In het aanbod van instrumenten voor de raad om grip te krijgen op de gemeentelijke financiën is er nog geen sprake van recessie. Recent werden we verblijd met een nieuwe loot aan deze stam: de gemeentelijke stresstest. Het is met de beheersing van de gemeentelijke financiën al een eeuwenlang gevecht.

De klassieke uitspraak van een ambtenaar op de vraag van Koning Willem I naar het wezen van de gemeentelijke comptabiliteit (‘Majesteit, dat is geen kleinigheid’) gaat blijkbaar nog altijd op. Op basis van wet- en regelgeving beschikt de raad over onder meer: -     kadernota’s en meerjarenperspectieven

* progammabegrotingen met verplichte paragrafen, waaronder weerstandsvermogen, grondbeleid en financiering

* de naar zijn wensen ingerichte planning en controlcyclus en de bijbehorende documenten

* rapportages van de provinciale toezichthouder

* periodieke managementrapportages

* management letters

* jaarrekeningen, inclusief de eerder genoemde paragrafen

* accountantsverklaringen over de getrouwheid en de rechtmatigheid

* rekeningscommissies of audit comité ’s

* de rekenkamer

* het vragen- en het onderzoeksrecht

De vraag is wat een instrument als de gemeentelijke stresstest nog toevoegt aan dit imposante scala aan instrumenten. Naar mijn mening is de behoefte aan uitbreiding van dit scala niet echt aan de orde. Velen raken nu het spoor al bijster in het riante aanbod, dat veelal nog meer van hetzelfde is.

Het gaat niet om meer, maar om een toegesneden gebruik van de bestaande mogelijkheden. Een stresstest zoals die door de Raad voor de financiële verhoudingen voorgesteld wordt en ook de test die door Deloitte is ontwikkeld, zijn in feite uitwerkingen van hetgeen in essentie in de diverse verplichte paragrafen thuishoort.

Hier stuiten we op een opmerkelijk fenomeen: de invulling en het gebruik van de verplichte en vrijwillig toegevoegde paragrafen in de gemeentelijke begroting en jaarrekening. Mijn ervaring hiermee is dat zij weinig gebruikt worden om de gegeven technische dwarsdoorsneden, los van ambitieuze teksten in beleidsprogramma’s, echt te gebruiken voor een visie op de gemeentelijke financiën.

Waarom dit niet gebeurt, is onduidelijk. Een mogelijkheid is dat de inhoud van de paragrafen toch als erg financieel-technisch wordt ervaren en daar toch minder politieke focus op ligt dan op beleidsmatige programma indicatoren en kengetallen. Deze wat tweeslachtige opstelling wordt bevestigd in het onderzoek Evaluatie financiële functie gemeenten en provincies dat in juli 2010 door de staatssecretaris van BZK aan de Tweede Kamer is aangeboden. Door raadsleden wordt de financiële informatie in de paragrafen als goed beoordeeld, maar  er is ook een sterke behoefte aan een toegankelijker inzicht in de financiële positie van de gemeente of provincie.

Het is aan de raad om een op de schaal en de specifieke situatie van zijn gemeente toegesneden mix van instrumenten uit het beschikbare arsenaal samen te stellen. Dit zal tot maatwerk oplossingen leiden, die de raad daadwerkelijk de mogelijkheid geven tot sturing op en beheersing van de gemeentelijke financiën. Geen nieuwe wettelijke verplichtingen van Amsterdam tot Schiermonnikoog, maar een optimaal lokaal gebruik van de bestaande ruimte en mogelijkheden.

Bij deze aanpak, met volgens mij als logische initiator de griffie(r), kan ook de modernisering van het toezicht een plek krijgen. Betrek ook de toezichthouder in de opzet van de gemeentelijke aanpak. Een minder formele toets door de provincie, maar een beoordeling van de consistentie van de gemeentelijke financiële producten en de daarin uitgewerkte scenario’s, kan een impuls aan het vernieuwde toezicht geven.

Het resultaat hiervan is een beter perspectief dan een zoveelste nieuw stuk gereedschap, een voorgeschreven stresstest, toevoegen aan de al rijk gevulde kist.

Ferry Knaack, adviseur, oud raadslid en oud financieel gemeenteambtenaar