Het kabinet wil kleinere gemeenten met subsidies stimuleren om coffeeshops over te nemen van de steden. Op die manier kunnen de verkooppunten van softdrugs – en daarmee de overlast - beter worden gespreid binnen een regio.

Mogelijke pilot wordt de regio Eindhoven, die in totaal zestien coffeeshops telt. Vijftien daarvan bevinden zich in de stad Eindhoven, ééntje in Helmond. Geen enkele omringende gemeente heeft een coffeeshop binnen de eigen grens. ‘En ze zullen ook niet zo snel bereid zijn om dat nulbeleid zomaar op te geven. Met rijksgeld zou je dat echter kunnen stimuleren’, zo legt Frank Wassenaar, woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken uit.

Die gemeenten zouden bijvoorbeeld extra geld kunnen krijgen voor handhaving als ze bereid zijn een coffeeshop toe te laten, zodat Eindhoven er eentje minder kan toestaan. Voor de komende twee jaar is hier twee miljoen voor uitgetrokken. Het idee van het kabinet wordt aangekondigd in de ‘Hoofdlijnenbrief drugsbeleid’ die recent in de ministerraad is behandeld.

Pilot

Het Nederlandse drugsbeleid moet deels over een andere boeg worden gegooid, vindt de regering. ‘Ten aanzien van gezondheidsrisisco’s en verslavingszorg is het beleid redelijk succesvol geweest. Maar de problemen rond overlast en drugsgerelateerde criminaliteit drukken zwaar op lokale overheden’, schrijven de ministers Klink (Volksgezondheid, CDA), Hirsch Ballin (Justitie, CDA) en Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) in hun gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer.

Coffeeshops zijn te groot geworden en uitgegroeid tot ‘moeilijk beheersbare grote cannabisverkooppunten’. Ze moeten, wat het kabinet betreft, ‘terug naar waar ze oorspronkelijk voor bedoeld waren: verkooppunten voor de lokale gebruikers (teneinde een scheiding van de markt voor soften harddrugs te bevorderen)’.

Grote coffeeshops zijn ook veel gevoeliger voor inmenging door de georganiseerde criminaliteit, en dat probleem is inmiddels groter dan de overlast van coffeeshops, vinden de ministers. ‘Kleinschaligheid leidt tot een betere beheersbaarheid van overlast- en criminaliteitsrisico’s’, aldus de bewindslieden. Verkleining van de schaal kan worden bereikt door te werken met het ingezetenencriterium: alleen inwoners van een bepaalde plaats kunnen daar dan drugs kopen. Eerst zal het Europese Hof moeten uitspreken of een Maastrichtse pilot waarbij alleen drugs aan Nederlanders werd verkocht, toelaatbaar is. Is dat het geval, dan kan dat principe ‘breder worden ingezet’ door het bijvoorbeeld in de Algemene plaatselijke verordening (APV) op te nemen.

Ook komen er proeven met besloten coffeeshopsystemen in Limburg. Kopers dienen dan een pasje te hebben, mogen maximaal drie gram softdrugs aanschaffen en moeten afrekenen met een bankpas. ‘Door deze maatregelen wordt het voor coffeeshoptoeristen die van ver moeten komen minder aantrekkelijk om naar Nederland te reizen om in hun behoefte te voorzien’, denkt het kabinet. ‘Dit zal een positief effect hebben op de overlastsituatie in de regio en de relaties met de buurlanden’, is de verwachting.

Voorraad

Als de klantenkring van coffeeshops tot de lokale markt wordt beperkt bestaat weer wel het gevaar dat zich ‘coffeeshopketens’ ontwikkelen, omdat de coffeeshopshouders hun dalende omzet willen compenseren. Ketenvorming zou moeten worden voorkomen door ‘een gerichte inzet van het bestuursrecht (Bibob) en het strafrecht’, aldus de brief. Als daarnaast een exploitant meer dan de nu toegestane 500 gram handelsvoorraad mag aanhouden zal hij ook minder snel geneigd zijn om meerdere shops te openen, wordt verondersteld.

Om die reden wil het kabinet een proef met zo’n grotere handelsvoorraad toestaan. Om overlast van coffeeshops te bestrijden moet vooral het bestuurlijk instrumentarium (sluiting van de shop) blijvend worden ingezet, vinden de ministers. Ook moet vaker het strafrecht van stal worden gehaald bij ‘ernstige of veelvuldige’ overtreding van de zogeheten AHOJG-criteria (geen affichering, geen harddrugs, geen overlast, geen verkoop aan jeugdigen en geen verkoop van grote hoeveelheden).

Schade

Het kabinet wil uitzoeken of de bestaande lijsten I en II van de Opiumwet voldoen. Mogelijk is het beter om het aantal uit te breiden of juist terug te gaan naar één lijst, waarbij meer dan nu rekening wordt gehouden met sociale schade (dalende schoolprestaties, sociaal afglijden van jongeren). Ook wordt bekeken of er één leeftijdsgrens (van 18 jaar) moet komen voor alcohol en cannabis. Deze kabinetsperiode zal de verkoop van zwakalcoholische dranken aan 16-jarigen echter nog niet worden verboden, melden de bewindspersonen. Evenmin wordt de lokale driehoek (overleg tussen politie, Justitie en gemeente) uitgebreid met iemand uit de lokale gezondheidszorg. Maar wethouders gezondheidszorg of GGD-directeuren moeten wel aanschuiven als er in stuurgroepen veiligheid wordt overlegd over bijvoorbeeld uitgaansdrugs, vinden de ministers.