Ontpoldering moet, ook zonder draagvlak
In 2008 ging ik aan de slag als voorzitter van de Commissie Natuurherstel Westerschelde, ingesteld door minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuurbehoud en Voedselkwaliteit. Onze opdracht: adviseren over het natuurherstel rond de Westerschelde.
Die natuurmaatregelen zijn nodig vanwege Natura 2000 (het herstel van de belangrijkste natuurgebieden in Nederland), en ter compensatie van de uitdieping van de Westerschelde. Allerlei menselijke ingrepen hebben de afgelopen halve eeuw vergaande consequenties gehad voor de stromingen, de landschapsontwikkeling en de ecologie.
Onlangs kwam de commissie met haar eindadvies. Het zal u niet zijn ontgaan dat de gemoederen daarover hoog zijn opgelopen. Het kabinet heeft besloten het advies van de commissie naast zich neer te leggen. Dat betekent: de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen zal niet worden ontpolderd. In plaats daarvan worden strekdammen met daarachter schorren aangelegd op de oevers van de Westerschelde en wellicht wordt een bestaand natuurgebied, het Land van Saeftinge, deels afgegegraven, waardoor er een nieuw laagje overheen komt.
In de ogen van de belangrijkste natuurdeskundigen in Nederland en België is dat ‘goochelnatuur’. Beide maatregelen, zo vinden zij, worden ten onrechte voorgesteld als natuurherstel, terwijl hier alleen kunstnatuur wordt geschapen.
Het is nu aan de Europese Commissie om over deze oplossing te oordelen. Naar verwachting zal Brussel kritisch kijken naar het voorstel. Daarmee neemt het kabinet een politiek risico. Als Europa de gekozen oplossing afkeurt en er toch tot ontpoldering moet worden overgegaan, zal men in Zeeland al gauw de schuld bij Brussel leggen.
Het kabinet speelt zo de tegenstanders van Europa in de kaart. Een onhandige manoeuvre, zeker zo kort voor de Europese verkiezingen - waarvoor het animo toch al niet groot is.
Natuurlijk, het kabinet heeft het volste recht een advies op te volgen of niet. De commissie is onafhankelijk, het primaat is aan de politiek. En zo hoort het. Maar als een advies van een deskundige commissie niet wordt opgevolgd, rijst wel de vraag op grond van welke argumenten dat gebeurt.
Zeker als je bedenkt dat het advies is gebaseerd op een afweging van meer dan 75 (!) alternatieven. Ons voorstel hield zo goed mogelijk rekening met de kosten, de bijdrage aan herstel van de natuur, het verlies aan landbouwgrond, het maatschappelijk draagvlak en de realiseerbaarheid. Op niet alle punten scoorde het even hoog, maar alles bij elkaar genomen veruit het beste.
Minister Verburg heeft haar besluit gemotiveerd met een beroep op het geringe draagvlak voor de ontpoldering in Zeeland. Op het eerste gezicht is dat te begrijpen. Onder water zetten van landbouwgrond ligt extreem gevoelig in een provincie die eeuwenlang strijd heeft geleverd tegen het water. Ik heb volledig begrip voor die sentimenten. Sterker, ik ken ze van nabij. Ik ben getogen in Bergen op Zoom, een stad die behoorlijk heeft geleden onder de overstromingsramp van 1953. Tot mijn 18e heb ik alle zomervakanties in Zeeland doorgebracht. Ik weet hoe gevoelig dit onderwerp daar ligt.
Toch is een eenzijdig beroep op een gebrek aan draagvlak een riskante manoeuvre. Dat geldt niet alleen voor dit onderwerp, maar ook in het algemeen. Een bestuurlijke afweging moet op grond van alle relevante factoren worden genomen. Draagvlak is er daar één van, en een belangrijke, maar niet de enige. Als je in het openbaar bestuur alle besluiten alleen zou toetsen op draagvlak, kreeg je niet veel voor elkaar.
Het rookverbod in de horeca? Vergeet het maar. De maximumsnelheid? Autogordels? Brommerhelmen? Betaald parkeren? Onhaalbaar: er is geen draagvlak voor. Bestuurders - in de lokale, provinciale of landelijke politiek - die moeilijke en pijnlijke besluiten durven nemen, ook al is of lijkt er aanvankelijk geen draagvlak voor, hebben later toch vaak gelijk gekregen. Hoe luidt het spreekwoord ook alweer? Regeren is vooruitzien. Je kunt het ook zo zeggen: goed openbaar bestuur is verder kijken dan het draagvlak van vandaag.
Ed Nijpels, oud-minister (Vrom) en oud-commissaris van de koningin in Friesland, voorzitter Commissie
Reactie op dit bericht
Eigenlijk begrijp ik steeds niet wat hier in Nederland "onafhankelijk" betekent. Ik begrijp ook niet welk rol eigenlijk heeft de Commissie en haar advies. Zelf kom ik uit nabije Europese land. Met reguliere tijd waren in onze lokale kranten oproepen om zich te opgeven als onafhankelijke leden van verschillende Commissies en als lid van groep van ? in rechtbank. Voor half jaar, voor een jaar. Langer mocht niet. Zelf ben ik één keer in rechtbank "commissie". ( sorry, maar ik weet niet juiste woord hier noemen) geweest.
Van mensen in mijn straat en omgeving krijg ik een idee dat Nederlanders hebben geen vertrouwen in deze sort commissies omdat volgens hen zitten daar steeds hetzelfde mensen uit elite en niet uit volk en deskundigen. Bovendien, die adviezen zijn niet bindend, zoals u zelf al heeft aangegeven. Dus eigenlijk deze commissies zijn eigenlijk overbodig. Ik zie tevredenheid bij mensen over het onderzoek over het falen van nieuwe leren in onderwijs maar ook teleurstelling dat bijna niets wordt gedaan. Voraal mensen boven 45 jaar, die van goede onderwijs nog genoten hadden en inzicht in verloedering van leven en onderwijs hebben, tonen hier ongenoegen en zorg voor toekomst van eigen land.
Voor mij, buitenlander, is heel opmerkelijk, dat behalve onderwijs ook Jeugdzorg en medische zorg liggen onder vuur. Vooral Jeugdzorg, geloof ik, heeft het slechste imago. Ik woon in leuke wijk en straat in gemiddelde Nederlandse stad.
De laatste weken had ik verhaaltje van burmensen gehoord dat Klachten Commissie van Jeugdzorg erkende de fouten, die waren gemaakt en heeft de afspaken maken en de gezondheid beschermen aanbevolen. Maar Jeugdzorg doet niets. Hun wil is hun wet. Welk waarde heeft dan die Commissie?
Andere man vertelde dat 8 leden van Klachten Commissie waren. Voor hem best veel. Iedereen zegt onafhankelijk te zijn maar ... iedereen op het gebied van Jeugdzorg werkte. Dus volgens die man zo onafhankelijk die Commissie is niet geweest.
Veel verhalen hoorde ik over ondertoezichtstelling en over uithuisplaatsing. Volgens Nederlanders zijn die hoorzittingen met gesloten deur, zijn alleen kinderrechter, gezinsvoogd, jongere en niet altijd de ouders/verzorgers. Nederlanders beweren nooit een "commissie" bij kinderrechter zien en spreken over partijheid en corruptie tussen kinderrechter, Jeugdzorg, Justitie en Rad voor Kinderbescherming. In mijn land zijn altijd tenminste 3 vrijwillige leden uit volk en deskundigen nast kinderrechter tijdens rechtzitting. Beslissing van de kinderrechter is dus op basis van mening van die hulp leden gebaseerd.
Andere vrouw vertelde over strafzaak - het slaan van andere mens. Er was ook alleen rechter en niemand meer. Dat vind ik best raar. Ik begrijp de ongenoegen van Nederlanders over rare verhoudingen tussen daad en straf. En over het beschermen van daders en verwarlozen van de slachtoffers.
Als mijn ervaringen kloppen wel, zou men moeten nadenken over juiste rol van Commissies en over beslissingen en adviezen. En over samenstellen van de leden van de Commissies.
Ik ben mee eens dat vooruit zien op verschillende gebieden van samenleving is heel belangrijk.