of 59045 LinkedIn

Staatssteun: (partiële) nietigheid van de koopovereenkomst

Reageer

In onze nieuwsbrief van 30 juli 2015 wezen wij u op het vonnis van de Rechtbank Noord Nederland van 1 juli 2015 (ECLI:NL:RBNNE:2015:3300) waarin de relatie tussen het staatssteunrecht en het onteigeningsrecht bij het aangaan van een grondtransactie aan de orde was. In dat (tussen)vonnis oordeelde de rechtbank dat de koopovereenkomst die de gemeente Harlingen in 2009 met Spaansen was aangegaan een onrechtmatige steunmaatregel in de zin van artikel 107 VWEU behelst. Op 16 december 2015 heeft de rechtbank in deze kwestie een eindvonnis gewezen (ECLI:NL:RBNNE:2015:5815). In dit eindvonnis oordeelt de rechtbank dat de onrechtmatige steunmaatregel ertoe leidt dat de overeenkomst partieel nietig is. De nietigheid betreft alleen het deel van de overeengekomen koopsom dat staatssteun behelst. De overige rechtsgevolgen van de overeenkomst, namelijk de verkoop en levering van grond (tegen een marktconforme prijs) van Spaansen aan de gemeente, laat de rechtbank in stand. Het is voor het eerst dat een Nederlandse rechtbank een overeenkomst betreffende een grondtransactie die onrechtmatige staatssteun behelst (gedeeltelijk) nietig verklaart.

Casus/feiten

De gemeente Harlingen heeft - na onderhandelingen – in 2009 een koopovereenkomst gesloten met ondernemer Spaansen. De overeenkomst hield in dat de gemeente de gronden waarop de onderneming van Spaansen was gevestigd zou kopen voor een bedrag van € 6.500.000.-- Op deze gronden zou woningbouw gerealiseerd kunnen worden. De gemeente zou een aanvullend bedrag van € 2.000.000,-- betalen, nadat Spaansen zijn onderneming naar een andere locatie zou hebben verplaatst. De gemeente zou dit aanvullende bedrag van € 2.000.000,-- in ieder geval binnen 5 jaren na het sluiten van de overeenkomst voldoen, ongeacht of de onderneming van Spaansen zou zijn verplaatst. Toen Spaansen de gemeente in 2011 verzocht om het resterende bedrag te betalen, weigerde de gemeente het bedrag te voldoen. De gemeente stelde zich op het standpunt dat de overeengekomen koopsom niet marktconform was en dus staatssteun opleverde. De gemeente heeft vervolgens bij de rechtbank een vordering ingediend die gericht was op het verkrijgen van een verklaring voor recht inhoudende dat de overeenkomst, althans de overeengekomen koopsom, onrechtmatige staatssteun bevat. Spaansen stelt zich in de procedure op het standpunt dat de koopsom geen ongeoorloofde staatssteun betreft, omdat de overeengekomen koopsom een vergoeding betreft van de schade die Spaansen zou hebben geleden als het bedrijventerrein zou worden onteigend, ingeval de minnelijke verwerving zou uitblijven. De aankoop van het bedrijventerrein geschiedde – aldus Spaansen – ter voorkoming van een dreigende en voorzienbare onteigening.

 

Tussenvonnis van de rechtbank

In het tussenvonnis van 30 juli 2015 komt de rechtbank tot de conclusie dat de overeenkomst een onrechtmatige steunmaatregel omvat. Volgens de rechtbank is geen sprake van een onteigeningsvergoeding, maar van een “gewone” grondtransactie. Uit een taxatie blijkt namelijk dat de onderhandse verkoopwaarde van het terrein per datum verkoop € 6.250.000,-- bedroeg. De rechtbank is daarom van oordeel dat de overeengekomen koopsom van € 8.500.000,-- een bedrag van (€ 8.500.000,-- minus € 6.250.000,--) € 2.250.000,-- aan staatssteun omvat. Omdat Spaansen al een koopsom van € 6.500.000,-- had ontvangen, dient Spaansen een bedrag van € 250.000,-- aan de gemeente te restitueren. Spaansen kan in ieder geval geen aanspraak maken op het door haar gevorderde bedrag van € 2.000.000,--.

 

De rechtbank stelt Spaansen en de gemeente in het tussenvonnis in de gelegenheid om zich uit te laten over de vraag welke gevolgen de vaststelling dat sprake is van onrechtmatige staatssteun moet hebben voor de koopovereenkomst, met andere woorden of de overeenkomst geheel dan wel gedeeltelijk nietig verklaard dient te worden.

 

Eindvonnis

In het eindvonnis van 16 december 2015 oordeelt de rechtbank dat partiële nietigverklaring van het koopprijsbeding, dat wil zeggen dat de nietigheid alleen het deel van de koopprijs treft dat als onrechtmatige steunmaatregel is aan te merken, voldoende is. Deze partiële nietigheid zal bijdragen aan het herstellen van de mededingingssituatie van voor de steunverlening én is de minst bezwarende maatregel om de gevolgen van de steunmaatregel ongedaan te maken. Partiële nietigheid vergt feitelijk immers (slechts) terugbetaling van het door Spaansen inmiddels van de gemeente ontvangen bedrag van € 250.000,00.

 

Algehele nietigheid van de koopovereenkomst is volgens de rechtbank aanzienlijk complexer en bezwarender. Algehele nietigverklaring zou betekenen dat de gemeente de van Spaansen gekochte locatie opnieuw aan Spaansen ter beschikking moet stellen in de toestand waarin zij deze heeft ontvangen en dat Spaansen de gehele koopprijs moet terugbetalen. Nu de gemeente had gesteld dat zij de locatie nodig heeft in verband met afspraken die zij met derden heeft gemaakt, en twijfels heeft geuit over de vraag of Spaansen de reeds door de gemeente betaalde koopsom wel kan terugbetalen, is de rechtbank van oordeel dat volledige nietigverklaring van de overeenkomst in dit geval te bezwaarlijk is.

 

Daarbij overweegt de rechtbank dat er in dit geval geen zogenoemd “onverbrekelijk verband” bestaat tussen de koopprijs en de rest van de overeenkomst, onder andere omdat deze koopprijs op te splitsen is in een betaling voor de grond van € 6.500.000,-- en een vergoeding voor het verplaatsen van de fabriek van Spaansen van € 2.000.000,--.

De uitkomst van de procedure is dus dat de gemeente het bedrag van € 2.000.000,-- niet aan Spaansen hoeft te betalen en dat Spaansen een bedrag van € 250.000,-- aan de gemeente moet terugbetalen.

 

Commentaar

De uitspraak is interessant omdat een Nederlandse rechter voor het eerst de (partiële) nietigheid van een overeenkomst die betrekking heeft op een grondtransactie uitspreekt, vanwege de aanwezigheid van onrechtmatige staatssteun, nota bene op verzoek van de steun verlenende overheid.

 

Het is de vraag of ook bij andere grondtransacties die staatssteun behelzen, partiële nietigverklaring mogelijk c.q. voldoende zal zijn. In dit geval was het immers eenvoudig vast te stellen welk deel van de overeengekomen koopsom staatssteun opleverde én was dat deel van de koopsom ook nog niet aan de verkoper betaald. In andere gevallen zal de koopsom waarschijnlijk minder gemakkelijk op te splitsen zijn in een staatssteunproof- en een niet-staatssteunproof gedeelte en zal de volledige koopsom bij overdracht van de grond betaald zijn. In andere gevallen zal dus waarschijnlijk sneller sprake van een onverbrekelijk verband tussen de koopsom en de rest van de overeenkomst, en is het de vraag of de rechter met partiële nietigverklaring zal kunnen volstaan.

 

Tot slot is opmerkelijk dat de rechtbank in het vonnis zelf aangeeft dat over het punt van de partiële nietigheid nog geen “communis opinio” bestaat. Om die reden verklaart de rechtbank het vonnis niet uitvoerbaar bij voorraad, zodat het vonnis gedurende de termijn voor het instellen van hoger beroep en gedurende de hoger beroepsprocedure niet kan worden geëxecuteerd. Het is dus te verwachten dat in hoger beroep opnieuw een oordeel over deze kwestie zal worden gegeven.

 

Voor vragen en/of opmerkingen naar aanleiding van dit artikel kunt u zich wenden tot:

 

Afbeelding

 

Richard van Breevoort: r.van.breevoort@hekkelman.nl / 024 – 3 828 384

Anita Serra: a.serra@hekkelman.nl / 024 – 3 828 385

Tom Oudenhoven: t.oudenhoven@hekkelman.nl / 024 – 3 828 385

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

AfbeeldingHekkelman advocaten en notarissen

Prins Bernhardstraat 1,

6521 AA Nijmegen

Postbus 1094,

6501 BB Nijmegen

T: 024 382 83 84

F: 024 360 04 50

www.hekkelman.nl

binnenlandsbestuur@hekkelman.nl

Meer nieuws

Nieuwe Wet natuurbescherming

Seminar

 
Datum  8 december 2016
Tijd  13.30-17.30
Locatie  Gelredome, Batavierenweg 25, 6841 HN Arnhem
 

Blijf op de hoogte!

Volg de actuele ontwikkelingen via onze blogs

Agrarische zaken.

Bloggers

Nieuw: Vastgoed nieuwsbrief

Wilt u op de hoogte blijven van ontwikkelingen op het gebied van vastgoed?

 

Meld u dan hier aan.

Whitepapers

Agenda seminars

AfbeeldingHekkelman Advocaten & Notarissen houdt u op de hoogte van actuele ontwikkelingen. Zo organiseren wij regelmatig seminars om deze ontwikkelingen en onze kennis met u te delen.

 

Klik hier voor onze seminaragenda.

Publicaties