In het hele land wordt hard gewerkt aan de oprichting van Regionale Uitvoeringsdiensten, RUD’s. Daarmee wordt een belangrijke aanbeveling van de commissie-Mans uit 2008 opgevolgd. De handhaving van het omgevingsrecht laat te wensen over, luidde haar conclusie. Daarom is de tijd rijp voor een robuustere samenwerking tussen bestuurlijke en justitiële instanties.

Het pleidooi van Mans voor deze robuuste samenwerking geeft meer dan impliciet antwoord op de vraag naar de politieke verantwoordelijkheid voor de RUD. Behoort de RUD tot de exclusieve verantwoordelijkheid van de burgemeester, gegeven diens wettelijke verantwoordelijkheid voor de openbare orde, de veiligheid en de publieke gezondheid? De inzichten van de commissie-Mans laten, zeker na de lessen van Chemie-Pack, eigenlijk weinig ruimte voor een andere keuze.

Het probleem waarvoor de RUD de oplossing is, is immers niet zozeer de vergunningverlening maar vooral de handhaving daarvan. Eigenlijk heeft de RUD een januskop: vergunningverlening als uitvoering van beleid enerzijds en handhaving ter verzekering van veiligheid en publieke gezondheid anderzijds.

Een duidelijke keuze voor het accent handhaving geeft tevens antwoord op een andere vraag. Hoe dient organisatorisch vorm worden gegeven aan de RUD? Daarbij zijn robuustheid, financiën en bestuurlijke drukte belangrijke referenties. Daarom is het verstandig de RUD onder te brengen bij de veiligheidsregio. De gemeenschappelijke regeling waarop deze rust is een vorm van - opmerkelijk genoeg wettelijk opgelegd - verlengd lokaal bestuur.

Het pleidooi voor het onderbrengen van de RUD is daarmee niet af. Zo hebben de hoofdrolspelers binnen de RUD op grond van de wet allen een wettelijk verankerde positie in het algemeen bestuur van de veiligheidsregio. Operationeel valt veel winst te behalen doordat brandweer en RUD elkaar in hoge mate kunnen aanvullen en versterken. De RUD op haar beurt heeft veel te winnen bij de metamorfose die het Instituut voor Fysieke Veiligheid ondergaat. Omgekeerd hebben de RUD’s in oprichting het IFV naar verwachting ook veel te bieden.

Afgezien van de operationele winst, betekent de keuze voor de veiligheidsregio een beperking van de bestuurlijke drukte en levert deze een forse kostenbesparing op ten opzichte van een solitaire RUD. De keuze doet ook recht aan de rol en positie van de burgemeester die qualitate qua lid is van het algemeen bestuur van de veiligheidsregio. Het grootste afbreukrisico voor de veiligheid zit immers niet in de vergunningverlening maar in de handhaving daarvan.

Zo beschouwd is het opmerkelijk dat de RUD niet van meet af aan als onderdeel van de veiligheidsregio is gepresenteerd. Voor een verklaring daarvan kom ik niet verder dan de speculatie dat het verschil maakt of een RUD een kind is van het ministerie van Infrastructuur en Milieu of van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

De commissie-Mans heeft zich gebogen over de handhaving van de VROM-regelgeving. Deze handhavingspraktijk toonde grote verschillen in kwaliteit, gelijkheid, efficiëntie en effectiviteit. Zij signaleerde daarbij zelfs een ‘onmogelijke aanpak voor ‘‘jurisdictie”-overschrijdende milieuproblemen en zware milieucriminaliteit’. Voorwaar een zeer zorgwekkende conclusie.

In 2012 worden de veiligheidsregio’s geëvalueerd. Het valt te verwachten dat daarbij in een aantal regio’s de geringe kritische massa als probleem wordt aangemerkt. Mogelijk dat dit leidt tot de gedachte dat alleen een verdere schaalvergroting soelaas kan bieden. Het opnemen van de RUD in de veiligheidsregio maakt de kans op zo’n conclusie aanmerkelijk kleiner. De aandacht voor de veiligheid is daar stellig mee gediend.

Jan Peters, wethouder Oosterhout