of 59232 LinkedIn

Tien speerpunten n.a.v. de grootste internationale vastgoedbeurs van Europa

10 Take aways van MIPIM, de grootste internationale vastgoedbeurs van Europa
Reageer

MIPIM 2017: Coalition of optimism and pessimism.

Met het gevoel van “uncertain uncertainties” over ULI Parijs nog vers in mijn geheugen, reisde ik naar Cannes voor de MIPIM, de grootste internationale vastgoedbeurs van Europa. De internationale pers richtte haar aandacht vol op de Nederlandse verkiezingen van 15 maart als mogelijke voorbode van de aanstaande Franse en Duitse verkiezingen en een belangrijke aftermath na Brexit en Trump. Kranten, social media en TV, alles staat tegenwoordig vol van de geopolitieke spanningen met bijbehorend pessimistische gevoelens.

Vastgoed als safe haven

Deze MIPIM gaf daarentegen een compleet tegenovergesteld gevoel. Het leek net of ik weer meer dan 10 jaar terug ging in de tijd, zo positief was het sentiment en dat kwam vast niet door het zonnige weer. Er is extreem veel geld in omloop dat haar weg zoekt naar vastgoedprojecten en moeite heeft om belegd te raken. Steden en landen presenteren zich op z’n best met projecten waarvan de superlatieven over elkaar heen duikelen. Eigenlijk is alles weer ouderwets positief met dien verstande dat financiers realistischer zijn dan 10 jaar geleden.

 

De combinatie van overdaad aan geld (demand) en beperkte producten (supply) om direct in te kunnen beleggen zorgt voor een steeds agressievere pricing. Dit roept wel vragen op. Dansen we momenteel op een vulkaan die binnen enkele jaren op uitbarsten staat? Of blijft vastgoed altijd dé safe haven, wellicht zelfs juist in onzekere wereldpolitieke tijden? Het antwoord zou wel eens het laatste kunnen zijn: vastgoed als safe haven. Zelfs bij stijgende rentetarieven blijft de spread tussen vastgoedrendementen en obligaties historisch groot. Ook ten opzichte van de volatiele (dag)koersen van aandelen is de premium voor illiquiditeit van vastgoed te rechtvaardigen.

 

10 Take aways

Wat neem ik verder nog mee terug van MIPIM 2017?

 

Smart cities

1.     Europese steden concurreren weliswaar onderling, maar op het wereldtoneel zijn onze Europese steden onderscheidend door de hoge “quality of life”. Of zoals de burgemeester van Oslo mooi verwoordde: “Can we make European Cities great again? Yes, we can!”

2.     Disruptive technologie gaat impact hebben op de infrastructuur van steden en sneller dan wij nu denken. Volvo bereidt het “Drive Me” concept voor in de binnenstad van Göteborg. Dit betekent “self-driving cars for sustainable mobility” in 2021.

 

Cooperation nieuwe stijl

3.     Blockcain en sharing economy zijn voor jongeren/millenials onder ons bekende begrippen, maar menig vastgoeddirecteur of -bestuurder van 50 jaar en ouder denkt dat dit voorlopig niet gaat doorzetten. Volgens mij is niets minder waar en is menigeen nog (on)bewust onbekwaam. Wellicht zou het goed zijn om veel meer jongeren op jonge leeftijd al in de directielaag van vastgoedondernemingen en de bestuurderslaag van steden te benoemen? Toevallig, of niet, is Oscar van Opstal momenteel bezig met het uitwerken van een concept om deze twee werelden met elkaar te verbinden. Stay tuned...

4.     Gebiedsontwikkelingen werden vroeger vooral door gemeenten geïnitieerd in zogenaamde PPS’s. Nu, door het ontbreken van gemeentelijke grondposities, gaan steden steeds meer coalities aan met vastgoedpartijen en niet-vastgoed partijen (b.v. meer proptech partners, energie partners en mobiliteitspartners). Een pro-actief faciliterende overheid is cruciaal voor dit soort gebiedscoalities. Coalities is het nieuwe woord, PPS het oude.

 

Dienstverlening en klant centraal

5.     Vastgoed transformeert van een puur asset class naar steeds meer operator driven business. Student housing is hier een mooi voorbeeld van, maar ook starterswoningen en seniorenwoningen in toenemende mate.

6.     Het woord gebruiker valt nog veel te weinig. En dat is eigenlijk vreemd in een steeds meer operator driven vastgoedbussiness. En zeker wetende dat tevreden huurders het beste visitekaartje zijn dat je kan krijgen. Of zoals de Belgische ontwikkelaar LIFE mooi aangaf: “huurders moeten trots zijn op hun gebouw, dat is onze plicht”.

 

Asset classes

7.     “Micro apartments” is het sleutelwoord bij binnenstedelijke verdichting en kantorentransformaties, hetgeen hand in hand gaat met demografische trends van terugkeer naar de stad en de kleinere gemiddelde huishoudgroottes.

8.     Door tekort aan core producten en druk op geld, wordt steeds meer value add belegd in kantoren. De vraag is echter of het daadwerkelijk value add betreft, of eigenlijk een rebranding is van wat een paar jaar geleden nog als opportunistisch werd aangemerkt. Dit kreeg ik vanuit verschillende hoeken bevestigd.

9.     Daar waar retail de afgelopen jaren zwaar te lijden had van E-commerce, met bijbehorende positieve ontwikkeling op de logistieke vastgoedsector, lijkt retail definitief een nieuwe fase in te gaan met óf high street retail gekoppeld aan historische binnenstadsbeleving óf grote malls gekoppeld aan leisure-achtige belevingen. Feit is dat ik de afgelopen 5 jaar nog nooit zo vaak het woord “retail” in 1 week heb gehoord.

 

Dutch safe haven

10.  En last but not least, Nederland is internationaal gezien zeer aantrekkelijk. Onze beleggershuurwoningen kennen hogere rendementen dan in Duitsland. Kantoren op A-locaties kennen in b.v. Milaan en Stockholm substantieel lagere bruto aanvangsrendementen. Maar wellicht nog belangrijker: Nederland is superstabiel qua inflatie en wat afgelopen week ook bleek: politiek stabiel. Een wereldwijd beleggende asset manager vatte het voor mij mooi samen: “The Netherlands and Norway are the most stable countries in Euro-Zone”.

 

Volle bak vooruit!

Met bovenstaande wetenschap, vastgoed is een safe haven en Nederland is zeer aantrekkelijk in internationaal perspectief, kan ik weer volle bak vooruit. In deze snel veranderende wereld waarin projecten steeds meer via VR-brillen en social media worden vermarkt, blijkt nog steeds dat niets belangrijker is dan persoonlijk contact. Zo ook de afgelopen week bij MIPIM. Hebben we elkaar in Cannes gemist? Schroom niet om alsnog een afspraak te maken!

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

AfbeeldingBeurs WTC 21st floor

Beursplein 37, 3011 AA Rotterdam

The Netherlands

T   +31 10 300 6000

E   info@fakton.com

www.fakton.com

 

Postadres

PO Box 30188, 3001 DD Rotterdam

The Netherlands

Meer nieuws

Strategisch Portefeuillesturing Gemeentelijk Vastgoed

Bloggers

Ons verhaal in beeld

Afbeelding

Whitepapers van Fakton