Toch niet de minste conclusie. Het raakt namelijk de bestaansgrond van de rekenkamer zoals is beschreven in de dualiseringswet. Maar de conclusie klopt niet. Veel rekenkamers spannen zich weliswaar in om burgers te informeren, maar niet op de juiste manier. Juist in een tijd waarin het vertrouwen in de overheid te wensen overlaat, is het zaak om de publieke verantwoordingstaak niet te schrappen, maar te kijken naar hoe die taak beter dan voorheen kan worden ingevuld.

Denkfout is geen excuus
De Berenschot-onderzoekers constateren dat rekenkamers zich voldoende inspannen om burgers te informeren, maar dat de opbrengsten klein zijn. Hun conclusie: ‘De rekenkamers zijn daarmee een minder goed aanknopingspunt om rekenschap aan burgers af te leggen’. De onderzoekers maken hier een denkfout. Want als door een inspanning het doel niet wordt bereikt, betekent dat niet zonder meer dat het doel niet te bereiken is. Vaak is het doel wel degelijk goed te bereiken, maar is een ander soort inspanning vereist. Zo zal een hardloper op sloffen ook niet winnen. Maar met hardloopschoenen (lees: informatie vanuit een burgerperspectief) komt winnen (lees: effectief rekenschap afleggen aan burgers) weer binnen bereik. De denkfout van Berenschot mag voor rekenkamers geen excuus worden om de manier waarop ze burgers informeren niet te professionaliseren.
 

Wie zijn die burgers?
De middelen die rekenkamers inzetten om burgers te bereiken, zijn volgens Berenschot vooral een persbericht, een eigen website en een jaarverslag. Over de effectiviteit van deze middelen doen de onderzoekers van Berenschot geen uitspraak. Maar hoe effectief zijn ze eigenlijk? Hoeveel burgers kijken bijvoorbeeld actief op de website van een rekenkamer, die in veel gevallen aardig goed verstopt zit in de gemeentesite. En wanneer burgers de website vinden, hoe gemakkelijk begrijpen zij de informatie daarop dan?

De teksten blijken vaak veel ingewikkelder dan het leesniveau van de gemiddelde Nederlander. Met een gemiddelde overheidstekst wordt maar ongeveer 10% van de Nederlanders bereikt. Zo vreemd is het dan ook niet dat de opbrengsten van de huidige informatie-inspanningen door rekenkamers klein zijn. Effectieve informatie vereist kennis over het perspectief van de burger.
 

Publieke verantwoording is haalbaar doel. Door de voorbarige conclusie uit het Berenschot-onderzoek kan het idee ontstaan dat publieke verantwoording geen haalbaar doel is en dat een investering in communicatie met burgers eigenlijk niet zoveel zin heeft. Dat is een gemiste kans.

Het is belangrijk dat rekenkamers leren communiceren ‘op hardloopschoenen’, met als leidraad:
snijd de boodschap toe op de interesses en het taalniveau van relevante doelgroepen; gebruik communicatiemiddelen die bij hen passen en zoek burgers op met actieve communicatie in plaats van reactief/passief te blijven.

Daarbij is het zinvol om effectieve communicatie door rekenkamers te stimuleren, een leeromgeving te creëren en ervaringen over het effect ervan onderling uit wisselen zodat de deskundigheid op dit terrein groeit. Dit kan bijvoorbeeld door kennisuitwisseling binnen landelijk platforms, het ontwikkelen van een communicatie-handreiking voor rekenkamers of door het uitreiken van een prijs voor het meest effectieve communicatietraject. De NVRR (Nederlandse Vereniging van Rekenkamers & Rekenkamercommissies) kan hierin een belangrijke rol spelen.

Kortom: publieke verantwoording is zeker een haalbaar doel. Juist in een tijd waarin het vertrouwen in de overheid te wensen overlaat, is het belangrijk dit doel te blijven zien als een belangrijke meerwaarde van de rekenkamerfunctie.
 

Edith Vleeshouwers

Zelfstandig communicatieadviseur en werkzaam voor non profit organisaties