Een wiettop voor gemeenten, burgemeester Han Polman van Bergen op Zoom verwacht er weinig heil van en de acht coffeeshops in zijn gemeente en in Roosendaal gaan coûte que coûte dicht. Polman: ‘De afgelopen jaren is al zoveel gepraat over het nationale drugsbeleid. We hebben grensstedenoverleg, onze ambtenaren hebben regelmatig contact. Er wordt wat afgetopt in ons land, en als een uitnodiging komt dan ga ik daar op in, maar zolang het nationale beleid niet verandert, moeten wij als burgemeesters onze verantwoordelijkheid nemen.'

'Het was mij een lief ding waard geweest als we een vorm van gecontroleerde verstrekking van softdrugs hadden kunnen regelen in Nederland en België, maar dat is niet gebeurd. Als er vervolgens wekelijks 25 duizend drugstoeristen uit België en Frankrijk naar Roosendaal en Bergen op Zoom komen met in hun kielzog drugsrunnertjes die voor overlast en onveiligheid zorgen, dan kunnen wij maar één ding doen, en dat is alle coffeeshops sluiten. ’

Verplaatsen

Met de sluiting van die coffeeshops verplaatsen Bergen op Zoom en Roosendaal wel de drugsproblemen naar andere grensgemeenten, foetert burgemeester Gerd Leers van Maastricht. Polman: ‘Het is wat te gemakkelijk om een recensie vanuit Maastricht te geven als je niet precies op de hoogte bent van de situatie in Bergen op Zoom. Ik constateer dat Leers in Maastricht heeft geprobeerd alleen te verkopen aan Nederlandse ingezetenen. Daar is hij door de rechter op teruggefloten. Hij heeft geprobeerd coffeeshops te verplaatsen, dat mocht ook niet. Wij gaan in Bergen op Zoom en Roosendaal iets doen wat wél lukt.'

'Toen een grote coffeeshop in Terneuzen sloot, hebben wij geen merkbare toename van het aantal drugstoeristen gezien. De stroom verdunt en verdampt voor een deel, maar natuurlijk, zolang de nationale overheden niet tot een goed beleid komen, zullen we de problemen altijd wegdrukken. Ik geef de Vlaamse drugstoeristen daarom de tip om hun softdrugs bij illegale verkooppunten in de regio Antwerpen te kopen. Zoek het in de buurt van je eigen huis. Dat het illegaal is, is mijn probleem niet. Ik wil af van de overlast en de criminaliteit.’

Wanhoop

Burgemeester Gerd Leers krijgt in Maastricht jaarlijks net zoveel drugstoeristen over de vloer als Bergen op Zoom en Roosendaal, maar bij hem gaan de coffeeshops niet op slot. ‘Daar schiet je niets mee op. De burgemeester van Bergen op Zoom zal dat merken’, aldus Leers. ‘Ik begrijp zijn wanhoop wel, maar zijn gecoördineerde actie is eerlijk gezegd niet collegiaal. Als ik morgen de deur dichtgooi, dan weet ik dat Heerlen en Sittard grote problemen krijgen. Ik zou ook heel graag tegen de Maastrichtenaren willen zeggen: “Ik heb de coffeeshops gesloten, geen drugsoverlast meer”. Maar dat is toch onzin? De burgemeester van Bergen op Zoom houdt zijn burgers voor de gek. Zijn besluit zou er weleens toe kunnen leiden dat het sofdrugsgebruik in de illegaliteit kruipt en daarmee nog moeilijker te hanteren valt.'

'Ik ben echt niet de protagonist van de coffeeshops, van mij mogen ze morgen allemaal dicht als ik daarmee het drugsprobleem kon oplossen. De coffeeshops zijn echter niet het probleem, maar het volk dat daaromheen handelt. Aan overlast als toeteren en in portieken piesen kun je met strikte handhaving wel een mouw passen. Het grootste probleem zijn de drugsrunners die op onze gigantische drugsmarkt afkomen. Ik ben het met Bergen op Zoom en Roosendaal eens dat het daarmee afgelopen moet zijn. Daarom moet het softdrugsbeleid in Europa gereguleerd worden. Als Den Haag daarvoor niet de straat op wil gaan, moet het gedoogbeleid worden afgeschaft.’

Drugsrunnertjes

Iets meer dan twintig kilometer ten noorden van Maastricht, maar wel op een steenworp van de Duitse grens heeft burgemeester Antoine Gresel van Heerlen heel wat minder problemen met de drugstoeristen- en runnertjes. Gresel: ‘We hebben in Heerlen drie coffeeshops die normaal functioneren en die beheersbaar zijn. We hebben geen grote overlast. Er komen wel wat drugstoeristen uit Aken, maar onze coffeeshops hebben toch vooral een regionale functie. Door de ligging aan het Franstalige gebied kent Maastricht een veel extremere overlast, net als Roosendaal en Bergen op Zoom. Ik begrijp dus ook dat zij alle coffeeshops willen sluiten.

Leers mag dat oncollegiaal vinden, maar volgens burgemeester Polman is de overlast onbeheersbaar geworden. En dat terwijl het gedoogbeleid nu juist was bedoeld om het softdrugsgebruik beheersbaar te houden.’ Voor Heerlen zelf is een wiettop dus geen noodzaak, maar is het wel goed om te bespreken wat de sluiting van coffeeshops in het ene deel van het grensgebied betekent voor het andere deel. Gresel: ‘Het kaartenhuis dat wij aan de grens hebben opgebouwd, zou weleens kunnen instorten. Daarvoor is Leers bang. We hebben een grenslinie gevormd en voorzien in een softdrugsbehoefte. Uit die linie zijn twee forten weggevallen. Als er nog meer steden wegvallen, zal de aantrekkelijkheid van Maastricht als drugshoofdstad voor al die gasten uit Noord-Frankrijk nog groter worden. We liggen met z’n allen in de grenslinie en we moeten ook naar elkaar kijken.’

Minder last

In die linie ligt ook burgemeester Hubert Bruls van Venlo. Ook hij heeft weinig problemen met de coffeeshops en drugstoeristen. Bruls: ‘We hebben vijf coffeeshops, waarvan de twee grootste sinds 2004 aan de grens. Sinds hun opening hebben we veel minder last van drugsrunners en verkoop op straat in de binnenstad. Je moet het natuurlijk niet bij coffeeshops laten. Het gaat ook om de aanpak van drugspanden en keiharde aanpak van overlast.'

'Het is raar om Maastricht nu opeens als een zielige gemeenten neer te zetten. De coffeeshops aan de grens in Venlo hebben 3.500 bezoekers per dag, dat is meer dan 1,2 miljoen per jaar. Bezoekersaantallen van 1,3 miljoen in Maastricht of Bergen op Zoom en Roosendaal zegt niet veel, daar ben je nog niet zielig genoeg mee. Het gaat erom wat je burgers daarvan merken. Dat er veel klanten rondlopen, is geen teken dat de criminaliteit toeneemt. De omwonenden van de twee grenscoffeeshops in Venlo zijn daar ook helemaal niet blij mee, maar gelukkig is lopen vrij. Grenssteden zullen moeten accepteren dat er mensen op drugs zullen afkomen zolang Nederland, Duitsland en België een ander beleid voeren.’

Wiettop

Over de wiettop in Maastricht kan burgemeester Bruls kort zijn: die spreekt hem niet aan. Bruls: ‘We hebben al sinds jaar en dag een ambtelijk grensstedenoverleg over het coffeeshopbeleid, maar daar is Maastricht nauwelijks. Ik ben benieuwd of Maastricht er op 10 november wel bij is. Leers fietst nu overal doorheen. Ik vind het heel zinnig om te vragen of Bergen op Zoom en Roosendaal hun plannen kunnen toelichten. Ik ben benieuwd wat daar gebeurt met de illegaliteit en de drugsrunners, maar hoe kunnen we dat al weten op die wiettop? Is er een waterbedeffect? Als ik als aanschuifvee moet functioneren op die top, dan kom ik niet.'

'Leers wil het momentum gebruiken, maar ik als ik hem was geweest had ik eerst even gepolst hoe de grenssteden over de coffeeshops denken. Ik moet namelijk nog maar zien of we op één lijn komen. Bovendien moet burgemeester Leers Bergen op Zoom en Roosendaal niet beschuldigen van oncollegialiteit. Dat is zeker geen waarborg voor succes van zijn wiettop.’

‘Niets romantisch aan een jointje’

‘Als jij en ik een voorgedraaide joint roken in een coffeeshop slaan we steil achterover en zijn we twee dagen van de kaart. Dat spul is zo idioot sterk, je hebt een totale blackout. De verslavende joints die je tegenwoordig in coffeeshops koopt, hebben niets te maken met de vijf plantjes die een bijstandsmoeder op zolder heeft staan. We hebben het over een professionele miljardenbusiness met bedrijfspanden en tuiniersbedrijven waar met door TNO goedgekeurde en door Wageningen uitgeteste lampen een intensieve wietkweekcultuur wordt onderhouden. We zijn niet alleen de grootste tulpenexporteur ter wereld, maar ook een van de grootste drugsexporteurs, want we produceren veel te veel wiet. Maar wel met een fantastische prijs-kwaliteitverhouding. We zijn marktleider! Probleem is dat de overheid toeziet op de verkoop, maar niet op de productie.’

De Rotterdamse wethouder Dominic Schrijer (PvdA, Werk, Sociale Zaken en Grotestedenbeleid) wil maar zeggen dat er helemaal niets romantisch is aan het hedendaagse softdrugsgebruik. Schrijer: ‘Door de ruime verkrijgbaarheid en de hallucinerende werking van softdrugs zie je dat enorm veel jongeren in de grote steden blowen. Als bestuurder in de wijk Charlois in Rotterdam- Zuid kreeg ik te maken met rondhangende jongeren, van wie de helft regelmatig blowde. Ze beginnen daar al mee als ze van de basisschool komen. Dat kan niet de bedoeling zijn geweest van het Nederlandse gedoogbeleid. Daarom is het goed dat er een wiettop met gemeenten wordt georganiseerd.’

‘Veel kleine shops is beter’

Een tip voor de aanstaande wiettop: verspreid de coffeeshops over de regio. Veel kleine shops is beter dan weinig grote, aldus menen de burgemeesters Van Gijzel van Eindhoven en Jacobs van Helmond. Grote shops voor sofdrugs werken de criminaliteit in de hand, zegt Rob van Gijzel. Met zijn vijftien coffeeshops in Eindhoven zegt Van Gijzel ook een ‘belachelijk groot’ verzorgingsgebied te hebben dat enorme aantrekkingskracht uitoefent op drugstoeristen uit België en Duitsland.

Ook zijn collega uit Helmond, Fons Jacobs, pleit voor spreiding in Oost-Brabant. Helmond heeft overigens één coffeeshop en de gemeente wil er drie. Het Regionaal College van 21 gemeenten neemt volgend voorjaar een besluit over de spreiding van de coffeeshops. In de jaren negentig werd besloten om de verkoop in de regio te beperken tot Eindhoven en Helmond.