Laat burgers meedenken

Co-creatie is het creëren van waarde met een groep van eindgebruikers. De essentie van het co-creëren is dat mensen het leuk vinden om een bijdrage te leveren aan een eindproduct. Zowel het middel als het einddoel kan hierbij heel divers zijn. Voorbeelden van initiatieven in het publieke domein zijn het meesparren van burgers over een nieuwe wijk in het dorp Opeinde via Wijbouweneenwijk.nl en de vraag van BZK aan burgers om mee te denken over informatie en datahergebruik via Datzouhandigzijn.nl.

Het is niet altijd makkelijk om co-creatie succesvol toe te passen in de relatie tussen burger en overheid. Zo leidde het gezamenlijk ontwerpen van een woonwijk in Laren uiteindelijk enkel tot eindeloos gesteggel over differentiatie in grondprijs. Het is niet dat overheden niet hun best doen. Er zijn immers tal van initiatieven die onder thema’s als e-participatie of burgerparticipatie worden gelanceerd. Het punt bij de meerderheid van die initiatieven is echter het gebrek aan daadwerkelijke interactie: aan de ene kant gebruiken overheden dergelijke initiatieven vaak om te zenden, simpelweg door veel informatie via internet beschikbaar te stellen. Er is vaak geen mogelijkheid voor burgers om ergens inhoudelijk op te reageren. Anderzijds is de overheid niet gewend aan het inzetten van de expertise van hun burgers en is het ambtelijk en bestuurlijk apparaat daarop ook niet aangepast: immers, burgers kunnen toch al via inspraakprocedures en in ultimo bij verkiezingen hun mening geven?

De crux van co-creatie is het ontstaan van een volwaardige relatie tussen burgers enerzijds – als de experts van hun eigen leefomgeving en de wensen daarin – en de overheid die faciliteert én op een goede manier omgaat met waardevolle input van experts. De uitdaging voor het publieke domein ligt in het toepassen van leerpunten uit succesvolle voorbeelden van co-creatie in het private domein.

Uitgangspunt is dat burgers graag meedenken. Juist over wat er in hun eigen lokale omgeving gebeurt. Wat hen raakt en waar ze ook het effect van maatregelen direct kunnen zien. Het is niet enkel informatie en kennis halen, maar aansluiten bij de drijfveren van de gebruiker.

In de publieke context kunnen de drijfveren als volgt worden ingevuld:
1. Community Voordelen – De gebruiker heeft de mogelijkheid om input te geven, te interacteren met anderen en ziet het resultaat van zijn bijdrage;
2. Product of Service Voordelen – De nieuwsgierigheid naar, en de mogelijkheid om bij te dragen aan een product innovatie die er voor de gebruiker toe doet;
3. Persoonlijke Voordelen: De beloning in termen als geld, producten, diensten, punten en/of status.

De groei in de technieken op het internet heeft het mogelijk gemaakt dat co-creatie via de nieuwe media eenvoudiger is op te zetten. Daarom ligt de uitdaging niet zozeer in het technisch mogelijk maken van co-creatie maar in de verandering in de houding jegens de burger. Zo kan bijvoorbeeld de geslaagde wederopbouw van de wijk Roombeek in Enschede na de vuurwerkramp een goede inspiratiebron zijn. Deze wederopbouw en de contributie van de bewoners werd bereikt zonder noemenswaardige technologieën, maar de nieuwe open houding van de gemeente schepte ruimte voor de bewoners om echte waardevolle bijdragen te leveren aan de herinrichting.

Deze nieuwe houding is een uitdaging en vergt het een en ander van de zittende ambtenaren en bestuurders. Maar het levert ook veel energie, draagvlak en opmerkelijke inzichten. Zo was de nieuwe locatie van de plaatselijke afhaal-Chinees het eerste gezamenlijke resultaat in de wijk Roombeek. Welke ambtenaar had dat nu kunnen bedenken?

Eric Bun en Lucas Korsten

Over de auteurs: Lucas Korsten en Eric Bun zijn consultants bij Verdonck, Klooster en Associates.