Maarten van Poelgeest is fractievoorzitter van GroenLinks en co-auteur van het boek 'Amsterdam als emancipatiemachine', waarin hij betoogt dat de stad voldoende woonruimte moet bieden aan nieuwkomers die hun weg omhoog nog moeten vinden. Van Poelgeest onderhandelt momenteel over deelname van zijn partij aan een coalitie met PvdA. 

Wat is er tegen de verkoop van sociale huurwoningen. Er zijn er nu toch te veel van?
'Een gemeentelijk rapport stelt dat er zestigduizend goedkope woningen te veel zijn. Maar volgens de gehanteerde definitie is een woning met een huur van 400 euro al te goedkoop als die door iemand wordt bewoond die 1200 euro netto per maand verdient. Maar zo'n persoon kan natuurlijk geen reële marktprijs, achthonderd tot negenhonderd euro, betalen. Goedkope woningen worden vaak als probleem gezien, terwijl het voor veel mensen een oplossing is.'

Toch wordt in Amsterdam altijd gezegd dat scheefwoners - mensen met een te hoog inkomen voor een sociale woning - aangepakt moeten worden.
'Het idee dat alleen mensen met een laag inkomen in sociale huurwoningen mogen wonen, doet afbreuk aan de functie van de grote stad. Er komen mensen naar Amsterdam die zich maatschappelijk willen verbeteren en dat lukt hen vaak ook. Op het moment dat ze daarin slagen, wonen ze scheef. Als ze dan op een zeker moment de stad weer uittrekken om elders in de regio te gaan wonen, is daar niets mis mee. Er is pas echt een probleem als er niet scheef wordt gewoond.'

Corporatie Far West wil graag woningen verkopen en meer huizen tegen de marktprijs verhuren, zodat er in de Westelijke tuinsteden een gevarieerder aanbod van woningen ontstaat. Daar kan toch niets tegen zijn?
'Er mag wel wat meer doorstroming in de eigen buurt komen. Af en toe iets verkopen vind ik prima. Maar niet als er verkocht wordt om rijke mensen van buiten de stad aan te trekken die geen sociaal netwerk in een buurt hebben. Die verdringing moet je als overheid niet mogelijk willen maken. Ik heb ook niet de illusie dat als het mensen echt veel beter gaat dat ze in de Westelijke Tuinsteden blijven wonen. Een groot aantal Amsterdammers krijgt nu eenmaal woonwensen die niet in de stad te realiseren zijn. Als we daaraan tegemoet willen komen, moeten we hele wijken slopen en er een soort Vinex-locaties van maken.'

U bent geen groot voorstander van de sloop van woningen om er vervolgens betere woningen voor terug te bouwen.
'Op sommige plekken zul je er niet aan ontkomen. Maar bijvoorbeeld tegen de ring aan, in de richting van het Amsterdamse centrum, kun je verdichten, meer huizen op elkaar bouwen. De stad is immers veel groter dan vroeger, dus wat eens de rand van de stad was is dat al lang niet meer. Over het algemeen vind ik echter dat corporaties wel snel tot sloop overgaan. Ik zou zeggen: laat complexen staan en vestig er studenten in of renoveer ze op een duurzame manier.'

Wat betekent het voor Amsterdam als, zoals minister Dekker voorstelt, voor vijfentwintig procent van de huurwoningen een marktprijs wordt gevraagd?
'Dan krijg je dat op de gewilde plekken, waar er al een sterke verdringing is van arm door rijk, dit nog veel erger wordt. De stad is al uit zijn voegen getrokken doordat de inkomensverschillen de afgelopen twintig jaar alleen maar zijn toegenomen. Dekker vergeet bovendien dat particuliere eigenaren van huurwoningen, die eenderde van het totaal bezitten, bij liberalisering meteen de huur omhoog gooien. Dat wordt dan mogelijk omdat de Woz-waarde van huizen, die in gewilde buurten in Amsterdam hoog ligt, in Dekkers plannen maatgevend is om te bepalen welke huren aan de markt worden overgelaten. Om dan toch een betaalbare voorraad te behouden, zullen de gemeente aan de corporaties moeten vragen om de huren alsjeblieft niet te verhogen, terwijl de corporaties geen subsidie meer krijgen en bovendien onrendabele sociale-huurwoningen moeten neerzetten. Voor hen is niet liberaliseren dan geen optie meer. En zo jaag je echt alle mensen met een laag inkomen de stad uit.' 

Jacques Thielen is directeur van Far West, een woningbouwcorporatie met tienduizend woningen in de Amsterdamse Westelijke Tuinsteden. Hier wonen 140.000, voornamelijk minder draagkrachtige Amsterdammers. Sociale huurwoningen maken meer dan 85 procent van de totale huizenvoorraad uit. Far West is in 2001 opgericht om het gebied grondig te herstructureren.

Wat is het probleem van de Westelijke Tuinsteden?
'Autochtonen en allochtonen die het net wat beter krijgen, zien we wegtrekken. Ik zou dat proces graag willen omdraaien: dat die mensen hier perspectief zien, dat er een aanbod van woningen komt waar ze graag willen wonen. Uit onderzoek blijkt overigens dat vertrek uit de wijk voor de meeste mensen een negatieve keuze is: ze zouden graag willen blijven.'

Wat zou er op het gebied van volkshuisvesting moeten gebeuren om die trend te keren?
'Ik ben een groot voorstander van de verkoop van huurwoningen van voldoende kwaliteit die nog lang meekunnen. Het liefst zou ik zo'n vijftien procent aan bestaande bewoners willen verkopen. Dan gaan die mensen zich met de wijk verbinden. Bovendien is het bezit van een eigen woning een belangrijk goed. Nu worden in deze omgeving vrijwel geen betaalbare koopwoningen aangeboden. Verder vind ik dat we op een aantal plekken de bestaande bebouwing moeten slopen om er zowel koop- als sociale huurwoningen te bouwen. Dan kunnen we meteen beginnen wat variatie in deze wijk aan te brengen. Als je hier rondwandelt, moet je de buurt wel heel goed kennen om niet te verdwalen: alle bouwwerken lijken op elkaar. Ik zou aan de randen wat ruimer willen bouwen, met eengezinswoningen en meer groen. Naar het stadscentrum toe kunnen we wat stedelijker bouwen.'

Mooie plannen, maar zijn die te realiseren?
'We zijn op kleine schaal al bezig met de verkoop van woningen. In het begin liep het hard. Nu zie je dat het wat geleidelijker gaat. Maar als we qua prijs niet het onderste uit de kan proberen te halen, is mijn inschatting dat we op termijn vijftien procent van het woningbestand kunnen verkopen.'

Maar is dat politiek haalbaar?
'Nee, dat is lastig. De linkse politieke partijen zijn niet enthousiast over het verkopen van huurwoningen. Maar de herstructurering van wijken kost erg veel geld en het bouwen van sociale huurwoningen is een onrendabele business. Far West compenseert dat door de opbrengst van de verkoop van woningen in het gebied te stoppen. Die koppeling wordt te weinig door de politiek gezien.'

Is de politiek niet terecht bang dat er voor mensen met een gering inkomen straks geen woningen meer zijn?
'Er is een gemeentelijk rapport van anderhalf jaar geleden waarin staat dat zo'n honderdduizend mensen die op grond van hun inkomen niet afhankelijk zijn van de sociale sector een corporatiewoning huren. Als je voorzichtigheidshalve vijftigduizend woningen zou verkopen voor honderdduizend euro boven de boekwaarde - wat een vrij lage prijs is - dan zit er vijf miljard euro in kas. Met dat geld zijn veel financiële problemen in de stad op te lossen. Als de corporaties dat in één fonds stoppen en vervolgens met het stadsbestuur afspreken waaraan ze het geld uitgeven, wordt het misschien wat minder onverteerbaar voor de politiek.'

Maarten van Poelgeest ziet Amsterdam als emancipatiemachine: mensen die de stad arm binnenkomen zullen haar als ze een beter inkomen genieten, weer verlaten. Die functie zou de stad verliezen als veel huurhuizen worden verkocht of tegen marktprijzen verhuurd.
'Ik vind dat een heel elitaire benadering. Ik ben het met hem eens dat de stad een emancipatiemachine kan zijn, maar dat is lang niet voor iedereen het geval. In dit gebied wonen 140.000 mensen waarvoor het verhaal helemaal niet opgaat. Dat zijn bijvoorbeeld degenen die de straat schoonvegen of het afval ophalen. Het zijn andere mensen die uit een dorp komen, hier studeren en vervolgens buiten gaan wonen. Wat GroenLinks gewoon vergeet is dat dit een stad is met veel arme mensen die niet veel te makken hebben.'

Maar is gevarieerder bouwen dan een oplossing voor die Amsterdammers?
'Wat wel helpt is kansrijke bewoners voor dit gebied behouden, waar anderen zich aan kunnen spiegelen.'

Als minister Dekker haar zin had gekregen, kon op termijn een kwart van het corporatiebezit tegen markttarief verhuurd worden. Hoe vindt u het dat haar plannen voorlopig in de ijskast staan?
'Buitengewoon jammer. De liberalisering van de huurmarkt wordt nu krampachtig tegengehouden. We leven al in een van de rijkste landen van de wereld en de economie trekt weer aan. Toch is slechts zeven procent van de Amsterdamse huurwoningen geliberaliseerd. Ik hoorde PvdA'er Staf Depla zeggen dat Dekkers plannen ertoe leiden dat een zeventigjarige vrouw op vier hoog niet verhuist omdat ze dan in een geliberaliseerde woning met een hogere huur komt te zitten. Ik ben het eens even nagegaan: Far West heeft tienduizend woningen, waarvan 256 in de categorie die Dekker op termijn wil liberaliseren en zeven woningen met een vrije huur. Ik weet niet hoeveel oude dames er op vier hoog wonen, maar de cijfers laten zien dat er volop kansen zijn dat ze een woning kunnen vinden in het niet-geliberaliseerde gebied.'