Ooit was hij politieman in Ridderkerk, maar alweer 22 jaar is Dick Duyzer inspecteur bij de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID). Een animal cop dus, zij het een andere dan de vijfhonderd die op instigatie van de PVV worden aangesteld. Zij moeten volgens partijvertegenwoordiger en bedenker van het plan Dion Graus een ‘elite-eenheid’ zijn, uitgerust met pepperspray, patrouilleauto’s en een gezaguitstralend uniform.

Duyzer (49) heeft geen uniform en hoeft ook geen pepperspray. Hij ontleent zijn gezag aan zijn kennis, ervaring en legitimatiebewijs, zegt hij, als hij zijn burgerauto parkeert voor een vervuilde woning in Dordrecht. Zes of zeven katten zouden hier zijn achtergelaten zonder voer en drinken. Dat is althans de melding, een van de 8 duizend die de LID jaarlijks krijgt. Ze worden afgehandeld door veertien districtinspecteurs en ruim 150 afdelingsinspecteurs, merendeels vrijwilliger. Zij hebben geen bijzondere bevoegdheden en moeten met ‘een goed gesprek’ problemen oplossen.

‘Of het nu om een muis gaat of een olifant, wij nemen elke melding van dierenkwelling of -verwaarlozing serieus’, zegt Duyzer. Na vergeefs aanbellen bij de Dordtse woning gaat hij maar achterom en komt in een tuin die geweldig stinkt naar kattenpis en is volgestouwd met afval. Daar is ook de zoon van de bewoonster. Als hij de keukendeur openmaakt, blijkt in het huis maar één kat aanwezig te zijn, goed doorvoed. ‘De zes andere wonen hier niet, dat zijn zwerfkatten’, zegt de zoon.

Duyzer kan weinig doen. Over vervuilde tuinen gaat hij niet. ‘Ik ga nog wel het dierenasiel vragen die zwerfkatten, als ze niet gechipt zijn, af te vangen en te castreren. Anders blijft het probleem van die stank’, zegt de LID-inspecteur, die nu koers zet naar Rotterdam, waar acht pony’s op een veel te drassig terrein zouden worden gehouden. Ook een waakhond en een stel kippen zouden er slecht gehuisvest zijn.

Uiterst complex

De LID ziet toe op het welzijn van gezelschaps-, hobby- en recreatiedieren. Over commercieel gehouden dieren waakt de Algemene Inspectiedienst (AID) van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (VWA). De divisie Dier beschikt over ruim vijfhonderd controleurs en dierenartsen die controles houden op boerderijen. ‘Daar hebben we geen vijfhonderd extra animal cops voor nodig’, zegt een woordvoerder.

Ook Elsbeth Stassen, hoogleraar dier en samenleving aan de Wageningen Universiteit, vraagt zich af of het effectief is om nog een nieuwe organisatie in het leven te roepen. De wetgeving op het gebied van dierenwelzijn, die zij ‘uiterst complex’ noemt, kan volgens haar alleen gehandhaafd worden door specialisten.

En niet door animal cops die slechts een tweedaagse spoedcursus hebben gevolgd, zoals de twee buitengewone opsporingsambtenaren die sinds kort in Capelle aan den IJssel naar dierenleed speuren, maar ook moeten optreden tegen fietsers op de stoep, foutparkeerders, graffiti en hondenpoep.

De dierentoezichthouders in Capelle zijn een proef en staan volgens CDA-staatssecretaris Bleker van Landbouw niet model voor de vijfhonderd animal cops, waarvan de eerste 125 nog dit jaar beginnen. Zij zullen uit de huidige bezetting van de korpsen moeten komen.

‘Vijfhonderd agenten is 1 procent van de politiecapaciteit. Dat is erg veel als je op geen enkele manier aantoont dat dierenmishandeling een probleem is dat al niet door de aanwezige inspectiediensten wordt opgelost’, zegt Lex Cachet, die als bestuurskundige aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam veel onderzoek doet naar politie en veiligheidszorg.

‘Ik heb talrijke lokale veiligheidsnota’s gelezen, maar nooit ben ik dierenmishandeling daarin met een stipnotering tegengekomen. De vijfhonderd animal cops gaan gewoon ten koste van de echte problemen waarmee de burgers dagelijks worden geconfronteerd.’ Cachet vreest dat de nieuwe dierenpolitie hetzelfde lot beschoren is als de milieupolitie in de jaren 90: ook met veel getrompetter opgetuigd, maar geleidelijk in het niets opgelost omdat er niet genoeg werk was voor zo’n forse groep nieuwe politiemensen.

‘In verstedelijkt gebied is niet heel veel dierenleed’, zegt Cachet. Het argument van de Capelse wethouder van dierenwelzijn Joost Eerdmans dat de dierenpolitie ook huiselijk geweld opspoort, omdat dat vaak samengaat met dierenmishandeling, wuift hij weg. ‘Dan moet Eerdmans ook intensiever controleren op ernstige verkeersovertredingen. Daar is ook een overlap met andere delicten.’

In Capelle hebben de twee dierentoezichthouders tot dusverre zo weinig te doen, dat de gemeente het journalisten niet toestaat hen een middag te volgen. ‘Het is zeer ongewis of dat iets oplevert’, aldus een woordvoerster. Een probleem dat de LID niet kent. Duyzer en zijn collegainspecteurs vinden elke dag zoveel dierenleed op hun pad, dat ‘in de 30 jaar dat wij dit werk doen, niet één collega zijn pensioen ermee heeft gehaald. Ze zijn allemaal afgeknapt. Je moet het van je af kunnen zetten’, zegt Duyzer.

Gestorven hond

Op weg naar de pony’s stopt hij bij een huis waar hij 2 weken eerder een van honger en dorst gestorven hond heeft weggehaald. Bij de buren doet hij een briefje in de bus met het verzoek hem te bellen, want hij wil de eigenaar verbaliseren.

‘Huisdieren zijn nog net geen wegwerpartikel’, zegt Duyzer cynisch. Hij kritiseert de lage boetes voor dierverwaarlozing: 250 tot 500 euro. ‘Daar mag je in Nederland je dier voor uithongeren. En de volgende dag kun je gewoon een nieuw dier aanschaffen.’

Duyzer wil er maar mee zeggen dat hij onmogelijk tegen de plannen voor de dierenpolitie kan zijn. Wel vraagt hij zich af of het vijfhonderd onervaren animal cops moeten zijn. Hij is het eens met professor Stassen, die het logischer vindt de LID en AID uit te breiden, dan er een korps naast te zetten met mensen die veel minder kundig zijn. ‘Met 10 procent van de miljoenen die voor de animal cops worden uitgetrokken, kun je onze inspectiedienst al drastisch uitbreiden’, zegt Duyzer.

Zijn Toyota Prius heeft inmiddels de gemeente Midden-Delfland bereikt. Melding: een schaap met een vervilte vacht, waarin parasieten zich kunnen ophopen met gemene infecties tot gevolg. Duyzer springt over een slootje om bij het schaap te komen, maar dat rent hard weg. Hij snelt er achteraan en constateert dat het dier ‘fatsoenlijk bevleesd’ is en gezonde klauwen heeft. En ook dat onder de vacht al een nieuwe pels zit. ‘De oude werpt hij vandaag of morgen gewoon af.’

Loos alarm dus eigenlijk. Maar het schaap wás er tenminste nog. De pony’s waren door de eigenaar al van het modderige terrein gehaald.

‘Jammer, ik had graag proces-verbaal opgemaakt. De Gezondheids- en welzijnswet voor Dieren schrijft voor dat ze een droge uitwijkmogelijkheid moeten hebben’, zegt Duyzer, wiens kennis van de dierenwetten een halve eeuw teruggaat: tot aan het Waaken Heemhondenbesluit van 1962.

De LID-inspecteur zou het jammer vinden als met de vijfhonderd animal cops het wiel opnieuw wordt uitgevonden. Voor medio april presenteert minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) een uitgewerkt plan voor de agenten, waarvan nu al zeker is dat het bij veel korpsbeheerders een lauw onthaal krijgt.

‘Ik heb er geen behoefte aan om formatieplaatsen om te turnen tot een specialisme waarvoor weinig te doen is. In Venlo hebben we andere prioriteiten’, liet burgemeester Hubert Bruls (CDA) recent nog weten aan Binnenlands Bestuur.

De Amsterdamse burgemeester en korpsbeheerder Eberhard van der Laan (PvdA) hikt ook tegen de animal cops aan. Kinderporno komt hem urgenter voor als misdrijf voor extra politie-inzet dan dierverwaarlozing. ‘Maar als het Rijk echt besluit dat de animal cops er moeten komen, dan zullen we dat besluit uitvoeren.’

Prioriteiten

De dieren zullen er niets mee opschieten, voorspelt Eugénie de Bordes. Zij is jurist, gespecialiseerd in dierenrecht en eigenaar van het  adviesbureau Dierzaken. Op Radio 1 noemde zij de animal cops de ‘lacher van de week’, omdat dierenmishandeling laag op de prioriteitenlijst staat van de officieren van justitie, die de zaken bij de rechter moeten aanbrengen.

Maar ook omdat de dierenbeschermingsbepalingen qua interpretatie zo ingewikkeld zijn, dat rechters ‘veel problemen hebben om tot een uitspraak te komen dat er werkelijk van dierenmishandeling sprake is.’

Goed om de opsporingscapaciteit uit te breiden, maar dat heeft alleen zin als de officier van justitie en de rechter meegaan in de vernieuwingen, stelt De Bordes. ‘Zolang het vervolgtraject van de handhaving niet wordt uitgewerkt, blijft het symboolpolitiek en zal het de dieren niets helpen.’ ‘Niet heel doordacht’ is ook de kwalificatie die Niels Dorland, woordvoerder van de Dierenbescherming, aan het plan voor de vijfhonderd animal cops geeft.

‘Als meer dieren in beslag worden genomen, heb je een grotere backoffice nodig, meer ambulances, een dierenofficier van justitie, plaatsen in het asiel. Wellicht moeten er asiels worden bijgebouwd. Daar hoor ik niets over. We hebben vele keren aangeboden onze expertise op dit gebied met de overheid te delen, maar minister Opstelten is daar niet op ingegaan. Denken dat je zonder de Dierenbescherming de regie kunt voeren over de noodhulp aan dieren in Nederland is een beetje naïef.’

Blijdorp

Zonder dierenambulances en -asiels zouden de inspectiediensten weinig kunnen uitrichten, vertelt Duyzer. Rotterdam-Noord is zijn volgende adres. Kippen die in een te klein en vervuild hok zouden zitten. Komend vanaf snelweg A20 passeert hij Diergaarde Blijdorp, waarvan hij vooral de vogelafdeling goed kent. ‘Iemand had daar een verzorger gezien die met een bezem muizen doodsloeg. Muizen zijn ook wel de laatste dieren om bij papegaaien te laten. Zij brengen allerlei ziektes over. Ik heb dus geen proces-verbaal opgemaakt, maar wel tegen die verzorger gezegd dat hij voortaan maar moest wachten tot alle bezoekers naar huis waren.’