De oorspronkelijke doelstelling van ons afvalwatersysteem, namelijk de volksgezondheid, kan geleidelijk aan in het geding komen. Dat gevaar is des te meer aanwezig daar duidelijk geformuleerde eisen, waar het afvalwatersysteem aan moet voldoen, ontbreken.

Tegelijkertijd kunnen we vaststellen dat bij falen grote economische gevolgen mogelijk zijn. We hoeven daarbij alleen maar te denken aan de gevolgen van de EHEC besmetting van afgelopen zomer, die gelukkig zijn oorzaak niet in Nederland had. In dit artikel pleiten de auteurs voor een duidelijke normstelling en een scherpe focus op de primaire doelen van het afvalwatersysteem, waarbinnen afgeleide doelen zoals energiewinning kunnen worden nagestreefd.

Er zal de komende jaren veel geïnvesteerd moeten worden in ons afvalwatersysteem. Er is sowieso sprake van een vervangingspiek; veel riolen die de afgelopen decennia zijn aangelegd vergen nu onderhoud of zijn door ouderdom aan vervanging toe. Daar komt bij dat door de klimaatverandering de bestaande systemen zwaarder wordt belast en meer water moet worden afgevoerd. Nu al zien we dat steeds vaker met fecaliën vervuild afvalwater gedurende langere tijd op straat staat terwijl kinderen er gewoon in spelen.

Tegelijkertijd hebben we in het Bestuursakkoord Waterketen ook met elkaar vastgelegd dat de keten doelmatiger moet worden beheerd. Een terechte wens, zeker in tijden van crisis en bezuinigingen. Maar wat is in dit geval doelmatig? Hetzelfde voor minder geld? Dat kan maar dan moeten we wel goed vastleggen wat dan precies de normen zijn? Of moet het juist beter, meer op de toekomst gericht? Duurzamer, flexibeler, robuuster, integraler maar dan voor hetzelfde geld?

Van de geschiedenis kunnen we overigens veel leren. De vroegere besluiten om hemelwater af te koppelen of om het buitengebied van drukriolering te voorzien hebben geleid tot grote investeringen maar zelden hebben we ons afgevraagd of daarmee de beleidsmatig beoogde doelen zijn gehaald. Sterker nog, het is de vraag met het bergen van hemelwater in zogenaamde wadi’s niet de volksgezondheid in het geding is.

Ook voor de transitie waar we nu voor staan is het daarom evident om lessen te trekken uit het verleden en een goede evaluatie uit te voeren van beleid en beheer van ons afvalwatersysteem. Om op een verantwoorde wijze nieuwe investeringen toe doen in dit systeem is een goede risicoanalyse noodzakelijk en zullen doelstellingen en normen juist ook ten aanzien van de risico’s moeten worden geformuleerd. Alleen dan is het mogelijk toekomstige nieuwe technologieën te ontwikkelen die bijdragen aan een duurzame waterketen maar blijven voldoen aan dat ene ultieme doel: een afvalwatersysteem dat voldoet aan onze hedendaagse eisen met betrekking tot de volksgezondheid.

Met ons afvalwaterbeheer zijn grote investeringen gemoeid. Vanwege de belangen is dat terecht. Het betekent dat we zorgvuldig met dat systeem om moeten gaan en dat met name de verantwoordelijk organisaties (gemeenten en waterschappen) hun verantwoordelijkheden moeten kunnen blijven waarmaken. Een goede perceptie daarbij van de doelen en risico’s en een adequaat beleid dat rekening houdt met de demografische en klimatologische ontwikkelingen, kan ons jaarlijks veel geld besparen.

Gedegen onderzoek naar risico’s en doelstellingen zijn meer dan ooit nodig om ons met nieuwe technologie echt goed voor te bereiden op de komende decennia. Nu een fractie van het totale noodzakelijke investeringsbudget investeren in gedegen onderzoek kan ons straks als maatschappij miljarden Euro’s schelen, in de uitvoering maar ook in het voorkomen van economische schade.

Prof. Dr Francois Clemens, TU-Delft vakgroep civiele techniek

Drs. Bert Palsma, Stowa, koepelgroep Nieuwe Sanitatie

Ing. Bjartur Swart, MWH, Koepelgroep Nieuwe Sanitatie.