of 58959 LinkedIn

Vier oorzaken Wmo-overschot gemeenten

Negen op de tien gemeenten hebben in 2015 geld overgehouden van hun Wmo-budget. De Tweede Kamer eist een analyse van staatssecretaris Van Rijn.

Negen op de tien gemeenten hebben in 2015 geld overgehouden van hun Wmo-budget. De Tweede Kamer eist een analyse van staatssecretaris Van Rijn. Om hem op weg te helpen alvast vier mogelijke oorzaken.

1. Conservatief begroten
De grote mate van onzekerheid omtrent de hoogte van de rijksvergoedingen voor de gedecentraliseerde taken op het gebied van jeugd, zorg en werk hebben geleid tot extra voorzichtigheid. Tot heel lang bleef onduidelijk hoeveel geld gemeenten in 2015 van het rijk mee zouden krijgen voor de uitvoering van de nieuwe taken. Daarnaast heeft de rijksoverheid een korting van circa 1 miljard euro op de budgetten toegepast voordat de taak werd overgeheveld naar de gemeenten. ‘De vrees was dan ook niet vreemd dat gemeenten bij een gelijkblijvend beleid flink tekort zouden komen’, zegt gemeentefondsspecialist Dirk Jans.

‘Ja, die onzekerheid maakt je als wethouder voorzichtig’, zegt de Groningse hoogleraar economie decentrale overheden Maarten Allers. ‘Je moet als gemeente ­immers je tekorten zelf aanzuiveren. De vraag is waar je dat vandaan haalt, want vanwege het kleine eigenbelastinggebied heb je als gemeente maar weinig mogelijkheden extra inkomsten te genereren.’

2. Onvolledige en incomplete cliëntgegevens
Veel wijst er ook op dat het rijk zelf te royaal is geweest in het verstrekken van bijdragen, toen ze daar voor de decentralisaties in 2015 nog verantwoordelijk voor was. ‘Met de door het rijk overgedragen cliëntgegevens was in elk geval veel mis’, zegt projectmanager sociaal domein Henk Procé van de gemeente Zwolle. ‘Zowel wat betreft de aantallen cliënten als de aard van de aandoening op basis waarvan cliënten een zorgindicatie kregen. Er zat behoorlijk veel ruis in de informatie die we van het rijk kregen.’

Ook de gemeente Renkum wijt de plus van 4 miljoen euro op het sociaal domein aan de ondeugdelijke cliëntgegevens van het rijk. Het daadwerkelijke aantal cliënten was kleiner dan de klantgegevens die de gemeente ontving deden vermoeden. Wethouder Hermine van den Berg: ‘Onze begroting was vastgesteld op basis van het geld dat we van het rijk krijgen voor het sociaal domein. Dit was een ruwe schatting. We wisten dat de rijksbijdrage was vastgesteld op vervuilde gegevens. Maar we wisten niet met welke cliënten we te maken zouden krijgen. Zo waren er inwoners die wel een indicatie hadden, maar geen zorg ontvingen, terwijl de bestanden een ander beeld gaven. Ook vielen veel cliënten in de nieuwe wetgeving onder de Wet langdurige zorg. De Wlz is niet naar de gemeente gegaan.’

3. Gemeenten zijn (te) zuinig geweest
Veel gemeenten hebben van meet af flink de rem gezet op de uitgaven op de Wmo. Door bijvoorbeeld het stopzetten of versoberen van huishoudelijke hulp, scherp inkopen, strenge indicering en het heffen van (hoge) eigen bijdragen. ‘Gemeenten hebben op hoofdlijnen drie knoppen om aan te draaien. Twee knoppen aan de uitgavekant − prijs en volume of inzet van voorzieningen − en één aan die van de inkomsten: de hoogte van de eigen bijdrage die wordt geïnd’, verduidelijkt Niels Uenk, onderzoeker aan de PPRC. Gemeenten hebben volop aan de knoppen gedraaid. ‘Ik verwacht dat de relatieve bijdrage van elk van de drie knoppen veel zal verschillen per gemeente. De ene gemeente heeft bijvoorbeeld maar 10 tot 15 procent op tarieven gekort, in de verwachting dat meer op volume bespaard kon worden. De andere gemeente heeft fors ingezet op tariefskorting, om minder in het volume te hoeven snijden.’

Met Uenk verbaast het Hans van Oers, hoogleraar openbare gezondheidszorg (Tranzo, Tilburg University), niet dat gemeenten op hun budget hebben overgehouden. ‘Gemeenten waren vooraf bang niet uit te komen met de gekorte rijksbudgetten, hadden geen zicht op de zorgvraag binnen hun gemeenten en bij de vaststelling van hun begroting geen zekerheid over de rijksbudgetten die zouden worden overgeheveld. Gemeenten zijn daardoor terughoudend geweest met de inkoop en toekenning van zorg’, stelt Van Oers. Gemeenten hebben daarnaast heel scherp ingekocht. ‘Bij de inkooponderhandelingen hebben gemeenten de aanbieders het vel over de oren gehaald. Aan de andere kant hebben aanbieders, in de concurrentiestrijd, tegen of onder de kostprijs geoffreerd. Met als resultaat dat veel aanbieders met moeite het hoofd boven water kunnen houden.’ Of kopje onder gaan, zoals een aantal thuiszorgorganisaties.

4. Administratie een zootje
Het administratief ‘inregelen’ van de nieuwe taken kwam laat en traag op gang. ‘Gemeenten hebben zich eerst gestort op de inkoop van de zorg. Het inrichten van de systemen is er achteraan gekomen’, stelt Niels Uenk. En er moest een hoop in systemen worden ‘gepropt’. Clientgegevens (wie heeft welke zorg), gegevens van al die nieuwe aanbieders en productcodes, om maar eens wat te noemen. Al die data moesten ook nog eens aan elkaar worden gekoppeld. ‘Zeker in het begin was de facturatie bij gemeenten nog niet op orde. Zorgaanbieders konden nog niet declareren, omdat er nog geen goede formats waren, zodat het heel lang onduidelijk was wat er nu precies werd uitgegeven.’

Regionaal én landelijk opererende zorgaanbieders klaagden ondertussen steen en been. Voor de decentralisatie deden ze zaken met een handjevol zorgkantoren, nu met honderden gemeenten. Die allemaal hun eigen eisen hebben ten aanzien van facturering en verantwoording. Diverse zorgaanbieders hebben extra administratieve krachten moeten inhuren; geld dat ze liever aan zorg besteden.

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 10 van deze week. (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Y. Klokkenluider (beleidsjager) op
Het geld komt niet op de juiste plaats doordat gemeentes de drempels onmogelijk hoog maken voor de aanvragers. Bij onze gemeente is de burger zo afschuwelijk murw en de juridisch ambtenaar zo geslepen: uitspraken als Niemand kan er aanspraak maken op de medische meerkosten !

is heel normaal bij ons!!!
Door THH Arts (Eigenaar van adviesbureau) op
De gemeenten hebben de hulpbehoevende burgers, die recht hadden op hulp via het WMO geholpen. Maar de eigen bijdrage die van de hulpbehoevende burgers via het CAK wordt geint, was 100%,oftewel deze burgers moesten hun hulp GEHEEL ZELF BEKOSTIGEN. Als je dan als gemeente zoveel over houd, is dat een makkelijke manier om de pot Algemene Middelen op te vullen. Creatief boekhouden heet dit. Dit komt doordat er is vastgelegd, dat de gemeentes bij te korten, deze zelf moet aanvullen. Dank aan het Rijk, vooral heer Rutte en zijn partij VVD. Er zijn niet voor niets bij meerdere departementen, onder hun leiding grote financiele en organisatorische problemen.
Door H. Wiersma (gepens.) op
Het valt me op dat de redactie van BB na haar onderzoek in samenwerking met de NOS, weliswaar laat, zo langzamerhand kennelijk ook tot andere inzichten begint te komen. Van de inhoud van het tendentieuze artikel, waarin de gemeenten tot de grote boosdoener van een op dit moment nog virtueel overschot werden gebombardeerd, is tenminste niet veel meer over. Overigens is het genoemde virtueel overschot van 360 miljoen euro t.o.v. de totale WMO uitgaven slechts een druppel op een gloeiende plaat.
Het staat bovendien wel vast dat in het genoemde bedrag ook nog eens verzuimd is om de extra gemeentelijke personeelskosten, juridische kosten en frictiekosten mee te nemen.
Om nog maar te zwijgen van de extra juridische kosten bij de rechtbanken van het ministerie van Justitie. Zo langzamerhand is bij die rechtbanken een compleet juridisch circus bezig om de vage 3D-wetgeving (het op allerlei plaatsen ontbreken van duidelijke randvoorwaarden) van handen en voeten te voorzien.


Door Henk Donkers op
Ik denk dat ik ook nog wel een 5e reden weet.
Doordat mensen in een aantal gevallen een eigen bijdrage moeten betalen blijkt ineens dat er minder aanvragen zijn. Kennelijk is dat toch een drempel geweest waardoor er gewoon minder aanvragen zijn binnengekomen. Misschien valt deze reden wat minder op omdat de aanvragen die niet binnenkomen ook niet opvallen.
Door P. Pluim op
Het blijft schandalig en asociaal dat het "sociaal" domein van de gemeenten zoveel overhouden. De schuld aan anderen geven is makkelijk. Kijk naar je zelf, dan zie je het amateurisme en starheid van gemeenten.
Door Gosse Hiemstra (wethouder) op
Ik denk dat een belangrijke oorzaak ook ligt in de fasering van de rijkskorting. Het eerste jaar was die korting 11% en daarna loopt deze in een aantal jaren op naar 25 %. Als je in je gemeente wat sneller toewerkt naar de uiteindelijke korting, houdt je in het eerste jaar wat over, maar moet je daarna nog steeds de uiteindelijke korting halen, dus eenmalige voordelen en structureel nog bezuinigen.
De eenmalige middelen geven je de ruimte om daarmee extra in te zetten op de transformatie.
Verder zijn er bij het objectieve verdeelmodel voordeel- en nadeelgemeenten, Dus nadeel gemeenten krijgen nu eigenlijk teveel en houden dus geld over.
Door Ruben (Advies Overheidssector) op
In verschillende doorlichtingen die ik in gemeenten heb mogen doen is dit overschot zichtbaar geworden. Veelal door strenger indiceren, maar (inderdaad) ook door een slecht overzicht en daardoor een verkeerde inkomstenbron vanuit de rijksoverheid.

Gelukkig zijn veel gemeenten verstandig genoeg om deze overshotten om te zetten in 3D-reserven. Immers, hoe de toekomst loopt is nog niet te overzien. Mogelijk dat een overschot van nu, een tekort in de komende jaren kan dekken.
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Ik mis in dit artikel de hoofdoorzaak van de overschotten. Die ligt niet bij de gemeenten, maar bij het ministerie van VWS en bij de VNG.

Het doordrukken van deze decentralisatie is geheel en al te wijten aan wishful thinking, aan het grootschalig onderschatten van de complexiteit van de overdracht, aan het grootschalig onderschatten van hoeveel tijd het vergt om nieuwe uitvoeringsinstanties op te bouwen, aan het onderschatten van de terechte wens van uitvoerenden om het in een keer goed te doen, wat in zo´n proces per definitie onmogelijk is, aan het grootschalig onderschatten van de explosieve groei van nieuwe coderingen, aan het grootschalig onderschatten van de invloed die dat heeft op nieuwe ICT systemen.

Het zijn de politici en de beleidsmakers die de chaos hebben veroorzaakt. Niet de uitvoerenden die de opdracht kregen om de Himalaya te beklimmen met alleen een arrenslee; daar kun je immers ook op sneeuw mee uit de voeten.

De WMO operatie is een schrijnend voorbeeld van het soort fouten die de overheid maakt. Fouten die de diepere oorzaak zijn van het aanjagen van gevoelens van angst en onveiligheid onder de Nederlandse bevolking. Bij het vluchtelingendebat kwamen die angst en onveiligheid in haar volle heftigheid bovendrijven.

In het bedrijfsleven is het gebruikelijk dat falende bestuurders die hoogmoed en ambitie boven gezond verstand en tegenspraak verheffen subiet de laan worden uitgestuurd. Dat soort bestuurders zorgt voor chaos, waar stabiliteit nodig is.
Door Linden op
Geheel eens met Niek. "Vroeger was alles beter" is betrekkelijk.
Door JaapvV (adviseur, o.a. voorzieningen) op
De punten 1 en 3 liggen dicht bij elkaar. Er is mi. ook niks mis met conservatief begroten en zuinig zijn. Een veel belangrijker oorzaak van het overschot staat er niet, namelijk dat gemeenten hun uitgaven vaker hebben gebaseerd op standaardnormen en niet op maatwerk.