of 58959 LinkedIn

Vijf krachten bepalen probleem herstructurering glastuinbouw

Al meer dan 20 jaar staat de herstructurering van verouderde Nederlandse glastuinbouwgebieden als probleem op de politieke agenda. Toch is het probleem in deze periode alleen maar groter geworden. Recent is de coalitie ‘Hot’ opgericht door een aantal overheden en een groep verenigde tuinbouwondernemers. Met veel prominente en invloedrijke politici en ondernemers zetten zij, onder het motto ‘nu of nooit’, de schouders eronder. Maar zijn zij in staat het probleem wel op te lossen?

               380 miljoen voor herstructurering glastuinbouw

 

Dat het probleem al langer bestaat bewijst een artikel in de Volkskrant uit 1996[1]. Hierin vraagt LTO voorman Frans Hoogervorst maar liefst 340 miljoen euro subsidie van de overheid. “De regeringsbijdrage zal worden gebruikt om nieuwe infrastructuur (wegen, sloten, riolen) in de oude glastuinbouwgebieden aan te leggen, en om herverkaveling te stimuleren”. Oorzaak van de toenmalige malaise was volgens de Volkskrant: “een ware slachting onder de tuinders door toedoen van Franse en Spaanse concurrenten”.

 

Saillant detail is dat de voorzitter van de coalitie ‘Hot’, oud landbouwminister Cees Veerman, bijna dezelfde metafoor gebruikt als twintig jarig geleden “De alom levende vurige wens om te komen tot versterking van de afzetpositie sneuvelt op het slagveld van de eigen belangen en verdeelde visies.” Dit is niet geheel toevallig, omdat dezelfde krachten de oorzaak zijn van de moeizame herstructurering van verouderde glastuinbouwgebieden. Hoe zien deze krachten eruit en wat is het effect hiervan op de moeizame herstructurering van de glastuinbouwgebieden?

 

Vijf krachten

Harvard econoom Michael Porter wordt veel geciteerd in de tuinbouw. Zo staat de clusteranalyse van Porter aan de basis van het nationale greenport beleid. Voor het probleem van de herstructurering pas ik Porter’s zogenaamde vijf krachtenmodel toe, dat de winstgevendheid van een markt als geheel analyseert. Hoe sterker de krachten, hoe lager de gemiddelde winstgevendheid. De vijf krachten die ik voor de markt voor herstructurering beschrijf zijn:

    1. Onderhandelingskracht kopers
    2. Onderhandelingskracht toeleveranciers
    3. Mate van onderlinge concurrentie
    4. Toetreden van nieuwe concurrenten
    5. Beschikbaarheid alternatieven (dreiging dat een ander product of dienst in dezelfde behoefte voorziet)

 

Afbeelding

 

1. Onderhandelingskracht kopers

Het aantal kopers voor tuinbouwkavels neemt al jaren af, omdat het een krimpmarkt is. Vanaf 1970 is de relatieve groei eerst afgezwakt, vanaf 2000 tot stilstand gebracht en sinds vijf jaar is er zelfs sprake van een daling. In een krimpmarkt hebben de kopers het voor het zeggen en dat betekent dus een zwakke positie voor de verkopers van kavels. Specifiek voor herstructureringsgebieden geldt bovendien dat de markt zeer lokaal is. De risico’s bij bedrijfsverplaatsing zijn al groot, laat staan naar een verouderd en verrommeld tuinbouwgebied. Het is als het kopen van een tweedehands auto waarvan je niet zeker weet of deze volgend jaar nog wel de binnenstad in mag vanwege de dieseluitstoot.

 

Afbeelding

 

2. Onderhandelingskracht toeleveranciers

Toeleveranciers zijn in het model breed gedefinieerd en betreffen alles wat nodig is om te komen tot je product, in dit geval een bouwrijpe kavel. Hiervoor is nodig grondeigendom, kapitaal, bestemmingsplanwijziging van de overheid en aangepaste infrastructuur. Leveranciers, lees eigenaren, van grond zijn schaars en wispelturig, kapitaal is schaars en de overheid staat ook niet bekend als de gemakkelijkste zakenpartner. In de markt voor tuinbouwkavels is dus weinig regie op de toeleveranciers en hun positie dus relatief sterk.

 

3. Onderlinge concurrentie

Naar schatting is een kwart tot één derde van het totale areaal in de glastuinbouw sterk verouderd. Voor een groot deel zijn dit kassen van 25 jaar en ouder. Een deel van de eigenaren en stakeholders van deze kassen hebben zich georganiseerd in ontwikkelingsmaatschappijen of stichtingen. De coalitie ‘Hot’ is het meest recente initiatief. Het aanbod aan kavels in herstructureringsgebieden is dus enorm en daarmee ook de concurrentie. Deze kracht is dus sterk en slecht voor de winstgevendheid.

 

4. Nieuwe concurrenten

Voor de groentesector geldt dat er in de laatste tien jaar circa 1.000 hectare is gebouwd buiten de traditionele tuinbouwgebieden. Onder meer in de Wieringermeer, Terneuzen en Venlo. Voor de sierteelt geldt dat er nieuw aanbod aan kavels vanuit het buitenland komt. Veel Nederlandse kwekers verkozen Kenia en Ethiopië boven Aalsmeer of Emmen vanwege onder meer lage lonen. Zo investeerde alleen al het Nederlandse bedrijf Afri Flora in een kwekerij van 400 hectare met rozen in Ethiopië. Het aantal nieuwe concurrenten van kavels is dus groot en daarmee is ook deze kracht sterk en slecht voor de winstgevend voor de markt voor de verkoop van kavels in herstructureringsgebieden.

 

5. Alternatieven

Het kopen van een kavel heeft vaak als doel het bestaande bedrijf op een nieuwe plek op te bouwen, te moderniseren of te vergroten. Hebben de kopers een alternatief om in deze doelstelling te voorzien? In crisistijd was een alternatief bijvoorbeeld het kopen van relatief nieuwe kassen van ondernemingen die failliet gingen. Een ander alternatief was het huren van kassen van ondernemers die hun kas niet leeg wilden laten staan, omdat deze wisten dat het leeg laten staan van hun kas tot snelle waardevermindering zou leiden.

Deels suboptimale oplossingen, maar wel degelijk een alternatief. Deze marktkracht beschouw ik als neutraal, niet heel sterk, maar zeker niet zwak.

 

Succesvolle herstructurering

Het is duidelijk dat de winstgevendheid van de markt voor de verkoop van kavels in herstructureringsgebieden structureel laag is. Bovendien is geen enkele beschreven marktkracht zwak. Een zwakke marktkracht biedt vaak de opening tot een oplossing en dat perspectief is er dus niet.

Betekent dit dat de herstructurering van de glastuinbouw gestagneerd is? Gezien de ontwikkeling in de groenteteelt in de buitengebieden van Nederland en de internationalisering in de sierteeltproductie zou ik zeggen dat de herstructurering juist heel succesvol is geweest. Het enige is dat er ‘tuinbouw’gebieden worden achtergelaten zonder tuinbouwperspectief. Volgens Porter moet je een markt herdefiniëren als alle krachten sterk zijn tot een andere markt waar wel meerwaarde kan worden gecreëerd. In het verleden is dit vaak de markt voor woningbouw, bedrijventerrein of landschap geweest. Dat alternatief is de komende jaren niet ruim voorhanden.

 

Pleidooi

De eerlijkheid gebied te zeggen, dat ook ik geen pasklaar antwoord heb voor dit probleem. Waar ik wel voor pleit is het volgende:

  • Leer van ervaringen uit het verleden door herstructureringsprocessen in de glastuinbouw fundamenteel te onderzoeken vanaf midden jaren negentig. Bij voorkeur wetenschappelijk, waardoor onafhankelijkheid geborgd is. Een dergelijk wetenschappelijk onderzoek geeft bestuurders in elk geval legitimiteit om te breken met het bestaande beleid en geeft hen hopelijk nieuwe en relevante inzichten.
  • Stel haalbaarheid voorop en accepteer dat een groot deel van het herstructureringsprobleem hooguit op de hele lange termijn oplosbaar is.

 

Betrokkenheid Twynstra Gudde bij herstructurering

Adviseurs van Twynstra Gudde hebben veel ervaring met herstructurerings- en transformatieopgaven in de glastuinbouw, zoals in de regio Aalsmeer, Duin- en Bollenstreek, Bommelerwaard, of Voorne-Putten. Lees hiervoor bijvoorbeeld de cases, blogs of maak gebruik van de algemene kennisbank elders op deze pagina.

 

Heeft u naar aanleiding van dit stuk vragen of opmerkingen, dan waardeer ik het zeer als u mij dat laat weten.

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

Ruimte, Wonen & Economie BV

Mw. Drs. I. (Ilta) van der Mast, Partner

Afbeelding

Stationsplein 1
Postbus 907
3800 AX Amersfoort
+31 (0) 6 53 210 998
+31 (0) 33 467 7230
ima@tg.nl

www.twynstragudde.nl

Meer nieuws

Bloggers