Afdoening van de wat zwaardere feiten door Halt is aanzienlijk goedkoper dan afdoening door het Openbaar Ministerie, zo betoogt Halt in zijn jaarbericht. KPMG becijferde dat een Halt-traject gemiddeld 375 euro voor overtredingen en 485 euro voor misdrijven kost (zie pagina 7 ‘Kosten Halt/OM’). Afwikkeling van een vergelijkbaar delict via het CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau) kost gemiddeld 23 euro en via een rechtszitting 1.175 euro voor misdrijven. Dat laatste bedrag kan verder oplopen als de Raad voor de Kinderbescherming nog om advies wordt gevraagd.

Daarnaast is de doorlooptijd via Halt aanzienlijk korter, is er sprake van meer ‘lik op stuk’ en worden OM en rechterlijke macht ontlast, zo omschrijft Halt de voordelen van het verleggen van de doelgroep.

De discussie over de ‘boven- en onderkant’ van de Halt-afdoeningen is momenteel volop gaande, zo blijkt uit discussiestukken die zijn gewisseld tussen Halt en het Openbaar Ministerie. Het OM voelt er volgens scheidend Halt-directeur Chris van Vondelen ook wel voor om sommige zaken die nu nog justitieel worden opgepakt, voortaan via Halt, inclusief herstelbemiddeling, te laten afhandelen. ‘Bijvoorbeeld het laten verwijderen van graffiti op kosten van de dader’, aldus Van Vondelen.

Het OM speelt verder met het idee om winkeldieven die de eerste keer worden betrapt alleen een reprimande van de politie te geven, eventueel met vergoeding van de schade. Pas bij een tweede keer zou verwijzing naar Halt moeten volgen. ‘Dit zou onder bepaalde omstandigheden een mogelijkheid kunnen zijn, maar alleen bij kleine diefstallen en bij kleine bedragen, waarbij wel de schade aan gedupeerden wordt vergoed’, legt OM-woordvoerder Evert Boerstra uit.

Halt vindt dit geen goed idee. ‘Op dit delict dient een consequente en duidelijke reactie te volgen waaruit blijkt dat het gedrag niet getolereerd wordt. Winkeldiefstal afdoen met slechts een reprimande is een verkeerd signaal voor zowel de jongere alsook zijn ouders, de benadeelde en de maatschappij. Bovendien is de kans zeer groot dat het niet de eerste winkeldiefstal is van de jongere, het is slechts de eerste keer dat deze hiervoor betrapt is’, aldus de discussienota’s.

Strafblad

Tot de zwaardere vergrijpen waar de Halt-afdoening geschikt voor is behoren, naast ‘eenvoudige mishandeling’ ook zaken als openlijke geweldpleging tegen personen, belediging, bedreiging, belediging van een ambtenaar in functie, ‘digipesten’ (pesten via internet), en het vervalsen van reisdocumenten, aldus Halt zelf.

Directeur van Vondelen: ‘Neem eenvoudige mishandeling, zeg maar de droge klap op het schoolplein. Bij jongeren kan dat heel impulsief eens een keer gebeuren. Als zo’n incident wordt afgehandeld via Justitie, heeft zo’n jongen een strafblad en krijgt hij dus geen Verklaring omtrent het Gedrag (VOG) meer. Dat document heb je nodig om bijvoorbeeld een baan in de beveiliging te krijgen. Na een succesvolle Halt-afdoening kom je niet in de justitiële kanalen en vergooi je dus niet meteen je kansen op een baan. Aan de bovengrens van de Halt-afdoeningen is er best nog ruimte’.

Sommige delicten uit deze categorie worden ook nu al doorverwezen naar Halt: een officier van Justitie heeft een discretionaire bevoegdheid om zelf een sanctie op te leggen zonder tussenkomst van de rechter. Voor eenvoudige mishandeling is in 2010 al zo’n tweehonderd keer doorverwezen naar Halt, dat maximaal 20 uur werkstraf op kan leggen. Als er meer van dergelijke zaken op het bordje van Halt belanden, moet die bovengrens wel wettelijk worden aangepast naar 30 of 40 uur werkstraf, betoogt Halt.

 Lichte vergrijpen

Aan de onderkant kan Halt capaciteit vrijmaken door sommige Halt-afdoeningen voor lichte vergrijpen kritisch tegen het licht te houden. Zo zou voor het voortijdig afsteken van vuurwerk niet meer een heel Halttraject opgetuigd hoeven te worden. Sommige vuurwerkzaken worden hiervan in de plannen echter uitgezonderd: meer dan 10 kilo vuurwerk in bezit hebben, mensen of dieren met vuurwerk lastig vallen en vernielingen aanrichten met vuurwerk moeten wel nog bij Halt belanden, zo is de gedachte. Binnen het OM is geopperd om de periode waarin vuurwerk verkocht mag worden te bekorten tot Oudjaarsdag. ‘Het OM zou graag zien dat dit door de wetgever wordt besproken’, bevestigt woordvoerder Boerstra. 

Overtreding versus misdrijf Minderjarige wetsovertreders kunnen bij Halt belanden vanwege een overtreding of vanwege een misdrijf. Tot de eerste categorie behoren onder meer baldadigheid, lichte vormen van brandstichting (‘fikkie stoken’), openbare dronkenschap, schoolverzuim, ordeverstoring in het openbaar vervoer.

Onder misdrijf vallen zaken als eenvoudige mishandeling, bedreiging, belediging, brandstichting met gevaar voor goederen, vuurwerk, diefstal, misbruik alarmnummer, oplichting, vernieling en graffiti. Vorig jaar handelde Halt in totaal 17.315 zaken af, waarvan 2.370 leerplichtzaken en 1797 gevallen van baldadigheid. Wat betreft misdrijven staat het totaal op 10.301, waaronder 5.744 vermogensdelicten (veelal winkeldiefstal), 1.911 gevallen van vernieling en 2.646 vuurwerkdelicten. 

Groepsaanpak

Binnen Halt is een speciale aanpak ontwikkeld voor overlastgevende jongeren: de ‘Flashback-methode’. Deze maakt onderdeel uit van een vernieuwde Halt-aanpak die veel nadruk legt op het aanbieden van excuus en op leeropdrachten, en minder op werkstraffen. ‘Flashback’ bestaat uit groepsbijeenkomsten van minimaal drie en maximaal zes jongeren met als doel hen inzicht geven in de invloed die de groep op hen heeft. De jongeren krijgen filmfragmenten met herkenbare (straat)situaties te zien en praten er collectief over. Het aanbieden van excuus kan aan een benadeelde of - als die niet duidelijk aanwijsbaar is - aan de gemeente (een beleidsmedewerker of de burgemeester). Doel is om jongeren bewust te maken van het effect van hun gedrag. Daarnaast biedt zo’n excuusgesprek de mogelijkheid om met die jongeren in gesprek te raken over wat hen bezighoudt. De groepsaanpak is ontwikkeld door Halt Hollands Midden Haaglanden (onder andere Gouda, Rijswijk en Waddinxveen) en is overgenomen door Halt Oost-Brabant en Halt Zuid-West-Nederland. In het algemeen wordt tegenwoordig geprobeerd de ouders zoveel als mogelijk bij het Halt-traject te betrekken. In 2007 was 71 procent van de ouders (landelijk gezien) aanwezig bij een eerste gesprek, in 2009 was dat gestegen tot 93 procent. Formeel moet de wettelijke vertegenwoordiger van een minderjarige tekenen voor een Halt-afdoening, maar een ouder kan er niet toe worden verplicht.

Minder verwijzingen

In 2010 ontvingen de zestien Haltbureaus (met in totaal 330 werknemers) samen 18.044 verwijzingen, 2.129 minder dan in 2009 en 3.389 minder dan in 2008. In totaal leidden 16.017 verwijzingen tot een geslaagde afdoenaing (89 procent). De terugloop in het aantal verwijzingen baart Halt zorgen. Directeur Van Vondelen: ‘We zoeken uit hoe het precies komt, maar in het algemeen geldt dat de administratieve last door de politie als te hoog wordt ervaren. Bovendien zijn we erg afhankelijk van de persoonlijke belangstelling van de individuele diender: 20 procent van de politiemensen zorgt voor 80 procent van de Haltverwijzingen. Bovendien lijkt de politie tegenwoordig meer prioriteit te geven aan de bestrijding van de zwaardere criminaliteit en dus minder aan de lichtere vergrijpen’. Halt denkt 25 duizend verwijzingen per jaar aan te kunnen. Per politieregio zijn er overigens grote verschillen in het aantal verwijzingen. Rotterdam- Rijnmond is zeer actief, met tweehonderd verwijzingen per 10 duizend jongeren van 12 tot en met 17 jaar. Drenthe is hekkensluiter (67 per 10 duizend jongeren).

Kosten halt/om

Op verzoek van Halt onderzocht KPMG hoe de afwikkeling van een delict door Halt of door het OM zich in financiële zin tot elkaar verhouden. Hoofdconclusie: bij overtredingen (zie pagina 6 ‘Overtreding versus misdrijf’) is het OM aanzienlijk goedkoper dan Halt, omdat zo’n zaak rechtstreeks kan worden afgedaan door het CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau). Voor misdrijven daarentegen is Halt aanzienlijk goedkoper dan het OM. Als het CJIB een boete moet innen, kost dat gemiddeld 23 euro. De opbrengst van de boete is hier niet in meegerekend. Vorig jaar gebeurde dit 45 duizend keer. De gemiddelde kosten voor een Halt-afdoening van overtredingen zijn 353 euro, maar die kunnen per overtreding wel oplopen tot maximaal 659 euro. Als vuistregel geldt: hoe zwaarder het delict, hoe meer modules worden ingezet uit het repertoire intake, startgesprek, vervolggesprek, excuusgesprek, schadebemiddeling, werkopdracht, leeropdracht, eindgesprek, evaluatie.

Bij misdrijven is het plaatje precies andersom: terwijl Halt met een bedrag tussen de 485 en 659 euro klaar is, kost de OM-route gemiddeld 1.587 euro (bij 20 uur taakstraf), inclusief eventuele bemoeienis door de Raad voor de Kinderscherming. Als die Raad geen advies hoeft uit te brengen of de uitvoering van de taakstraf niet hoeft te begeleiden, worden de kosten lager.

Bij afwikkeling via het OM kunnen daar ook nog advocaatkosten bijkomen: een minderjarige tegen wie een taakstraf wordt geëist van meer dan 20 uur of een geldboete van meer dan 115 euro, krijgt automatisch een advocaat toegewezen, wat gemiddeld 1.128 euro kost. Bij Halt-afdoeningen speelt dat niet omdat Halt maximaal 20 uur taakstraf mag opleggen. Overigens berekende KPMG ook wat langere taakstraffen betekenen voor de kosten bij het OM. Bij 25 uur lopen die op tot 2.683 euro per misdrijf, bij 30 uur loopt de meter door tot 3.011 euro.