Gemeenten lenen starters zelf geld

De landelijke geldpotten voor koopsubsidie en starterslening zijn sinds enige maanden leeg, maar kopers van goedkope woningen kunnen in veel gemeenten nog een beroep doen op de starterslening.

Van de 250 gemeenten die meededen aan de regeling, houdt tweederde de lening op eigen kosten overeind. Veel anderen twijfelen nog. Het ministerie van Vrom had 40 miljoen euro gereserveerd voor de kosten van de starterslening. Daarbij worden huizenkopers tot een aankoopbedrag van maximaal 350.00 euro de eerste drie jaar vrijgesteld van rente en aflossing.

De starterslening werd tot eind mei voor de helft gefinancierd door Vrom en voor de helft door gemeenten en – soms – provincies. Veel gemeenten hanteren eigen criteria, zoals een lagere aankoopprijs en eisen aan de woning die wordt gekocht of de woning die wordt achtergelaten.

Eigen budget

Tweederde van de gemeenten gaat door met de starterslening omdat het eigen budget nog niet op is. Zo heeft Arnhem, dat 7,7 miljoen euro voor startersleningen had gereserveerd, nog 4 miljoen euro over. Er zijn samen met Vrom al 200 startersleningen afgegeven. De verwachting is dat op eigen kracht nog eens 100 leningen kunnen worden verstrekt.

Alleen al sinds op 25 mei bekend werd dat Vrom de starterslening zou beëindigen kwamen er 55 aanvragen binnen. Door de grote populariteit is de verwachting dat ook andere gemeenten snel door hun resterende budget zullen zijn. In Hoorn waar het budget ook op is, moet het college nog een beslissing nemen.

‘Het gereserveerde geld is op, maar we vinden het van groot belang om de woningmarkt op gang te houden,’ aldus de Hoornse wethouder Roger Tonnaer. ‘Na de zomer nemen we een beslissing of we doorgaan.’ Helmond besloot dinsdag 8 miljoen euro ter beschikking te stellen. Utrecht is zeer tevreden over de startersleningen, die in Utrecht voor woningen tot 200.000 euro worden afgegeven.

Sinds 2003 zijn 735 leningen verstrekt met een totale waarde van 12 miljoen euro. Het college heeft nog eens 25 miljoen euro gereserveerd waarvoor de komende 3 jaar 850 leningen kunnen worden afgegeven. Relatief minder dan in de eerste periode omdat Utrecht nu de hele lening zelf voorschiet.

‘Het is net dat steuntje in de rug dat veel starters nodig hebben,’ zegt de Utrechtse wethouder wonen Harrie Bosch. ‘Eenvijfde van de woningen in de prijsklasse tot 2 ton in Utrecht is verkocht met deze regeling. Dan kun je van een succes spreken.’

Volgens Bosch is het financieel risico voor Utrecht ‘zeer beperkt’. ‘De lening valt onder de Nationale Hypotheekgarantie. Het enige risico dat we lopen is dat mensen langer gebruik maken van de lening dan we verwachten. Dan lopen we rente mis. Maar de meeste starters gaan snel meer verdienen en hoeven dan geen beroep meer te doen op de regeling.’

In Amsterdam was het budget voor de startersleningen eerder op dan bij Vrom. In Amsterdam zijn 900 startersleningen afgegeven. Voorlopig heeft Amsterdam geen plannen om de regeling voort te zetten.’Het nieuwe college bekijkt nog welke stimuleringsmaatregelen voor de woningmarkt het wil inzetten,’ aldus een woordvoerster.

De starterslening heeft Amsterdam 5,5 miljoen euro gekost. De hoofdstad kijkt, net als Vrom, naar de kosten van de gederfde rente-inkomsten, terwijl elders slechts is vastgelegd hoeveel totaal aan leningen mag worden verstrekt.

Jongeren

De Tweede Kamer heeft 1 juli een motie aangenomen waarin de regering wordt gevraagd nog eens 30 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de starterslening. Elly van Sluis, directeur van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten, dat de starterslening uitvoert, hoopt dat het nieuwe kabinet die motie gaat uitvoeren.

‘Er zijn al zo’n 10.000 startersleningen afgegeven. Voor een doelgroep kopers die je niet snel bereikt. Jongeren die anders geen woning kopen. De NVM krijgt nu al signalen dat door het landelijk stoppen van de koopsubsidie en de starterslening minder wordt verkocht in de lagere prijsklasse.’

Of de starterslening zorgt voor meer verkopen in de lagere prijsklassen is nooit onderzocht. Het aantal leningen zegt weinig. Wellicht hadden diezelfde kopers ook een woning gekocht zonder subsidie. De Vereniging Eigen Huis was ooit tegenstander van de starterslening omdat die de prijzen zou opdrijven. Die kritiek is sinds de kredietcrisis en de dalende huizenprijzen verstomd.

Ook de VEH pleit nu voor meer rijksgeld en is blij als gemeenten doorgaan met de regeling. Maar kritiek heeft de VEH nog steeds. Door de wijze waarop de starterslening is berekend, zou te veel geld terechtkomen bij de verkeerde doelgroep.

‘Het geld wordt niet effectief ingezet,’ stelt Hans André de la Porte van de VEH. ‘Er gaat te veel subsidie, leningen van soms 60.000 sigeuro, naar mensen die niet zo’n groot bedrag nodig hebben, ten koste van de starters die het geld wel nodig hebben. De regeling moet blijven, maar wel worden aangepast.’