organisaties en overheden op enige afstand van elkaar staan, maar die afstand moet niet tot onbegrip, onverschilligheid en onbekendheid leiden. Er ligt een opgave om bruggen te slaan en de kennis over de maatschappelijke rol van religieuze organisaties te actualiseren. Juist in het licht van de gewenste participatiesamenleving is het belangrijk daarover adequaat geïnformeerd te zijn.

 

Radboud Engbersen

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Jasper Klapwijk (Ondernemer) op
Heel herkenbaar. Kerken doen veel voor mensen in kwetsbare posities, vooral waar de overheid gaten laat vallen. Ze weten dat lang niet altijd goed duidelijk voor het voetlicht te krijgen. Dat geldt niet alleen in grote steden, maar ook in kleinere gemeenten. De overheid heeft vaak weinig informatie over maatschappelijke activiteiten van kerken. Kerken, moskeeën en leefgemeenschappen kunnen daar overigens zelf veel aan doen, voorzover dat nodig en gewenst is.
Door Jan Beerenhout (Ambt.Bestuurscontacten/AWRV b.d.) op
Zolang de Vrijheid van Godsdienst in de Grondwet staat, en de Overheid (ook de Gemeente) gehouden is de Grondwet te beschermen, dient de (gemeentelijke) overheid zich met de religie van de onderdanen bezig te houden., De veelal onjuiste interpretatie lijdt tot een tegenovergestelde conclusie. In Amsterdam kenden wij de AWRV =Ambtelijke Werkgroep voor de Religieuze Voorzieningen, die er o.a. (voorbeeld) op toezag dat in gemeentelijke bestemmingsplannen voldoende ruimte werd gereserveerd voor 'gebouwen voor de erediensten'; Of die ruimte ook gebruikt werd/wordt is een andere zaak. I.p.v. de Wet op de Kerkgenootschappen kwam er de WOM, wat de gemeente taken op dit gebied toebedeelde. Indien de zgn. scheiding van kerk & staat tot afzijdigheid van de overheden lijdt is het grondwettelijk recht een loze huls.De zgn scheiding van kerk & staat betekent dat beide zich niet inhoudelijk met elkaar bemoeien, tenzij er sprake is van staatsgevaarlijke, criminele activiteiten. Maar dat moet wel worden vastgesteld.
Door P.Bos (jurist) op
Het doet me erg goed om te lezen dat de Kerk (kerken) op deze manier hun plaats innemen. De Kerk (niet als instituut maar als geestelijke leefgemeenschap) is de plaats bij uitstek waar barmhartigheid en gastvrijheid ruimhartig de boventoon voeren. Tevens: de vrijheid en de ruimte voor ieder van welke aard dan ook. Zo heb ik de Kerk van jongsaf aan ervaren Daarom juist sloeg ik aan op het woord:" ontworsteld". Dat duidt op een benauwende enge sfeer waaruit nauwelijks valt te ontsnappen. Jammer ! Hoewel ik zeker de leeftijd van de schrijver heb, heb ik die ervaring met de Kerk gelukkig niet en nooit gehad, maar juist als ruimte waar ik vrij kon opademen en tot rust komen. Laat inderdaad D'66 zich realiseren dat er (veel) mensen zijn met dergelijke positieve ervaringen met de Kerk.
Door p op
Dat juist Rotterdam in het voorbeeld wordt gebruikt... de gemeente waar je geen gemeentelijk vastgoed mag huren voor een kerkdienst (hoezo vrijheid van vergadering?)
Door Caroline op
Gaat misschien op voor de grote stad. Maar zeker niet voor gemeenten op het platteland.
Door Criticus op
Helaas is deze scheiding ook ontstaan door een te strikte interpretatie van scheiding der machten, onder aanvoering van D66, die het liefst religie helemaal verband uit het openbare leven en de overheid. Een misvatting, omdat religie onderdeel is van de maatschappij. Hypocriet omdat de overheid neutraal dient te zijn (oftewel de ene religie net meer/minder/anders behandelen dan een andere), en geen atheïstische overheid (hetgeen volstrekt strijdig is met de scheiding kerk-staat).