Federatieformule kan ook veiligheidsregio's diensten bewijzen
Gezien de diverse reacties op dat stuk, is er aanleiding hier nog eens op terug komen en nog enkele andere aspecten over het voetlicht te brengen. Bij de in 1993 ingevoerde politieregio's was het de bedoeling om de lokale zeggenschap over gezag en politiebeleid ten volle overeind te houden, alleen het beheer zou naar het regionale niveau verdwijnen. Wie nu na tien jaar kijkt naar de resultaten, moet concluderen dat het regionale politiebeheer het plaatselijke politiebeleid voor een belangrijk deel heeft leeggezogen, terwijl de gezagsuitoefening in vergaande en beperkende mate door de regionale en nationale niveaus wordt beïnvloed.
De belangrijke vraag is nu of het met de veiligheidsregio's dezelfde kant op moet. Er zijn in principe twee benaderingen. Indien men enkel kijkt naar het doelmatigheidsaspect dan is opschaling naar en verzelfstandiging op het regionale niveau erg voor de hand liggend. Regionale veiligheidsorganisaties, die niet al te veel worden lastig gevallen door de lokale politiek en alleen te maken hebben met burgemeesters die voor dekking moeten zorgen, kunnen een hoge graad van doelmatigheid bereiken.
Bij incidenten staat men buiten lijnen van politieke verantwoordelijkheid, wat weinig gedonder geeft en de organisaties kunnen puur bedrijfsmatig worden opgezet, omdat men veel minder voeling en raakvlak meer heeft met de bestuurlijk-ambtelijke sferen. Het is dan ook wel begrijpelijk dat menig regionale brandweercommandant watertandend uitziet naar de nieuwe veiligheidsregio's. Maar ook in wat meer objectieve zin is er bezien vanuit de doelmatigheid wel het een en ander voor regionalisering van de veiligheidsorganisatie te zeggen. De politie is tenslotte ook op dat niveau georganiseerd en dat geeft synergie.
De andere benadering gaat uit van de gedachte dat zowel de politietaken als de veiligheidstaken per se een inbedding behoren te hebben (1) op het laagste decentrale niveau (de gemeente of deelgemeente) en (2) gekoppeld moeten zijn aan een democratisch gekozen bestuurslaag. Op het laagste decentrale niveau worden de meeste van deze taken uitgevoerd, behalve de grensoverschrijdende. Nu er ten aanzien van het veiligheidsbeleid steeds allerlei inhoudelijke keuzes gemaakt moeten worden, is koppeling aan gekozen bestuur wezenlijk. En bij incidenten en niet adequaat functioneren kan via de lijn van politieke verantwoordelijkheid worden geïntervenieerd en gecorrigeerd.
Wanneer men kijkt naar de geschiedenis van politie, rampenbestrijding, militaire organisatie etc., dan zijn er altijd weer pogingen om deze organisaties los te weken van het democratisch gekozen bestuur. De meeste van deze pogingen zijn niet gelukt vanwege principiële bezwaren. Alleen de regionalisering van de politie in 1993 heeft tot gevolg gehad dat de Nederlandse politieorganisatie de facto op een nogal grote afstand is komen te staan van het democratisch bestuur, een afstand die bepaald onwenselijk is en op termijn ook wel weer zal verdwijnen. Er is daarom reden om voor de veiligheidsorganisatie naar andere modellen om te kijken.
Na de rampen in Enschede en Volendam is juist in de Nederlandse gemeenten gepoogd en in veel gevallen met succes - om integraal veiligheidsbeleid van de grond te krijgen. Dat betekent dat hier grote inspanningen worden geleverd, terwijl door een regionalisering van de veiligheidsorganisatie een deel van die inspanningen teniet wordt gedaan. Vanuit dat oogpunt is mogelijk de federatiegedachte van betekenis. Waarom kunnen in een bepaalde regio de gemeentelijke brandweerkorpsen niet in een gezamenlijke bedrijfsmatige organisatie worden ondergebracht, terwijl de zeggenschap over die organisatie in beginsel volledig bij de afzonderlijke gemeenten blijft.
De gemeenten kopen dan veiligheid in. In een licht federatief verband kan worden afgestemd tussen de gezagsdragers, maar in beginsel blijft de lokale veiligheidsautonomie geheel overeind, terwijl via samenvoeging van de uitvoerende onderdelen bedrijfsmatige winst geboekt kan worden. Ook voor de politieregio's zou dit model op den duur wel eens erg aantrekkelijk kunnen zijn. Een federatieve aanpak heeft in ieder geval veel minder nadelen dan de regionalisering zoals die functioneert ten aanzien van de politie en nu ten aanzien van de veiligheid wordt voorgesteld.