Gemeenten en stadsregio’s moeten zich bij het bouwen van huizen in nieuwbouwwijken en aandachtswijken veel meer richten op kwaliteit dan op kwantiteit. Niet ‘hoeveel woningen gaan we bouwen’, maar ‘welke woningen gaan we waar bouwen?’

Eenzijdige toevoeging aan de woningvoorraad aan de randen van de stad, leidt tot een selectieve verhuisstroom en bevordert de segregatie. Als de woningen te veel van hetzelfde zijn, verhuist daar één bepaald type huishoudens naartoe.

Vervanging van huurwoningen door koopwoningen in aandachtswijken zorgt ervoor dat sociale stijgers en hogere inkomensgroepen vaker in de wijk blijven. De segregatie neemt hierdoor af, aldus het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in haar deze week gepresenteerde studie Nieuwbouw, verhuizingen en segregatie.

Ontmenging

Om het groeiende aantal huishoudens en verouderde woningen te vervangen, moeten er de komende 10 jaar zeker 800 duizend woningen worden bijgebouwd. Een gemeentebestuur dat daarbij streeft naar het mengen van de stadswijken naar leeftijd, huishoudensamenstelling, inkomen of etniciteit, moet zich goed afvragen wát het waar bouwt, want de afgelopen jaren heeft uitbreidingsnieuwbouw vooral geleid tot ontmenging van de oude wijken, zegt Frank van Dam, PBL-onderzoeker en samensteller van de studie.

‘Wat doe je met je nieuwbouw? De uitbreidingsnieuwbouw van de jaren ’90 heeft geleid tot een verdere ontmenging van de oudere wijken. Vooral autochtonen en gezinnen verhuizen, weg uit de aandachtswijken. Alleenstaanden en ouderen blijven achter. Niet-westerse allochtonen en alleenstaanden verhuizen vaker binnen of tussen aandachtswijken. Ouderen verhuizen nauwelijks.

'Als je streeft naar meer menging in de oude wijken, dan moet je in die wijken ook voor gevarieerde woningbouw zorgen. Zorg ervoor dat je huizen bouwt met een tuin, waardoor gezinnen eerder geneigd zijn om in die oude wijk te blijven wonen.’

Gemeenten moeten niet proberen alles op eigen houtje te doen, aldus Van Dam. ‘Je moet afspraken maken met omliggende gemeenten. Als een naburige gemeente doorgaat met eenzijdig bouwen, is de kans groot dat de segregatie in jouw oude wijken nog steeds toeneemt.’

Eenzijdig

Uit de PBL-studie naar de tussen 1999 en 2005 uitgevoerde nieuwbouw, blijkt dat nieuwe eengezinswoningen in de bestaande armere stadswijken wel degelijk middenklassengezinnen aantrekken, maar dat dezelfde woningen in uitbreidingswijken aan de rand van de stad er juist voor zorgen dat die gezinnen uit de stad vertrekken.

Van Dam: ‘Een consument wil een bepaald type woning in een bepaalde woonomgeving. Er zijn voldoende mensen, jongeren, ouderen, alleenstaanden en gezinnen die helemaal niet zo graag naar die buitenwijk willen en in de stad zouden willen blijven, maar de woning van hun gading daar niet vinden. Dus kiezen ze voor een woning in een buitenwijk. Het is heel begrijpelijk dat gemeenten proberen hogere inkomensgroepen te behouden of aan te trekken, maar daartoe kun je op meerdere plekken in de stad bouwen. Dat hoeft helemaal niet aan de rand.

'Aan de randen van de stad moet je ook minder eenzijdig bouwen, dus naast de eengezinskoopwoningen voor midden- en hoge inkomens dan ook sociale woningbouw neerzetten. Nieuwbouw in de armere buurten van de stad behoudt niet alleen de sociale stijgers voor zo’n wijk, maar trekt ook hogere inkomens van buiten naar de wijk. De segregatie neemt daar dan af.’

Vinex

De relatief omvangrijke bouw van nieuwbouwwoningen in bestaande wijken heeft vooral in Rotterdam, Groningen en Arnhem geleid tot een verminderde segregatie van lage inkomensgroepen en niet-westerse allochtonen. Den Haag en Utrecht hebben vooral nieuwbouw gerealiseerd aan de randen van de stad, waardoor de segregatie naar inkomen en huishoudens hier het grootst is.

Wat betreft de segregatie naar etniciteit was het effect van de nieuwbouwwijken veel beperkter. Surinamers en Antilianen zijn in beide steden ook vertrokken uit de armere wijken. Utrecht heeft net als Tilburg nog nauwelijks nieuwbouwwoningen in aandachtswijken gebouwd. Van alle onderzochte steden is de segregatie van Turken en Marokkanen het meest toegenomen in Tilburg. De nieuwbouw in de Tilburgse Vinexwijk de Reeshof heeft vooral autochtonen getrokken, terwijl het aandeel allochtonen in de Utrechtse Vinexwijk Leidsche Rijn de rest van de stad weerspiegelt.

Onderzoeker Van Dam: ‘Tilburg heeft veel nieuwbouw gepleegd aan de westkant van de stad. De stad is enorm gegroeid. Maar in de bestaande stadswijken is nauwelijks gesloopt en vervangen. Dat herstructureringsproces moet daar nog op gang komen. Dat geldt ook voor Utrecht, waar Overvecht en Kanaleneilanden op het programma staan.’

Meer informatie: Nieuwbouw, verhuizingen en segregatie, Planbureau voor de Leefomgeving i.s.m. de Universiteit Utrecht en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Het rapport is te downloaden via www.pbl.nl