Meer dan de helft van de burgemeesters van gemeenten met één of meer coffeeshops binnen hun grenzen is voor volledige legalisering van dit fenomeen. Ze willen af van de ‘kromme situatie’ waarbij verkoop van softdrugs aan de ‘ voordeur’ wordt gedoogd terwijl aanvoer via de ‘achterdeur’ en kweek is verboden. Een kwart van de burgemeesters pleit voor doorgaan met gedogen van coffeeshops; verbieden vindt steun onder negen burgemeesters.

Dat blijkt uit een telefonische rondgang langs de 106 gemeenten die één of meer coffeeshops binnen hun grenzen hebben. Alle burgemeesters is gevraagd of ze, als ze de vrije keuze hadden, voorstander zijn van legaliseren, gedogen of verbieden. In totaal spraken 88 burgemeesters zich eenduidig uit; zes burgemeesters konden geen keuze maken, elf burgemeesters waren onbereikbaar of weigerden medewerking. Eén gemeente (Alphen aan den Rijn) heeft momenteel geen burgemeester.

De PvdA-burgemeesters zijn het meest eensgezind. Van hen zijn 29 voor legaliseren, zeven zijn ‘gedogers’ en er is één voorstander van verbieden: burgemeester Boevée van Sliedrecht. ‘Onder de huidige wetgeving zeg ik: verbieden, want de wet is onevenwichtig’, zo motiveert hij zijn keuze.

De CDA-burgemeesters zijn zwaar verdeeld. CDA-fractievoorzitter Van Geel in de Tweede Kamer is helder: softdrugs moeten weer verboden worden, maar dat standpunt wordt niet breed gedragen door de burgemeesters. Zes pleiten voor legaliseren, zes voor gedogen en zeven volgen de lijn van de landelijke partijtop en willen verbieden. De enige SGP-burgemeester (Soest) wil verbieden, de enige respondent van de ChristenUnie (Deventer) is voor gedogen. Veel voorstanders van legalisering voegen er aan toe dat ze daar wel strenge voorwaarden aan willen verbinden. In totaal 25 burgemeesters zijn voor handhaving van de  bestaande gedoogsituatie, onder het mom van ‘een softe vorm van legaliseren’.

Beperkte overlast

Een opvallende uitkomst van de gesprekken met de burgemeesters is dat overlast ‘beperkt’ wordt ervaren. Nagenoeg alle burgemeesters melden dat ze de zaken in eigen gemeente goed hebben gereguleerd, waardoor de last van de coffeeshops tot een minimum is teruggebracht. Verschillende burgemeesters stippen aan dat ze meer last hebben van andere kwesties, zoals alcoholgerelateerde uitgaansoverlast of rondrazende scootertjes.

Uitzondering vormen de grensgemeenten, maar dan vooral aan de Belgische grens. Diverse burgemeesters nabij de Duitse grens melden dat ze weliswaar veel Duitse klanten zien, maar daar geen of weinig overlast van ondervinden. Een eenduidige verklaring voor dit verschil hebben de burgemeesters niet;sommigen opperen cultuurverschillen tussen Duitsland en België en het repressievere drugsbeleid in het laatste land. Ook speelt volgens hen mee de ligging ten opzichte van de grote, doorgaande routes. Grensgemeenten die niet aan de internationale snelweg liggen, zoals Weert, stellen weinig last te hebben. Roermond denkt dat de drugstoeristen vooral wegblijven vanwege het winkelstad- imago van de Maasstad.

Volgens de meest recente cijfers van het Trimbos-instituut telt Nederland momenteel 363.000 cannabisgebruikers. Ze kunnen hun rookwaar kopen in 702 coffeeshops, verdeeld over 106 gemeenten, zo blijkt uit cijfers over 2007 die het ministerie van Justitie binnenkort naar buiten brengt. In 2005 waren er nog 729 shops, verdeeld over 105 gemeenten. De Ronde Venen is de enige gemeente die in de tussenliggende tijd voor het eerst een coffeeshop heeftzien komen. 

De staat als wietkweker

Verschillende burgemeesters blijken voorstander van gecontroleerde kweek en verkoop. D66’er Onno van Veldhuizen (Hoorn): ‘Ik zie het allerliefst dat de boel in handen van de staat komt. Waarom geen gemeentelijke coffeeshops? Je hebt meer controle over de kwaliteit, aan wie het wordt verkocht en voor welke prijs. De winst kan naar de publieke zaak, net als bij de Holland Casino’s.’

Van Veldhuizen denkt dat je als gemeente op die manier minder tijd kwijt bent aan handhaving dan nu. ‘En zo groot is de stap naar staatsgereguleerde verkoop nou ook weer niet, als je ziet aan welke regels de shops nu al moeten voldoen.’ Als Europa dat niet wil, ‘moet Nederland maar eens stout zijn’, vindt Van Veldhuizen. Net als in Zweden mag de verkoop van sterke drank wat de Hoornse burgemeester betreft ook onder verantwoordelijkheid van de staat worden gebracht. ‘Daar ben ik dan weer heel conservatief in.’  

Wat te doen met coffeeshops?
Mening van burgemeesters met (één of meer) coffeeshop(s) in gemeente 

Meningen uitgesplitst per partij

Binnenlands Bestuurvroeg alle burgemeesters met één of meer coffeeshops in hun gemeente naar hun persoonlijke mening over wat te doen met coffeshops in Nederland. Dat zijn er 106. Alphen aan den Rijn valt buiten dit onderzoek, omdat die gemeente op dit moment geen burgemeester heeft. Elf andere burgemeesters wilden niet meewerken aan het onderzoek of waren niet bereikbaar. (Goes, Hardenberg, ’s Hertogenbosch, Hoogezand-Sappemeer, Hellevoetsluis, Breda, De Ronde Venen, Ede, Culemborg, Gouda, Almere). Behalve de in de tabellen gemelde burgemeester van de PvdA-, VVD-, CDA- en D66-huize, zijn er in de ‘coffeeshopgemeenten’nog een SGP-burgemeester (Soest, Arie Noordergraaf) en een ChristenUnie-burgemeester (Deventer, Andries Heidema). Noordergraaf is voor verbieden, Heidema voor gedogen.