Overheidsdiensten kunnen leren van de bankencrisis. De perverse mechanismen die de banken uit balans haalden, doen zich ook voor in de publieke sector. Een interview met Liesbeth Noordegraaf, één van de opstellers van het RMO-rapport daarover.

Zet ambtenaren twee weken bij elkaar en je hebt een begroting. Of een jaarrekening. Zo doen ze dat in Wageningen. Niks maanden van intern getrek en geduw, maar lekker scrummen.

Begroting en jaarrekening zijn niet de favoriete stukken van de gemeenteraad. Ze zijn onleesbaar en nauwelijks bruikbaar als documenten voor (bij)sturing. De trend: minder papier en meer focus. 

Sommige gemeenten doen het zelf, andere charteren commerciële partijen om hun organisatie op financiële risico’s door te lichten. De methoden verschillen, de uitkomsten zelden.

Met de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs dachten gemeenten verlost te zijn van de financiële verantwoordelijkheid. Niets blijkt minder waar. Scholen die op te grote voet leven, kosten de gemeentekas miljoenen. ‘Het blijven jouw kinderen.’

Met oplopende leegstand in de winkelgebieden zullen gemeenten en provincies de regie naar zich toe moeten trekken. Hun wapenarsenaal: regionaal overleg, herbestemmen of een regressieve aanwijzing.

De directe gevolgen voor gemeenten van de financiële problemen bij Vestia, de grootste woningcorporatie van Nederland, lijken gering. Maar raadsleden en deskundigen maken zich wel zorgen. 

Overheidsfinanciën geldt onder economiestudenten niet als sexy. Het vak wordt aan de universiteit amper nog onderwezen. Een groot gebrek aan deskundige ambtenaren is het gevolg. 

Grondexploitatie is voor gemeenten van zekere winstmaker verworden tot grootste verliespost. Om afwaardering zo lang mogelijk uit te stellen, zoeken wethouders creatieve oplossingen. Hoe Hendrik-Ido-Ambacht een faillissement afwendde.

Apeldoorn staat financieel onder curatele van de provincie Gelderland. De stad zet alles op alles om niet de artikel 12-status te krijgen. ‘Maar er zijn grenzen aan het zelfoplossend vermogen.’

Ze heten Kulturhus, cultuurgebouw of multifunctioneel centrum en ze zijn in opkomst. Vaak gloednieuwe gebouwen waar bibliotheek, theater, welzijnsvoorzieningen en kapsalon of bridgeclub onderdak vinden. Idealiter moet het ‘samenwonen’ een (financiële) meerwaarde bieden, maar dat blijkt nog niet zo simpel.

Ambtenaren die zich extern als consultant lieten inhuren, ontstegen weldra schaal 18. Toen kwam de crisis en vochten ze elkaar de tent uit. Reconstructie van opkomst en ondergang van Segment Personeel. Een dubieus bedrijfsbloedbad.

De stapeling van financiële onzekerheden leidt tot een toenemende vraag naar manieren om de risico’s binnen de perken te houden. Een duidelijk advies: wacht niet af maar handel.

B&W van Hardenberg wilden een garantstelling van 15 miljoen euro afgeven voor de nieuwbouw van het plaatselijke ziekenhuis. De raad was kritisch en de provincie trok net op tijd aan de bel.

Door tekorten op het grondbedrijf verandert Apeldoorn van een relatief rijke gemeente in een stad zonder een grammetje vet op de botten. ‘Een patiënt op de intensive care die alleen dankzij een zware transfusie kan overleven’

Bouwgrondexploitatie is sinds het uitbreken van de economische crisis niet langer de melkkoe voor gemeenten. Toch blijven de voorspelde megaverliezen uit. Voor dit jaar rekenen alle gemeenten gezamenlijk zelfs nog met een bescheiden winst van 24 miljoen euro. In de begrotingen althans.

De wethouders zijn gewaarschuwd. De gemeenten lopen veruit de grootste financiële risico’s met bouwgrondexploitatie. Code oranje geldt wat de gemeentelijke hoofden financiën betreft voor de bekostiging van de sociale werkplaatsen en de bijstand.

Schuldhulpverlening wordt voor gemeenten een steeds grotere kostenpost. Schuldpreventie was nog nooit zo urgent. De gemeente Velsen loopt ermee voorop.

Maandag debatteert de Tweede Kamer over de voorgenomen bezuinigingen op cultuur. Veel aandacht gaat uit naar de professionele kunsten, maar: ‘Zelfs de podiumkunsten komen beter weg dan de cultuureducatie’. Ondanks een enkel lichtpuntje.

Het kabinet hoeft geen Europese subsidies meer voor regionaal economisch beleid. In ruil daarvoor wil Nederland minder geld aan de EU afdragen. Gemeenten vrezen dat het verdwijnen van Europese steun een eind maakt aan veel innovatieve projecten.