Voor Peter Bos, directeur van de veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid (Dordrecht en omgeving), is de taak van de veiligheidsregio helder: ‘Wij moeten last en ongemak dat de burger kan ervaren, tegenhouden.’ In de praktijk doet elk van de 25 veiligheidsregio’s dat zelfstandig. En dat wekt wrevel bij partijen die ten tijde van crises en rampen vitale voorzieningen als gas, water en licht en infrastructuur moeten verzorgen.

Rein Wolderink van de Gasunie: ‘De autonomie van de veiligheidsregio’s is groot, er is weinig onderlinge samenwerking. Er zijn zes verschillende systemen van ict tussen de veiligheidsregio’s, het crisismanagement is niet gestandaardiseerd en er is geen sturing van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit is een majeur probleem.’

Crisis

Hans van Hooijdonk van stroomtransporteur TenneT viel Wolderink bij op een conferentie in het Haagse Madurodam over de bescherming van Vitale Sectoren: ‘Wij moeten met 25 regio’s afspraken maken over alertering en crisisorganisatie.’ Peter Prak, programmamanager security van ProRail: ‘Wij moeten 25 keer een beleidsmatige discussie voeren over wat er in het geval van een crisis moet gebeuren.’

Bos herkent zich in de klachten. ‘Onze buren doen het allemaal anders. Als een incident dus de grens van onze veiligheidsregio overschrijdt, dan hebben wij er last van. Bij een echte crisis gaat dat dus exponentieel verkeerd.’ De oorzaak is volgens Bos het gebrek aan een duidelijke, eensgezinde doctrine. ‘Er is gewoon veel vrijheid in het organiseren van crisismanagement.’

Burgemeester Siebe Kramer van het Zeeuwse Kapelle wijt het autonome gedrag van de veiligheidsregio’s aan de Nederlandse cultuur. Men wil geen centraal opgelegde afspraken en daardoor is er al meer dan twee jaar politieke discussie is over wie het voor het zeggen heeft bij rampen: de burgemeester, de commissaris van de koningin of de minister. ‘Crises moeten met een soort militaire hiërarchische structuur worden bestreden, maar daar zijn wij in Nederland allergisch voor. Daarom zijn wij ook tegen een nationale politie. Wij hebben gewoon heel veel moeite met nationale aansturing.’

Kerkgangers

Het bestrijden en voorkomen van crises wordt beschouwd als een exclusieve taak van de overheid. ‘Voor onze inwoners geldt: gemeente regel het maar’, aldus burgemeester Kramer. Bos van de veiligheidsregio: ‘Als er iets gebeurt, wie moet ik dan allemaal benaderen? Wij worden geacht de regie te voeren.’ Probleem is dat daarvoor niet alles is geregeld - het wordt zelfs soms niet op prijs gesteld. Peter Glas, watergraaf van waterschap De Dommel: ‘Als je als dijkgraaf in een regionaal beleidsteam verschijnt, zegt de burgemeester: “Wat doe jij hier, ik ga hierover”. Dat is natuurlijk waar, maar ik zou zeggen: maak gebruik van onze kennis.’

De burgemeester op zijn beurt loopt tegen het probleem aan dat de bevolking zelfs niet bij crises of rampen alles accepteert. Kramer: ‘Ik had vorige week een bijeenkomst over de maatschappelijke impact van een grieppandemie. Ik zei dat ik als burgemeester kan besluiten bepaalde evenementen te verbieden. De dominee van de gereformeerde gemeente, die achthonderd kerkgangers ontvangt, vroeg mij of dat ook voor de kerk gold. Jazeker, zei ik, ik zou de kerkdienst verbieden. Toen waren de rapen gaar. “Op grond van welke regel kunt u dat verbieden”, vroeg de dominee. Ik hoefde niet te antwoorden, want iemand vanuit de geneeskundige hoek zei: als iedereen een meter van elkaar gaat zitten, is er in geval van pandemie geen probleem.’

Effectief

Volgens Kramer worden crises en rampen effectief bestreden en voorkomen als alle verantwoordelijke professionals (politie, brandweer, geneeskundige diensten en militairen) met elkaar aan tafel zitten. Voorwaarde is wel het afzien van eigenbelang. ‘We hebben in Zeeland zeventig brandweerkazernes, en daarmee naar verhouding de meeste mensen beschikbaar. Maar we zijn het minst effectief, omdat iedereen een crisis vanuit zijn eigen wereld bekijkt. Willen we efficiënt zijn, moeten we minder verkokerd bezig zijn.’

Duidelijk moet volgens Glas zijn dat het ook om zelfredzaamheid van burgers en bedrijven gaat ‘zodat men er niet voetstoots van uitgaat dat de overheid alles oplost’. Volgens Kramer is het daarom belangrijk het voorstel van Pieter van Vollenhove, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, te volgen om een Veiligheidsbeginselenwet te maken. In zo’n wet wil Van Vollenhove vastgelegd zien dat veiligheid een kerntaak van de overheid is, maar dat burgers, bedrijven en organisaties medeverantwoordelijk zijn.

Vitale sectoren

De zorg voor veiligheid in de veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid richt zich op dat wat veilig moet blijven én op wat tijdens rampen en crises moet blijven functioneren. Dan gaat het om twaalf vitale sectoren: energie, telecommunicatie, drinkwater, voedsel, gezondheidszorg, financiën, oppervlaktewater, openbare orde en veiligheid, rechtsorde, openbaar bestuur, transport en de chemische industrie.

Met het waterbedrijf Evides heeft Zuid-Holland-Zuid inmiddels afspraken gemaakt om bij crises samen op te treden. ‘Burgemeesters willen bij een drinkwaterbesmetting meteen het water afsluiten. Wij wijzen hen erop dat als je dat een week doet, je kans loopt op cholera. Want als je drinkwater afsluit, heb je ook geen spoelwater op de toiletten’, aldus Rob Kreutz van Evides.