of 58959 LinkedIn

Het failliet van lokale vertegenwoordigende democratie

1 reactie

De vertegenwoordigende democratie binnen gemeenten lijkt failliet te gaan. Burgers nemen het heft in eigen hand. Kijk naar de opvang van vluchtelingen. Burgers voelen zich onvoldoende gehoord. Het vertrouwen in de lokale politiek brokkelt af. In 2018 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Verwacht kan worden dat de opkomst bij verkiezingen verder af zal nemen. De vertegenwoordigende democratie lijkt hiermee failliet te gaan. Maar we kunnen een doorstart voorbereiden.

Door de versnippering van het politieke landschap strijden veel partijen voor de gunst van de kiezer. De versnippering maakt het noodzakelijk dat na verkiezingen coalities gesloten moeten worden voor een meerderheidsbestuur. Partijen zullen ‘ water bij de politieke wijn’  moeten doen om mee te kunnen regeren. De kiezer kan dit ervaren als kiezersbedrog.
 

Er kunnen vraagtekens geplaatst worden bij de kwaliteit van bestuurders. Het is geen sinecure om de vele maatschappelijke veranderingen te volgen en deze met kennis van zaken te (be)sturen. De publieke opinie oordeelt hard over gebrekkig kwalitatief functioneren van politici.


De burger verdient een steviger positie in het politieke besluitvormingssysteem. Betrokkenheid langs wegen van inspraak en participatie lijkt niet langer te werken wanneer werkelijke invloed op besluitvorming uitblijft. Steeds vaker wordt overgegaan op ‘ het aanspreken van de kracht van de burger’. Dit moet goed begeleid worden, omdat anders – gevoed door bestaand wantrouwen in de politiek– dit al snel gezien wordt als een overheid die zaken op zijn beloop laat. Politieke besluiten vormen aanleiding tot protest, collectieve verwerping en sociale onrust.
 

Onze samenleving hecht aan vrijheid en de daarbij horende democratische beginselen. Maar kan er  in alle redelijkheid nog gesproken worden van een gemeenteraad als volksvertegenwoordigend orgaan bij een opkomstpercentage van minder dan 50 procent? Is er draagvlak voor een meerderheidsbesluit, gebaseerd op een minderheid van het kiezerspotentieel? Protesten uit de samenleving bij belangrijke besluiten geven de indruk dat de burger zich niet langer vertegenwoordigd voelt.
 

Partijen zouden voorafgaand aan de verkiezingen aan moeten geven, met welke partijen zij willen samenwerken in een bestuurscollege en welke concessies hiervoor gedaan worden. De kiezer heeft hier recht op. Ook zouden politieke partijen  burgers kunnen zien als eigenaar van de gemeente. Eigenaarschap betekent verantwoordelijkheid nemen. Politieke partijen zouden voorafgaand aan verkiezingen met de eigenaren een visie op de gemeente moeten vormen. Partijen zullen hierdoor korter bij elkaar komen te staan. Mogelijk zelfs dat onderscheid tussen coalitie en oppositie vervaagt. Een nadrukkelijk samen optrekken in het belang van de burgers.
 

Verkiezingen zullen dan vooral gaan over de kwaliteit van bestuurders: wie kan sturing geven aan het realiseren van de gemeentelijke visie. De burger kiest vertegenwoordigers van het publiek belang. Er komt een sterk kwalitatieve gemeenteraad met kwalitatieve bestuurders.

Verwant aan eigenaarschap is een andere bestuursstructuur: De gemeenteraad gaat functioneren als een Raad van Toezicht, het college van Burgemeester en Wethouders als een Raad van Bestuur. Met een jaarlijkse vergadering van eigenaren als ondersteunend orgaan aan de Raad van Toezicht.
 

Een doorstart met nieuw elan. Durft u het aan?
 

Willem van Rosmalen, adviseur visieontwikkeling en strategiebepaling innovatie lokaal bestuur

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Rigo Heldoorn (Statenlid D66 Gelderland) op
Eens met de analyse van de heer van Rosmalen, kort samengevat in het rapport van het SCP "meer democratie, minder politiek". Ik ben het alleen niet eens met de oplossingen. Het fundament is niet goed.

Er ligt namelijk een fundamenteel probleem bij ons als inwoners: eigenaarschap wordt alleen gevoeld als het ons aangaat. De zorg van een ander, die we niet kennen zal voor velen een rotzorg zijn, terwijl die ander zich wel op een bepaalde manier verhoudt tot die ene persoon: bijvoorbeeld via het belastingstelsel.

Waar eigenaarschap over gevoeld moet worden is niet de democratie of de politiek, maar het "het sociaal contract" zoals de filosoof Rousseau dat al eens verwoordde. Dat moet ons al van jongs af aan worden bijgebracht. We zijn weliswaar individuen, maar tegelijkertijd hebben we een hele belangrijke verantwoordelijkheid om dat sociaal contract van veiligheid en sociale grondrechten in stand te houden. Dat kan alleen als iemand zich oprecht interesseert in wat een ander drijft en kan luisteren naar zijn/haar argumenten waarom iets wel of niet moet. Waarom betalen we belasting, omdat een ander individu een uitkering ontvangt om een menswaardig bestaan te kunnen bouwen, (nu is het omdat het van de staat moet en daar verdwijnt het ook). Vluchtelingen idem dito. Bijna niemand wil ze, ook ik als D66'er niet, maar ik snap dat ze hier naar toe komen en dat het grotere problemen geeft als ze op straat gaan zwerven en dus moeten ze ondergebracht worden. Snap ik daarmee ook de andere kant? ja, ik denk een beetje, die mensen komen de banen inpikken van Nederlanders en de Islam brengt andere culturele waarden met zich mee dan de westerse normen. Vraag is echter of beide groepen wel echt naar elkaar willen luisteren. Nee, dat is ze nooit geleerd, ze verhouden zich niet tot elkaar, want alles wat er gebeurt is uitbesteed aan de politiek en de staat. Inwoners hoeven zich dus ook niet tot elkaar te verhouden en hebben dat ook nooit geleerd De dialoog en echt naar elkaar willen luisteren zijn geen kenmerken van de westerse samenleving.

Nu even terug naar het fundament: wil je van die vervreemding van het sociale contract af, dan zal je wat aan het fundament moeten doen van het huis van Thorbecke. Democratie laat zich niet langer meer gelden in termen van representativiteit, maar zou zich moeten laten gelden in termen van luisteren en dialoog. Dat moeten we mensen al van jongs af aan leren. Dit kan alleen als inwoners zelf weer echt verantwoordelijk worden en eigenaarschap voelen over thema's waar ze zelf ook niet direct bij betrokken zijn. Dus niet alleen maar (N)imby.

Mijn stelling en oplossingsrichting is derhalve. Schaf de representatieve democratie (deels) af en laat inwoners echt zelf weer zaken regelen. Geen verkiezingen meer. Er zijn voorbeelden zat en het laat zich samenvatten in de term democratische deliberatie. Succes!