De Vereniging Eigen Huis (VEH) heeft de resultaten van haar jaarlijkse onderzoek naar de bouwleges gepubliceerd en is “de wildgroei in bouwleges meer dan zat”. De goedkoopste en duurste gemeenten worden met elkaar vergeleken. Zonder nuances, achtergronden of interpretaties worden conclusies getrokken.”De verschillen zijn niet uit te leggen en het wordt hoog tijd voor een maximumtarief”.

De VEH constateert verschillen in tarieven voor bouwleges tussen gemeenten. Vraagt de VEH aan gemeenten om de verschillen uit te leggen? Neen. En dat is een gemiste kans. Er zijn voldoende argumenten voor de verschillen die ontstaan door de keuzevrijheid die gemeenten hebben bij het vaststellen van de legestarieven. Politieke overwegingen spelen een grote rol, evenals de gekozen kwaliteit van de dienstverlening die met de leges samenhangt. Terecht geeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook nu weer aan dat een goede vergelijking alleen kan plaatsvinden op het totaal van de gemeentelijke lasten en niet op een enkel onderdeel.

Dan het voorstel voor een maximumtarief. Over de hoogte van dat maximumtarief en de nadelen daarvan, heeft de VEH zich nooit uitgelaten. Zou het niet beter zijn als zij een onderbouwd voorstel doen voor een dergelijk maximumtarief? Graag vergelijkt de VEH met de € 35,-- die een kleine bouwvergunning kost in Leiden. Maar de relevante vraag is, of je voor die € 35,-- inderdaad een vergunning kunt verlenen waarbij de kosten worden gedekt. Deze vraag is niet gesteld of beantwoord. Een maximum tarief heeft echter ook nadelen. Er bestaan al maximumtarieven voor paspoorten en identiteitskaarten. Bijna alle gemeenten hanteren deze tarieven. De conclusie lijkt daarmee gerechtvaardigd dat wanneer een maximumtarief wordt vastgesteld, dit maximumtarief ook wordt toegepast. Een onwenselijke situatie voor gemeenten met goedkope bouwleges.

De VEH gaat ook voorbij aan de wettelijke kaders voor gemeenten en de huidige rechtsbescherming voor de burger. Leges vallen onder het belastingregime en de heffing moet voldoen aan de algemene rechtsbeginselen. Er mag nooit sprake zijn van onredelijke en willekeurige belastingheffing! Ook moeten de legestarieven voldoen aan de eisen uit de Gemeentewet. Artikel 229b, lid 1 verbiedt gemeenten winst te maken. Iedereen die leges moet betalen kan daartegen bezwaar maken of in beroep bij de Rechtbank. Daarmee bestaat voldoende rechtsbescherming voor de burger. Overigens blijkt uit de jurisprudentie dat een legesverordening zelden onverbindend wordt verklaart, omdat een gemeente winst maakt.

Een punt van VEH dat hout snijdt, is dat van gemeenten een deugdelijke kostenonderbouwing mag worden verwacht. Volgens de Vereniging maakt ‘slechts’ één op de zes gemeenten gebruik van het kostenmodel omgevingsvergunning. De vraag of gemeenten werken met het opgestelde model is echter niet relevant. Het gaat erom dat gemeenten de tarieven goed onderbouwen. De conclusie, dat gemeenten niet werken aan de transparantie van de legestarieven omdat het model niet wordt gebruikt, is niet juist maar een te snelle conclusie die is gebaseerd op de verkeerde vraag. Uit de grote belangstelling van gemeenten voor de workshop Leges van Involon blijkt het tegendeel. Sinds 2007 hebben meer dan 600 ambtenaren deelgenomen. De opleiding is gericht op het transparant berekenen van de leges. Vervolgens stelt de democratisch gekozen gemeenteraad de tarieven vast, die in de praktijk vaak niet kostendekkend blijken te zijn.

Voor de VEH ten slotte nog een aantal tips. Onderzoek in 2012 niet de verschillen maar ook de redenen van de verschillen. Kom met een onderbouwd voorstel voor een maximumtarief en vraag naar de kostenonderbouwingen van de tarieven, niet naar het gebruik van een model.

Nico Nijveld
Adviseur gemeentelijke heffingen en docent van de Workshop Leges bij Involon