‘Er is zwaar weer op komst’, zegt Frank Huysmans van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, SIOB. Bijna alle bibliotheken (93%) krijgen de komende vier jaar met gemeentelijke en provinciale kortingen te maken. Die variëren van een kleine vermindering tot volledige stopzetting van de subsidie. Dat blijkt uit Een Krimpend Perspectief, een onderzoek naar de effecten van gemeentelijke bezuinigingen op het openbare bibliotheekwerk.

Het onderzoek - een uitgebreide webenquête gevolgd door telefonische interviews met meer dan twintig directeuren van bibliotheken - werd uitgevoerd door Kasperkovitz beleidsonderzoek en advies, in opdracht van het SIOB in samenwerking met de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB). De bezuinigingen betekenen een verschraling van de sector, die haaks staat op de afspraken die ruim een jaar geleden werden gemaakt door ministerie, provincies en gemeenten, aldus Frank Huysmans van het SIOB.

‘Er ontstaan zo zwakke plekken in de landelijke dekking van het bibliotheekstelsel. Dat strookt niet met de ambitie die in dat charter is neergelegd. Het betekent dat er haast gemaakt moet worden met aansluiting van bibliotheken op de nationale digitale bibliotheek en meer centrale sturing.’

De uniformiteit van het fenomeen bibliotheek dreigt verloren te gaan, omdat de verschillende bibliotheken met zeer uiteenlopende bezuinigingen worden geconfronteerd: die variëren van 1% korten, tot binnen een paar jaar volledige stopzettting van alle gemeentelijke subsidie, wat sluiting van filialen met zich mee zal brengen.

Huysmans: ‘De identiteit van het merk bibliotheek, het beeld dat zowel gebruikers als gemeente hebben, staat onder druk. Je denkt dat je muziek kunt lenen in een bieb, je dénkt dat de bieb ondersteuning aan het onderwijs geeft: maar dat zal zeker niet overal zo kunnen blijven.’

Eigen plan

Uit het onderzoek blijkt dat elke bibliotheek op dit moment een eigen plan aan het maken is om de bezuinigingen aan te kunnen. De ene bibliotheek wil filialen sluiten en één vestiging in stand houden, een andere bibliotheek denkt er juist over om overal in de stad filialen te openen in bijvoorbeeld brede scholen, verzorgingscentra en bankgebouwen.

Waar de ene bibliotheek inzet op meer samenwerking met het onderwijs, wordt dat in een andere bibliotheek juist beschouwd als een onderdeel dat uit andere middelen gefinancierd zou moeten worden. Waar de ene vestiging regelmatig ontmoetingen met schrijvers en debatten organiseert, wil de ander juist terug naar zaken die uitsluitend met lezen te maken hebben.

‘Maar op korte termijn zullen gebruikers overal worden geconfronteerd met ‘minder voor meer’,’ aldus het rapport. Huysmans. ‘Als er meer dan 10% bezuinigd moet worden is het alle hens aan dek: dan gaan de gebruikers dat zeker merken in dienstverlening, openingsuren en bereikbaarheid.’ In Gouda raakt de bieb de komende drie jaar 20% van de subsidie kwijt, een bedrag van 400.000 euro.

Directeur Nan van Schendel: ‘We hebben nu drie vestigingen en 28% van onze bevolking is lid. Misschien dat we die alle drie moeten sluiten en één centrale vestiging openen. Of juist deze gebouwen opzeggen en vestigingen openen in bestaande gebouwen: scholen of banken ofzo. Mensen zijn heel erg boos en er is onrust. Ze verlengen hun abonnement niet omdat ze zeggen: volgend jaar zijn jullie er toch niet meer.’

Of het hierbij blijft is ook nog maar de vraag, zegt Van Schendel. Cynisch: ‘We hebben een zeer daadkrachtig college. Over een paar maanden wordt duidelijk of we misschien zelfs 900.000 euro moeten inleveren. Die 20%: daar zijn we druk mee bezig om te kijken hoe we dat kunnen doen. Als dat het dubbele wordt dan betekent dat echt het einde.’

In de gemeente Berkelland dreigt sluiting van alle vier de filialen en het opheffen van de bibliobus, zegt directeur Ton Mengerink. De gemeente wil de subsidie de komende jaren afbouwen van 100 naar 0%. Ook Almere weet al zeker dat er minstens 10% van het budget af gaat.

Directeur Chris Wiersma: ‘We hebben nu twee vestigingen, eigenlijk is dat al te weinig in zo’n uitgestrekte gemeente met 185.000 inwoners, maar of dat zo blijft? Omvang, openstelling, dienstverlening: dat zijn de knoppen waar je aan kunt draaien als er bezuinigd moet worden. Al onze leden gaan dit merken.’

Juist in het digitale tijdperk is innovatie van belang, zegt Wiersma. ‘Maar innovatie kost geld. Dat schiet er straks misschien bij in.’ In Roosendaal, Fijnaart enWillemstad (Noord-Brabant) zijn bibliotheekfilialen sinds enige tijd gecombineerd met een filiaal van de Rabobank, de Rabobieb in de volksmond. Volgens een woordvoerster is er de laatste tijd opmerkelijk veel interesse voor dit model. ‘Iedere bibliotheek is op zoek naar partners.’

Zie voor rapport www.siob.nl