We schenken in de volkshuisvesting te vaak geen klare taal. Hoe komt dat toch? Waarom bepleitte PvdA-Kamerlid Staf Depla onlangs in Binnenlands Bestuur dat er een anoniem meldpunt moet komen voor medewerkers en zakenrelaties van corporaties?

De corporaties hebben het kennelijk nogal bont gemaakt. De buitenwereld is tamelijk eensgezind in haar negatieve beeld over corporaties, maar omgekeerd is dat ook zo. De branche is - ondanks de grote verdeeldheid over belangrijke thema’s - eensgezind van mening dat de buitenwereld, en dan vooral de politiek, het allemaal verkeerd ziet. Een fraai staaltje van collectieve bewustzijnsvernauwing.

Brancheorganisatie Aedes is medeverantwoordelijk voor deze situatie. Via de AedesCode kunnen leden die handelen in strijd met het belang van de branche uit de vereniging worden gezet. De code helpt ongetwijfeld incidenten voorkomen. Dat is goed. Maar de code kan ook leiden tot een houding waarbij incidenten bij voorkeur onder het vloerkleed worden geveegd of gebagatelliseerd.

De afgelopen paar jaar hebben zich nogal wat spraakmakende zaken voorgedaan binnen corporatieland. Desondanks is geen enkele corporatie het Aedes-lidmaatschap ontnomen. Voor zover bekend, want die informatie is niet openbaar. Illustratief in een tijdperk waarin transparantie ook voor Aedes als norm zou moeten gelden, is het volgende. Een artikel op de website van Aedes over het afscheid van Jan Terlouw als voorzitter van de Commissie AedesCode, met als kop ‘Ik ben voor maximale openheid’, is alleen toegankelijk voor Aedes-leden.

Dat geldt ook voor een flink aantal documenten waarover geheimzinnigheid niet nodig zou moeten zijn. De statuten van Aedes zelf zijn op de website helemaal niet te vinden. Hiermee wordt een beeld bevestigd van een bange, defensieve brancheorganisatie, met dito leden.

Nou zijn corporatiebestuurders echt niet allemaal bang en defensief. Menig corporatiedirecteur heeft zichzelf opnieuw uitgevonden. Hij laat zich er zelfbewust op voorstaan ondernemer te zijn. Helaas gaat dat nogal eens gepaard met een moraal waarbij het individuele bedrijfsbelang het enige is wat telt. Corporaties delen niet snel meer iets met elkaar, ook als het belang van de volkshuisvesting daarom vraagt. Vooral de concurrentie telt.

Een reeks recente incidenten rond corporaties onderstreept dat er geen enkele reden is te veronderstellen dat ontsporingen van bestuurders zich zouden beperken tot het bedrijfsleven. Het tegendeel is het geval. Het toezicht op de corporaties is te beperkt. Die conclusie ligt voor de hand en wordt niet alleen door het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting getrokken.

Uit een brief aan de Tweede Kamer van 18 december 2008 blijkt dat de gezamenlijke woningcorporaties in 2007, zonder toestemming van de minister, 23.700 sociale huurwoningen met behulp van hun bv’s buiten het toezicht hebben gemanoeuvreerd. Dat is bijna net zoveel als het aantal nieuwe huurwoningen dat de corporaties in dat jaar bouwden (25.200).

Waarom worden de incidenten die zich binnen de corporatiebranche voordoen vaak eerst onder het vloerkleed geveegd, vervolgens ontkend en daarna goedgepraat? Omdat de corporatiebranche daarin echt niet anders is dan welke andere sector. De voormannen, de corporatiebestuurders, zijn niet anders dan anderen. Het sprookje van de nieuwe kleren van de keizer is niet alleen van toepassing op bankiers. Ook voor corporatiebestuurders geldt maar al te vaak dat hun lakeien elke dag beamen hoe fantastisch hun kleren zijn.

Het is ook voor een corporatiebestuurder ongetwijfeld lastig als hij te weinig wordt tegengesproken, te weinig discussieert binnen en buiten zijn eigen club. Tunnelvisie ligt dan op de loer. Maar dat is wel mede het gevolg van krampachtige pogingen om het echte bedrijfsleven na te spelen.

Gejaagd en met veel overacting zijn corporatiebestuurders op weg naar het ‘échte vastgoedimago’, met als hoogste doel: de cover van Building Business halen. Daarmee bevestigen ze dat de norm elders bepaald wordt en niet binnen de branche zelf. Wat zou het toch aardig zijn als het begrip transparantie in corporatieland eens echt inhoud krijgt en meer wordt dan een modewoord.

De ongeschreven regel binnen de branche dat je elkaar niet in het openbaar aanspreekt op je prestaties, moet van tafel. Misschien zijn de corporatiebestuurders het debatteren verleerd en zijn ze daarmee ook het afleggen van verantwoording kwijtgeraakt.

Dit terwijl de politiek zich weer over de volkshuisvesting ontfermt, over de probleemwijken en over de stagnerende woningmarkt. De politieke discussie gaat ook over de prestaties, rollen en verantwoordelijkheden, maar bij menig corporatiebestuurder is het gebrek aan bewustzijn van de politieke component die woningbouw nu eenmaal kenmerkt, de achilleshiel geworden.

De hoogleraren integriteit Hans van den Heuvel en Leo Huberts benadrukten recent in Binnenlands Bestuur nog het belang van betrouwbaarheid, vertrouwen, veiligheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en zuiverheid van handelen. Hoe zou het zo vlak na het begin van het nieuwe jaar zijn met de voornemens van de corporatiebestuurders?

Wat zou het toch aardig zijn als daarbij dan ook nog een paar ambities opgenomen worden die rekening houden met de woorden van wijlen Jan Schaeffer, voormalig Amsterdamse wethouder volkshuisvesting: ‘In gelul kan je niet wonen’.

Gerrit Teunis, corporatiebestuurder bij Beter Wonen Vechtdal in Hardenberg