Dat blijkt uit een rondgang van Binnenlands Bestuur. Den Haag volgde in het kielzog van Amsterdam met de mededeling bijna alle vierhonderd bouwprojecten in de stad opnieuw te beoordelen. In de hoofdstad (streep door 250 bouwprojecten) en in de residentie zou een flink aantal bouwprojecten kunnen worden geschrapt, omdat de gemeenten kampen met fors tegenvallende opbrengsten uit grondverkopen. De verkoop van bouwgronden is een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten.

Lingewaard gaat alle bouwprojecten, op de restauratie van Fort Pannerden na, tegen het licht houden, zo heeft het nieuwe college van B en W bij de aantreding besloten. Dat heeft alles te maken met de onzekerheid over de financiële situatie van de gemeente, zegt burgemeester Harry de Vries. Consequenties van de heroverwegingen zouden kunnen zijn dat projecten over meerdere jaren worden uitgesmeerd of zelfs geannuleerd.

In Middelburg zit de klad er sinds zo’n anderhalf jaar in. ‘Wij proberen waar mogelijk te bouwen, maar dat is lastig’, zegt wethouder Hannie Kool-Blokland (CDA). Veel nieuwe projecten zijn naar achteren geschoven. Alleen nieuwe projecten waar ‘vraag naar is’ vinden volgens de wethouder nog doorgang; projecten die ‘niet noodzakelijk’ zijn, worden geschrapt. Kool-Blokland: ‘In een hoogconjunctuur is er meer geld voor leuke dingen.’

Jan Bessembinders, CDA-wethouder in Stadskanaal, merkt dat vooral grote bouwprojecten stagneren. ‘Projecten van een paar woningen lopen nog, maar echt forse projecten van dertig tot vijftig woningen gaan niet door.’ Dat komt volgens hem doordat ontwikkelaars er op dit moment niet in slagen vooraf 70 procent van de nieuwbouw te verkopen.

Fasering

Vergelijkbare geluiden klinken in andere gemeenten. Wethouders spreken van ‘fasering’ en ‘prioritering’ van projecten. De Doetinchemse wethouder Peter Drenth (CDA) noemt een voorbeeld uit zijn gemeente. Een van de drie bouwlocaties in de binnenstad van Doetinchem wordt stilgelegd. ‘Projecten kunnen zo niet met elkaar concurreren’, zegt Drenth. Ook worden meer sociale huurwoningen voor de lagere inkomens in plaats van woningen voor midden- en hoge inkomens gebouwd. Daarmee probeert Doetinchem tegemoet te komen aan de vraag.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft ook signalen ontvangen van gemeenten over vertraagde of stilgelegde projecten, zegt een woordvoerder. De VNG stelde begin 2009 een lijst op met projecten van ruim honderd gemeenten die gemeenten vervroegd zouden kunnen uitvoeren om de economie te stimuleren. Veel van deze projecten zijn inmiddels in uitvoering, met dank aan een rijksbijdrage via de Crisis- en Herstelwet. Toch blijken ook veel van deze projecten te zijn versoberd, uitgesteld of zelfs geschrapt.

Een van de verklaringen daarvoor is de tegenvallende opbrengst uit grondverkopen. De VNG gaat onderzoek doen naar de tekorten bij de verkoop van bouwgronden. De tekorten kunnen flink oplopen, zo blijkt in Doetinchem. De gemeente heeft voor 6,5 miljoen euro bouwgronden bevroren en afgewaardeerd, vertelt wethouder Drenth. ‘Op een begroting van 150 miljoen euro is dat een behoorlijke greep uit de kas.’

In Middelburg ‘staan alleen nog bouwkranen waar de woningcorporaties actief zijn’, zegt wethouder Kool-Blokland. Naar verwachting zullen in Amsterdam vooral woningbouwprojecten worden geschrapt. De gemeente hoopt op hogere bijdragen van woningcorporaties. ‘Als gemeenten tegen corporaties zeggen dat zij de bouwproductie moeten overnemen is dat niet zo realistisch’, vindt een woordvoerder van corporatiekoepel Aedes.

Hij benadrukt dat de investeringskracht van corporaties al enige tijd daalt. ‘Het geld klotst hier echt niet meer tegen de plinten, integendeel.’ De Aedes-woordvoerder wijst op recente CBS-cijfers, waaruit blijkt dat de woningbouwproductie in het eerste kwartaal van 2010 is ingestort ten opzichte van een jaar eerder. De daling was het sterkst bij de woningcorporaties. ‘Corporaties en gemeenten zitten in hetzelfde schuitje. We zullen samen de broekriem moeten aanhalen.’

Sommige gemeenten zeggen wel voortvarend door te bouwen, zoals Loon op Zand. ‘Al zouden we willen, dan nog is het niet mogelijk te stoppen met bouwprojecten. We zitten vast aan langjarige contracten’, zegt wethouder Ruud van Eijkeren. Hij heeft zich verbaasd over de stap van Amsterdam. ‘Bouwprojecten afblazen is niet verstandig. De woningbehoefte is niet verdwenen, maar komt nu alleen even niet bovendrijven, omdat mensen niet durven.’

Paniekreactie

Ook in andere steden is kritisch gereageerd op de door Amsterdam afgekondigde bouwstop. De Rotterdamse wethouder Hamit Karakus (PvdA) spreekt in het Financieele Dagblad van een ‘paniekreactie’. Rotterdam en Utrecht zien volgens de krant de noodzaak niet om projecten te schrappen. Door jaarlijks de ontwikkeling van de woningbouw bij te houden zegt Rotterdam de verwachtingen te kunnen bijstellen.

De Enschedese wethouder Jeroen Hatenboer (VVD) in het FD over de Amsterdamse problemen: ‘Dat grondprijzen dalen, is niets nieuws onder de zon voor ons. Gelukkig niet. Wij zijn ook veel conservatiever. We boeken kosten en verlies op grondposities al in een vroeg stadium in.’ In Venlo vinden vrijwel alle bouwprojecten doorgang, zegt wethouder Mark Verheijen (VVD ). Sterker, het bouwvolume in Venlo is volgens de wethouder nog nooit zo groot geweest als nu. Alleen een aantal kleinere projecten loopt vertraging op, maar ‘beeldbepalende projecten’, zoals de renovatie van het stadscentrum, gaan gewoon door.

Verheijen pleit ervoor om juist nu lef te tonen. ‘We hebben te maken met een tijdelijk, conjunctureel probleem. Om op lange termijn bevolkingskrimp tegen te gaan, moeten we als overheid nu onze nek uitsteken, zodat het in Venlo naar beton blijft ruiken. Als wij de rem erop zetten zouden we ons zelf in de voeten schieten.’