of 59045 LinkedIn

Doe die technische oogkleppen af

Els Beukers Reageer

Woensdag 18 februari 2015 bracht de Onderzoeksraad voor Veiligheid een zeer kritisch rapport naar buiten over de gaswinning in Groningen. In de besluitvorming telde veiligheid jarenlang niet mee, is de conclusie. 

Letterlijk schrijft de raad: 'Gedurende de gehele periode van gaswinning kenmerkte de communicatie over veiligheid zich door een technocratische benadering. De betrokken partijen gaven op grond van hun berekeningen een boodschap af, maar hielden daarbij geen rekening met de effecten daarvan op de bevolking.' 

De afweging om de gaskraan in Groningen verder open of dicht te draaien blijkt dus gebaseerd op technische en economische studies. Veiligheid werd daarin gereduceerd tot dodelijk letsel, terwijl andere veiligheidsrisico’s, zoals leven met angst voor de volgende (zwaardere) beving, buiten beschouwing bleven. De conclusie van de Onderzoeksraad is dan ook niet mals, door te stellen dat de veiligheid van de bevolking werd genegeerd . Een belangrijke oorzaak hiervoor wordt gevonden in de technische oogkleppen die het project beheersten.
 

Deze conclusie van de onderzoeksraad zou moeten aanzetten tot denken bij menig bestuurlijk orgaan. Een dergelijke dominantie van technische studies in de (publieke) besluitvorming staat namelijk niet op zich. Technocratisch en econocratisch denken, waarin vergaand waarden in cijfers en geld worden uitgedrukt, lijkt immers nog steeds dominant in onze maatschappij. Kwalitatieve aspecten raken daardoor buiten beeld of worden niet goed onderbouwd.
 

Ook bij maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA's) gaat vaak de meeste aandacht naar te berekenen effecten die worden gevoed vanuit vervoersmodellen, zoals voor reistijdeffecten. Daarmee dreigen bijvoorbeeld ruimtelijk-economische plannen te worden gereduceerd tot vervoerswaarden. Dat doet uiteraard geen recht aan waar dergelijke plannen voorstaan en de grote impact die een ruimtelijke investering kan hebben op een complexe maatschappelijke context.

Ook maakt een nadruk op modelmatige inbreng en berekeningen de MKBA tot een insiders-instrument, die moeilijk voor gewone burgers en politici te volgen is. Dat is jammer, want de primaire functie van een MKBA is om te voorzien in de informatiebehoefte in de besluitvorming. Dan is een begrijpelijke insteek en dienende houding nodig en niet slechts een technisch hoogstandje.
 

Een belangrijk verlies van een sec-technische benadering van MKBA's is verder dat letterlijk aspecten over het hoofd kunnen worden gezien door deze te parkeren in de zogenaamde PM posten. PM staat voor pro memorie (ter herinnering), maar lijkt in de praktijk een hoekje voor de vergetelheid. Effecten die daarin worden geschaard blijven grotendeels buiten beeld. Dat is erg, want vaak gaat het om essentiële aspecten als regionale concurrentiekracht of leefbaarheid (los van effecten op bijvoorbeeld geluid of luchtkwaliteit, wat is de sociale impact van een investering?). Vanuit bestuurlijke optiek zijn dat juist de effecten waar het om gaat.

 

Wat de onderzoeksraad dramatisch aantoont rond de Groningse gaswinning en een beperking blijkt voor het gebruik van MKBA’s bij complexe projecten, is een eenzijdig technische insteek van analyses. Ook al kunnen economische en modelmatige studies waardevolle informatie geven voor de besluitvorming,  we moeten niet doen alsof een technische benadering alle afwegingen kan ondervangen. Een technische studie geeft technische informatie. Niets meer, niets minder. Dat kwalitatieve aspecten daardoor uit beeld raken mag dan ook niet verwonderlijk zijn. Als kwalitatieve aspecten essentieel voor een project zijn, is het nodig om deze op een passende en dus kwalitatieve manier te ondervangen. Voor een goede afweging is dan naast een technische ook een kwalitatieve analyse nodig. Een type onderzoek dat recht doet aan waar deze aspecten voor staan door in een dialoog de ervaringen van mensen centraal te stellen en vraagstukken in hun context  te plaatsen.

Pas dan kan ook de vraag aan de orde komen wat veiligheid, of beter onveiligheid, nauw echt betekent voor ‘Truus uit Siddeburen’.

Els Beukers, adviseur dialoogmanagement, Balance 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.