of 59236 LinkedIn

Tilburg: culturele dwars-doorsnee

Zonder Sint Jan of Rijksmuseum is het lastig om een aantrekkelijke stad te zijn. Zonder bedrijven en Bijenkorf trouwens ook. Een reportage vanuit een stad met een ‘onduidelijk profiel’ en een (nog) bloeiend aanbod over de plek van kunst en cultuur in het stedelijk weefsel. ‘Een bedrijf dat mensen moet ontslaan, sponsort geen theaterzaal’.

Tilburg is met 203 duizend inwoners de zesde stad van Nederland, maar bijna niemand weet dat. Zelfs bij vergaderingen van de G32 - Tilburg is de op één na grootste in dit gezelschap na Eindhoven - was wethouder Marjo Frenk de enige die dat wist, merkte zij toen zij voor het eerst aanschoof. Uit een onderzoek naar citymarketing, dat TNS Nipo een half jaar geleden uitvoerde in opdracht van Binnenlands Bestuur, kwam Tilburg naar voren als een stad met een flets imago.

 

Op bijna alle terreinen: wonen, ondernemen, sport, cultuur en recreatie. De zesde stad van het land nam op geen van de ranglijstjes een zesde positie of hoger in. De beste notering was die in de onderwijs-top-10: daar eindigde Tilburg nipt op de laatste plaats. Maar voor de bezoeker die na 15 jaar voor het eerst weer in Tilburg komt, is de stad een verrassing.

 

Vanaf nog steeds hetzelfde kroepoekdak-station, voert een heringerichte Stationsstraat richting centrum. Langs fraai opgeknapte huizen, originele kleine winkels, een paar galeries, een zaak met Nederlands design. In het centrum bevindt zich een trendy strak ingericht plein met stroken gras en design-fontein, veel terrassen, verrassende kunst in de openbare ruimte, gedichten op straat, sfeervolle stadscafé’s, een uitnodigend theater, geinige houten lichtmasten. Veel jonge mensen op straat. Eerlijk is eerlijk: veel leuker en levendiger dan we hadden gedacht.

 

Wel smoel

 

De entree viel ons alleszins mee, bekennen we even later aan wethouder Marjo Frenk (GroenLinks, cultuur). Dat hoort ze vaak, verzucht ze. ‘De beeldvorming is hardnekkig. Tilburg is saai, heeft geen smoel. Dat Tilburg een leuke stad is, is het best bewaarde geheim van Nederland’. Dat is natuurlijk niet erg handig, geeft ze meteen toe. ‘We moeten ons beter verkopen’. Cultuur is daarbij van groot belang. ‘Juist voor een stad als Tilburg met zo’n onduidelijk profiel.’

 

Theaterdirecteur Leo Pot is het met haar eens: ‘Als je geen historische binnenstad hebt met leuke kleine straatjes, je hebt geen monumentale kathedraal zoals de St. Jan, en je hebt zélfs geen Bijenkorf, dan wordt een aantrekkelijke stad zijn meteen al een stuk moeilijker.’

 

Wethouder Marjo Frenk pakt de woonaantrekkelijkheidsindex van de Atlas voor gemeenten er bij: een goed cultuuraanbod is van doorslaggevend belang voor de aantrekkingskracht van een stad. En vorige week bleek uit de studie Stad en land van Atlas voor Gemeenten en het Centraal Planbureau dat de enorme grondprijsverschillen tussen gemeenten voor een aanzienlijk deel te verklaren zijn uit het cultureel voorzieningenaanbod.

 

Hoe beter de voorzieningen, hoe hoger de grondprijs. Zo komt de bijdrage van concerten en theatervoorstellingen op de grondprijs in hartje Amsterdam neer op 525 euro per vierkante meter grond - zo’n 15 procent van de totale grondprijs. Marjo Frenk: ‘Een bedrijf als Interpolis heeft duidelijk gezegd dat het culturele aanbod een belangrijke reden is voor de werknemers om hier te willen wonen en werken. Wat maakt een stad aantrekkelijk? Dat je ’s avonds de binnenstad in loopt en terecht kunt in een theater of jazzcafé.’

 

Tilburg heeft op dat front inmiddels van alles te bieden, vindt Leo Pot. ‘Er is ongelofelijk veel bij gekomen in die 20 jaar dat ik hier zit.’ De stad heeft geen magneet als het Groninger Museum, maar Museum De Pont (bijna 60 duizend bezoekers per jaar) en in mindere mate het Textielmuseum (54 duizend bezoekers per jaar) trekken beide bezoekers van ver buiten de regio.

 

Paradox strijdt met het Utrechtse SJU-huis om de eretitel ‘tweede jazzpodium van Nederland’ (het BIM-huis in Amsterdam staat onbetwist bovenaan). Popcentrum 013, kinky gehuisvest in met cd-schijfjes gecapittonneerd zwart rubber, trekt jaarlijks 250 duizend bezoekers waarvan de helft buiten de regio woont.

 

Tilburg heeft sinds een paar jaar Roadburn: binnen Europa hét muziekfestival voor liefhebbers van death metal, psychedelica en doom. De kaartjes waren half november binnen een kwartier uitverkocht. De wethouder: ‘Tijdens Roadburn zitten álle hotels en restaurants vol. Lopen overal death metalfans door de stad. Dat is groots.’

 

Er is een jaarlijks Gipsy-festival, festival Mundial (wereldmuziek) en Incubate, festival voor ‘independent culture’: grote publiekstrekkers. Tilburg heeft Oktober Dansmaand: dansliefhebbers uit het hele land komen op de internationale programmering af.

 

Veel initiatieven in Tilburg beginnen klein, van onder af. Dat komt mede door het brede aanbod aan kunstopleidingen. Er zijn acht vakopleidingen, variërend van bouwkunde tot de rockacademie, samen goed voor 1.500 kunststudenten. Met de bijna 24 duizend andere studenten maken zij de stad levendig, weet Frenk, ‘maar je moet ze ook wat kunnen bieden, en ze willen ook zelf podia hebben om te performen.’

 

Bezuiniging

 

De post cultuur stond voor 23,5 miljoen euro op de gemeentelijke voormalige NS-gebouwen) op de gemeentelijke begroting. Dat is minder dan 2,5 procent op de totale begroting van bijna 1 miljard euro. Het afgelopen jaar gaf Tilburg bijna 113 euro per inwoner uit aan cultuur. Daar moet nu 1,9 miljoen vanaf, een bezuiniging van ruim 7 procent. Dat gaat iedereen in Tilburg merken, zegt wethouder Frenk. ‘Het zal schraler worden.’

 

Twee slachtoffers zijn er al: het Scryption, museum voor schriftelijke communicatie, raakt de gehele subsidie (221 duizend euro) kwijt. Het Nederlands Instituut voor Animatie Film krijgt geen geld meer voor de huisvesting: een besparing van 140 duizend euro. De bibliotheek moet 300 duizend euro inleveren en vreest filialen te moeten sluiten, het voortbestaan van de volksuniversiteit (cursushuis) staat op de tocht, de gezamenlijke musea moeten een bezuiniging van 400 duizend euro op zien te brengen.

 

Het textielweekend, de afgelopen jaren een groeiend succes, is al gesneuveld, vooral door bezuinigingen van de provincie. Het Muzima (muziekinstrumentenmuseum) zit zonder gebouw. De ontwikkeling van de Spoorzone (industrieel erfgoed, voormalige NS-gebouwen) tot hotspot voor wonen, werken, cultuur en onderwijs verloopt trager dan gehoopt.

 

Er loopt een haalbaarheidsonderzoek naar de T-Dome, een sporten muziekcomplex dat in de Spoorzone gepland staat. De ‘Kortregeling’, kunst in de openbare ruimte Tilburg, werd door de vorige raad al geschrapt. Zonde, vindt de wethouder. ‘Zo’n draaiend huis van John Körmeling, daar wordt wel over gepraat in het land.’

 

Zout in de pap

 

De gezamenlijke culturele podia hebben een taakstelling van 585 duizend euro. Tot 1 januari aanstaande kunnen zij met een plan komen. De instellingen onderzoeken de mogelijkheid van het opzetten van een shared service center om kosten te besparen, maar het is nog niet duidelijk of dat gaat lukken. ‘De bezoekers gaan het bij alle podia merken aan de programmering’, zegt Pot.

 

Guus van Hove, directeur 013, beaamt het: ‘Dat gaat ten koste van het experiment en de vernieuwing. Terwijl wij juist ook studenten van bijvoorbeeld de Tilburgse rockacademie de kans willen geven.’

 

Er zijn veel cross-over activiteiten tussen de podia, zeker bij festivals: dat wordt minder. Festivals merken straks vooral dat de provincie de hand op de knip houdt. Paradox verwacht minder vaak open te zijn en de huren te moeten verhogen: daar hebben beginnende bands weer last van.

 

Overal geldt: minder concerten, minder voorstellingen, de programmering moet goedkoper en dat betekent volgens Leo Pot ‘meer mainstream en monotoner. Het zout in de pap bij cultuur kost altijd geld. Tilburg als dansstad zou toch iemand als Anna Teresa de Keersmaeker willen programmeren, maar dat wordt te duur.’

 

Zijn theater heeft in 2009 7 procent minder bezoekers getrokken, zegt Leo Pot. Die daling komt overeen met het landelijk gemiddelde. Een btw-verhoging van 13 procent (Pot: ‘het domste wat je kunt doen in een krimpende markt’) leidt onontkoombaar tot duurdere kaartjes. De podia verwachten minimaal tussen de 5 en 10 procent minder kaarten te verkopen.

 

Er is sowieso al minder geld vanwege teruglopende sponsorinkomsten. Een paar jaar geleden haald Leo Pot nog 175 duizend euro binnen. Het afgelopen jaar was dat ‘slechts’ 45 duizend euro. ‘Als een bedrijf mensen moet ontslaan blijven ze natuurlijk geen theaterzaal sponsoren.’ Leo Pot: ‘We zijn een lokaal theater, geen Rijksmuseum. Wij hoeven niet bij Albert Heijn aan te kloppen. We moeten het hier allemaal zelf doen. Dat lukte goed, maar we hebben echt niks méé. We hebben hier geen Guggenheim of Panorama Mesdag, ons onderscheidend vermogen is te gering.’

 

Een tiental grote Tilburgse bedrijven plaatste onlangs een paginagrote advertentie in het Brabants Dagblad: tegen de gemeentelijke bezuinigingen op cultuur. Slecht voor Tilburg, waarschuwden ze. Leo Pot: ‘Gekwalificeerde mensen willen in een plezierige stad wonen. Bezoekers vinden musea belangrijk, voor inwoners telt vooral de aanwezigheid van podiumkunsten.’

 

En het gaat niet alleen om kunst met een grote K, stelt hij op zijn ‘backstageblog’: ‘In een kleine stad zijn de meeste theaters toch een veredeld dorpshuis: een multifunctioneel podium waarop behalve theater, allerlei lokale activiteiten plaatsvinden, van bedrijfsfeesten en congressen tot amateurvoorstellingen en de ontvangst van Sinterklaas. We hebben allereerst die maatschappelijke functie voor de stad. We zijn in ons hart misschien wel van de kunst, in ons werk zijn we er allereerst voor de gemeenschap.’

 

In zijn gebouw is een zaaltje voor arthouse-films ingericht. Pot exploiteert ook het veelbesproken ‘Adjetheater’, waarop het Tilburgse college vorig jaar viel. Dat MIDI-Theater is een podium met een last-minuteprogrammering, waar suggesties van het publiek ook welkom zijn. Er is veel cabaret, straatcultuur, speciaal aanbod voor allochtonen ‘en de popcorn mag mee naar binnen.’

 

Geen franje

 

Leo Pot: ‘In Heerlen hebben ze het begrepen. Daar gaat een miljoen méér naar cultuur. Deze bezuiniging levert nauwelijks iets op, maar kost Tilburg heel veel als je kijkt naar de maatschappelijke gevolgen.’ Guus van Hove, directeur poppodium 013: ‘Die 250 duizend bezoekers van ons leveren de stad 3 miljoen euro aan horeca- en andere inkomsten op, blijkt uit onderzoek.’

 

Marjo Frenk: ‘De tendens in het landelijke debat is dat kunst franje is. Dat vind ik treurig, maar ik ben democraat. De bezuinigingen zijn deels symbolisch, het grote geld haal je hier duidelijk niet mee binnen. We proberen slimme keuzes te maken. Maar je gaat het voelen, absoluut.’

 

Culturele hoofdstad 2019?

 

Brabantstad (Breda, Eindhoven, Helmond, ’s Hertogenbosch, Tilburg) is in de race om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Leo Pot: ‘Als ik zie dat onder meer Den Haag en Maastricht die ambitie ook hebben, dan denk ik: dat wordt niks. Maar ik ben misschien een pessimist.’

 

Wethouder Marjo Frenk: ‘Het lijkt een lastig verhaal. We hebben een reservering voor 3 jaar van 1,7 miljoen euro voor culturele hoofdstad. Net zoveel als we nu hebben bezuinigd op de culturele sector in de stad. Maar ik denk wel dat het meerwaarde heeft, zeker de samenwerking als Brabantstad.’

 

Beroemd buiten Tilburg

 

Popband Destine komt uit Tilburg. Net als beeldend kunstenaars Marc Mulders en Tinkebell (Katinka Simonse), de zanger Guus Meeuwis, cabaretier Marc-Marie Huijbregts, acteur Marcel Musters, popband Krezip, zanger/componist Henny Vrienten. En Joop van den Ende plukt heel wat studenten uit de stad voor z’n producties. Er is een bloeiende wisselwerking tussen het kunstonderwijs en het kunstklimaat. Wethouder Marjo Frenk verklaart: ‘De lijnen zijn hier kort. Er zijn betaalbare ateliers, als beginnend bandje kun je makkelijk de directeur van 013 aanspreken, of als beeldend kunstenaar de directeur van De Pont. We zijn een hele informele stad.’

 

Kunsthuizen

 

De (grote) musea, culturele podia en festivals in Tilburg

 

Musea:

  • De Pont
  • Audax Textielmuseum

 Culturele podia:

  • Theaters Tilburg
  • Poppodium 013
  • Vlakkevloertheater De Nwe Vorst
  • Jazzpodium Paradox
  • MIDI Theater

Grote festivals:

  • Incubate
  • Roadburn
  • Gipsy
  • Mundial
  • Oktober Dansmaand

 

Enkele cijfers

  • 203 duizend inwoners
  • 43,6 procent van de bevolking is hogeropgeleid
  • 18 euro is het gemiddelde uurloon
  • 790 banen per km2
  • 205 euro per m2 grondprijs

 

Bron: Studie Stad en land, CPB

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Gerelateerde artikelen

Van onze partners