Ik wil mezelf zeker niet met Al Gore vergelijken, maar nu ik er een tijdje in werkzaam ben betrap ik me steeds meer op de gedachte dat het tijd wordt voor een vergelijkbare documentaire over de staat van de jeugdzorg in Nederland. Waarom lukt het onvoldoende om in een rijk land waarin 95% van de kinderen de gelukkigste kinderen in de wereld zijn, juist voor die 5% zeer kwetsbare kinderen wiens veilige ontwikkeling continu wordt bedreigd die excellente zorg te realiseren die juist zij het hardste nodig hebben, terwijl de oplossingen voor het grijpen liggen? Welke documentaire makers en financiers durven het aan om dit probleem aan de kaak te stellen op dezelfde indringende wijze als Al Gore dat deed ten aanzien van het milieu?

Vorige week werd de jeugdzorg opgeschrikt door het overlijden van een 9-jarige jongen in Delft die door een misdrijf om het leven was gekomen. Het misdrijf vond plaats tijdens een bezoekregeling in het kader van het geleidelijk aan terugwerken naar terugplaatsing van het onder toezicht gestelde kind bij moeder vanuit een situatie van uithuisplaatsing als gevolg van erstige zorgen over de veilige ontwikkeling van de jongen. Deze afschuwelijke gebeurtenis laat nog weer eens zien met wat voor een onmogelijke dilemma's medewerkers van Bureau Jeugdzorg moeten werken.

In het debat over de toekomst van de jeugdzorg worden vaak vergelijkingen getrokken met de medische zorg. Er zou een sociale huisarts moeten komen en de jeugdzorg zou het beste onder de zorgverzekering kunnen worden gebracht. Veelal gaan die vergelijkingen mank omdat sprake is van de vergelijking van appels met peren. Neemt de sociale huisarts ook de regie op woningbouwcorporaties, politie en justitie? Hoe bevorder je de zo noodzakelijke samenwerking in een verzekeringsregime dat competitie bevordert? Veelal gaat de vergelijking mank maar er zijn uitzonderingen.

Er moet nog veel verbeteren in de jeugdzorg maar er gaat gelukkig ook al veel goed. Luisteren naar het kind en het benutten van eigen kracht zijn twee pijlers onder een duurzame jeugdzorg zoals blijkt uit onderstaand waargebeurde (geanonimiseerde) verhaal.

Als het gaat om het verbeteren van de jeugdzorg bestaat er grote consensus over de wenselijkheid van meer inzet op preventie. Ook ik ben daar voorstander van. Maar we moeten wel uitkijken dat we niet doorschieten naar "preventisme". Preventie leidt tot voorkomen dat beter is dan genezen. Bij preventisme is het middel erger dan de kwaal.

Dinsdag 18 mei was een historisch moment in de parlementaire geschiedenis van ons land. De Werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg presenteerde haar eindrapport "Jeugdzorg dichterbij". Een historisch moment omdat een kamerbrede meerderheid van SP tot PVV een eensluidend advies uit bracht dat mede om die reden de potentie in zich heeft om het startpunt te vormen van een succesvolle transformatie naar een duurzaam stelsel van jeugdzorg. En omdat simpelweg sprake is van een overtuigende inhoudelijke visie. Op een aantal open eindjes na, maar die zijn simpel op te lossen door het nieuwe parlement en nieuwe kabinet. Ondertussen roep ik alle uitvoerende organisaties op om het politieke momentum dat is ontstaan niet langer te bestrijden maar te omarmen en verder aan te jagen. Laten we het gewoon gaan doen. Een kamerbrede meerderheid geeft nu immers alle ruimte voor de emancipatie van de uitvoering waar we zelf zo lang om hebben gevraagd.

Als je bij Bureau Jeugdzorg werkt moet je je motivatie niet willen halen uit het feit dat je regelmatig "dank je wel" krijgt te horen. Je werkt met een complexe doelgroep die het over het algemeen niet erg op prijs stelt dat je je met hen bemoeit. Intrinsieke motivatie om verschil te maken voor de meest kwetsbare kinderen is waar je als medewerker van een BJZ op drijft. Toch komt het een enkele keer voor dat je een tevreden klant tegen het lijf loopt. Dat is dan even schrikken.

Vorige week verscheen de reactie van het IPO op de kabinetsvisie over de toekomst van de jeugdzorg (www.ipo.nl). Zoals altijd onderscheidt het IPO-standpunt zich ook dit keer weer van de vele andere standpunten over de toekomst van de jeugdzorg door consistentie en kwaliteit van argumenten. Maar het IPO lijkt een achterhoede gevecht te voeren. Als één politieke trend duidelijk is dan is het wel dat er voor de provincies geen rol meer is weggelegd in de jeugdzorg.

In het NRC van 24 april lees ik dat de parlementaire werkgroep die binnenkort met haar rapport over de toekomst van de jeugdzorg komt de jeugdzorg nog drastischer wil veranderen dan het kabinet. Als de maatregelen zoals ze in het NRC-artikel staan kloppen dan is opnieuw sprake van half werk.

Op woensdag 14 april lanceerde de MO-groep Jeugdzorg in Filmtheater 't Hoogt in Utrecht de documentaire "Één kind, één gezin, één plan. In die documentaire en het begeleidende boekje wordt aan de hand van praktijkvoorbeelden goed aanschouwelijk gemaakt op welke wijze Bureaus Jeugdzorg in de praktijk al oplossingen hebben gevonden voor de aanpak van multiprobleem gezinnen. De presentatie was voor Minister Rouvoet aanleiding om een belangrijke nuancering op zijn visie op de jeugdzorg aan te brengen. Boekje en DVD zijn te bestellen bij www.mogroep.nl/jeugdzorg.

Vrijdag 9 april was het dan eindelijk zo ver. De demissionaire ministers Rouvoet en Hirsch Balin stuurden het kabinetsstandpunt over de toekomst van de Jeugdzorg met de titel "Perspectief voor jeugd en gezin" naar de Tweede Kamer. Een politiek irrelevant werkstukje met veel goede voorstellen maar in de kern uiteindelijk half en typisch "Haags" werk waarmee met name de meest kwetsbare kinderen uiteindelijk nog steeds niet geholpen zouden zijn. Laten we hopen dat de parlementaire werkgroep "Toekomst Jeugdzorg" en het nieuwe kabinet hun huiswerk wel goed maken gebaseerd op een inhoudelijke doelgroepbenadering in plaats van contraproductief structuurdenken.

Vlak voor pasen was het dan zo ver. De publicatie van de 20 ambtelijke werkgroepen over de bezuinigingsmogelijkheden. In een grote reeks van onderwerpen is de jeugdzorg een opvallende afwezige. Dat lijkt op het eerste gezicht goed nieuws, maar is dat op het tweede gezicht ook nog zo?

Het kabinet is demissionair maar minister Rouvoet komt toch nog met zijn brief over de toekomst van de jeugdzorg. De Tweede Kamer heeft al aangegeven daar geen standpunt meer over in te nemen. Wel zal de parlementaire werkgroep toekomst jeugdzorg zelf nog met een rapport komen. Potentieel invloedrijk - zelfs na verkiezingen - als de werkgroep er in slaagt tot consensus te komen. Hierbij alvast wat losse tekstsuggesties.

Drie jeugdgevangenissen die wegens overcapaciteit "plotseling" moeten sluiten en het zorgprogramma "Sprint" (een verbeterde versie van het voormalige Glen Mills concept) dat wordt gestopt omdat het toch niet aan de kwaliteitseisen voldoet. Het was weer een onrustig weekje voor de gesloten jeugdzorg. Zolang er in het systeem van de jeugdzorg niets verandert zal die onrust gewoon blijven aanhouden ook in de gesloten jeugdzorg. Hierna leg ik uit waarom, maar eindig ik met een positief voorbeeld. Gesloten jeugdzorg is namelijk ook gewoon een onmisbare schakel in de jeugdzorgketen.

Deze week presenteerde Defense for Children het rapport "Dat ze je naam kennen" met de resultaten van een onderzoek naar de opvattingen van kinderen over de jeugdzorg (www.defenseforchildren.nl). Zeer terecht dat in de hausse van rapporten over de jeugdzorg nu ook "eindelijk" aandacht wordt besteed aan de beleving van de kinderen zelf. De kinderen die in het onderzoek zijn geïnterviewd zijn redelijk positief over de hulp die ze hebben ontvangen (onderbelicht in de media), maar zeer kritisch over het feit dat er te weinig naar hun wordt geluisterd door de jeugdzorgwerkers (de kern van de berichtgeving in de media). Een terecht en herkenbaar signaal al gaat het op dat punt gelukkig ook vaak wel goed, zoals onder meer blijkt uit hiernavolgende verhaal van één van mijn jeugdhulpverleners Ingrid Jonkers.

Nu het kabinet is gevallen is het even wachten waar een nieuw kabinet mee gaat komen als het gaat om de toekomst van de jeugdzorg. Ondertussen wordt in de uitvoering, ondanks stevig belemmerende systeemkenmerken, gewoon doorgewerkt aan het uitvinden van een meer duurzame jeugdzorg. Vaak tegen de stroom in, maar met grote passie om verschil te maken voor kwetsbare kinderen. Een mooi voorbeeld hiervan is de proef met de inzet van gezinsmanagers door Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Ik vertel het verhaal van gezinsmanager Ganna van Bijleveld.

Na een paar keer uitstel was het bijna zo ver en zou minister Rouvoet met zijn hoofdlijnenbrief over de toekomst van de jeugdzorg komen. En toen viel het kabinet. Hoe moet het nu verder na de val? Is sprake van een zegen, uitstel van executie, vergroot risico op een tombola of een uitgelezen kans op een nieuw begin?

In eerdere weblogs ging ik in op de rol van de GGZ in een duurzame jeugdzorg en ging ik in op een reactie daarop van Jos Rietveld en Paul Willems. Onlangs reageerde Rietveld en Willems op mijn reactie. En ik reageer daar nu weer op.

Afgelopen woensdag 10 februari bezocht ik het debat “Klem in de jeugdzorg” in de Rode Hoed naar aanleiding van de NCRV documentaire “Document Klem” die de maandag daarvoor was uitgezonden. Gelukkig had ik van te voren al een kaartje gekocht want het debat bleek uitverkocht. Nu is 'de Jeugdzorg' al jaren zeer regelmatig (vooral negatief) in het nieuws maar de laatste tijd lijken de publiciteitsgolven extra hoog. Ik weet niet precies waar dat aan ligt en wellicht is het toeval of een kwestie van eb en vloed, maar het is voor mij wel aanleiding om eens wat nader stil te staan bij het onderwerp Jeugdzorg en de media.

In het SBS6 programma "DAS je goed recht" stelde misdaadverslaggever John van de Heuvel veronderstelde misstanden bij "Bureau Jeugdzorg" aan de kaak. Kernboodschap was dat omdat "Bureau Jeugdzorg" niet gekwalificeerde onervaren medewerkers als volwaardig gezinsvoogd inschakelt kinderen ten onrechte uit huis worden geplaatst. Aanleiding voor mij om de serie "mythen in de jeugdzorg" te vervolgen en de serie "ongemakkelijke waarheden in de jeugdzorg" te starten.

Afgelopen maandag presenteerde Steven de Waal namens de Public Space Foundation zijn interessante essay over de Jeugdgezondheidszorg "Zijn we op de goede weg? Een bericht van een reiziger". Met de hoofdlijnen van het verhaal ben ik het van harte eens. Hier en daar maak ik een kleine kanttekening.

Onlangs kwam het standpunt van het Interprovinciaal Overleg over de toekomst van de jeugdzorg naar buiten. Niets is psychologisch zo bevredigend als bevestiging. Het standpunt van het IPO komt voor een groot deel overeen met mijn pleidooi voor een duurzame jeugdzorg. Budgettaire ontschotting, één integrale toegang naar de tweede lijns jeugdzorg via Bureau Jeugdzorg, het bij elkaar houden van drang en dwang, vereenvoudiging van indicatiestelling en een oproep richting gemeenten om meer werk te maken van hun preventie/eerste lijns taken. En in de bijlage een mooie opsomming van wat er allemaal al wel is verbeterd in de jeugdzorg de afgelopen jaren. Provincies je zou er bijna van gaan houden!

Deze week werd Nederland voor de zoveelste maal "opgeschrikt" met een horrorverhaal uit de jeugdzorg dat in diverse media breed werd uitgemeten. Zo kopte bijvoorbeeld het Parool op 21 januari "Kritiek op jeugdzorg na horror aanval". Bij lezing bleek het te gaan om een afschuwelijk zaak uit Engeland. Het land waar al jaren het programma "Every Child matters" draait. Een programma dat door velen in Nederland wordt gezien als best practice. Reden voor mij eens stil te staan bij wat mythes in de jeugdzorg. Wie weet zit er een nieuwe thema serie weblogs in.

Minister Rouvoet sloot eind vorig jaar een bijzonder akkoord met het Interprovinciaal Overleg (IPO) dat de afgelopen weken aanleiding gaf tot de nodige "dynamiek" in de media. Ik vermoed dat dit akkoord de gemoederen nog wel een tijdje bezig zal houden omdat het de kiem van vele spanningen in zich draagt. Spanningen die te maken hebben met de ongelijke verdeling van suikerooms, de zoektocht naar (nieuwe) suikertantes en problemen met politieke wezen in de jeugdzorg. Ik verklaar mij nader.