of 59142 LinkedIn

Gebrek aan kennis is oorzaak van ICT-debacles

Ad Hofstede 3 reacties

Het klinkt misschien raar met het leger aan deskundigen dat de overheid en het bedrijfsleven jaarlijks inhuren voor hun ICT-projecten. Toch is het ontbreken van kennis de werkelijke oorzaak van de vele ICT-mislukkingen. Vooral op management niveau, maar in feite op het hele organisatieniveau, ontbeert men de inzichten in wat er gebeurt als werkprocessen omgezet moeten worden naar digitale systemen.

Het idee dat managers de noodzakelijke ICT-kennis missen is niet nieuw. Reeds in 2008, dus zes jaar voor de Commissie Elias, waarschuwden Arnold Heertje en Henk Huisman in NRC Handelsblad voor de gevolgen van incompetentie bij grote en kleine ICT-projecten (‘Gebrek aan kennis ICT bij overheid’, NRC 18-8-2008). Hun stelling was dat er een totaal gebrek aan kennis was bij de politiek en de ambtelijke top. ‘Deze incompetentie leidt tot het voortdurend inhuren van een leger adviseurs voor allerlei deelgebieden. Deze hebben wel inzichten op deelgebieden, maar missen het overzicht’.

 

Met die laatste opmerking slaan de twee auteurs de spijker op z’n kop. Het omzetten van werk- en communicatieprocessen naar digitale systemen is een vertaalproces. Kenmerkend hieraan is dat er een verlies aan informatie optreedt. Het objectsysteem in de ‘reële’ wereld wordt omgezet naar een informatiesysteem. Deze transformatie gaat onherroepelijk gepaard met een reductie van informatie: de (alledaagse) praxis van het werk wordt eerst vertaald naar een taal in analoge vorm (beschrijvingen) en vervolgens naar een binaire taal (0 en 1).

 

Daarbij gaat het al vaak mis aan het begin van het proces, in de analyse- en ontwerpfase. Allereerst ontbreekt bij managers inzichten in de relatie mens en ICT. Hierin spelen zaken als communicatie, wereldbeeld, onzekerheid, maar ook (politieke) commitment een rol. Vervolgens missen managers kennis van wat ICT-systemen in feite zijn en hoe moeilijk het is om de nodige vertaalslagen te maken van reëel naar binair. Ten derde ziet men vaak niet in wat de organisatorische gevolgen zijn: de introductie van ICT-systemen vereist ook aan aanpassing van bestaande organisatie, werkprocessen en taken.

 

De vertaalslagen vereisen vervolgens een aantal ‘creatieve sprongen’, zoals prof.dr.ir.em Hans Oppelland het omschrijft. Oppelland is academic director van de Mastercourse Succesvol sturen van ICT-processen. Opmerkelijk is dat een deel van de vertaalslagen met voldoende opleiding  beter en efficiënter uitgevoerd kan worden door mensen van de organisatie zelf. De werkelijkheid is echter dat hiervoor vaak  onnodig dure adviseurs ingehuurd worden die beschrijvingen moeten maken van voor hen onbekende werkprocessen. De informatiereductie wordt hiermee nog verder geproblematiseerd.

 

Het gebrek aan kennis wordt vaak gepareerd met het werven nog meer ICT-deskundigen. Dat is ook de reactie van de overheid na de conclusies van de Commissie Elias: meer CIO’s en het BIt, Bureau ICT-toetsing, een extra laag in de bureaucratie. Paradoxaal is dat niet de juiste oplossing. Het organisatie breed bevorderen van kennis over ICT-processen is dat wel. Daarmee bereik je vier belangrijke doelen om de kans op een ICT-debacle in de toekomst te voorkomen

Je  introduceert bewustzijn binnen de organisatie over de complexiteit van ICT-processen. Je zorgt er ook voor dat medewerkers 'op ooghoogte' kunnen communiceren met (ingehuurde) experts. Daarnaast zorg je voor knowhow waarmee het proces in de ontwerpfase beter kan worden gestuurd. En je zorgt voor knowhow waarmee ICT-ontwerpen beter op hun merites kunnen worden beoordeeld.

 

Een grove schatting is dat er jaarlijks € 4 a € 5 miljard schade wordt geleden op ICT-projecten, een onthutsend groot bedrag. Net zo onthutsend is dat dit met een relatief kleine investering in de kwaliteit van medewerkers voorkomen had kunnen worden. In die zin blijven extra CIO’s en een organisatie als Bit doekjes voor het bloeden. In die zin hadden Heertje en Huisman het mis in 2008, toen zij opriepen dat er een centrale institutie moet komen dat als knooppunt over de noodzakelijke ICT-kennis beschikt. Met de toenemende digitalisering van diensten en processen, moet kennis over ICT en ICT-processen tot de DNA van elke organisatie gaan behoren. Dat betekent domweg mensen opleidden. Hopelijk is dan een nieuwe Commissie Elias over vijf of zes jaar niet meer nodig.

 

Ad Hofstede, directeur Erasmus Academie

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Stef Joosten (hoogleraar) op
Dit artikel is mij uit het hart gegrepen. Het enige foutje is het geschatte schadebedrag van € 4 a € 5 miljard. Dit bedrag is al enige jaren geleden door de Algemene Rekenkamer als "veel te hoog" bestempeld, maar blijft desondanks in deze discussies rondzingen.

Kent u dit voorbeeld: Rijkswaterstaat heeft relatief veel civiel ingenieurs in hogere functies zitten. Rijkswaterstaat heeft een goede staat van dienst als het gaat om het succesvol uitvoeren van civieltechnische-projecten.
Sommige bestuursorganen hebben een slechte staat van dienst als het gaat om het uitvoeren van informatietechnische projecten. Diezelfde bestuursorganen hebben geen of nauwelijks informatica-ingenieurs in hogere functies.
Dit doet vermoeden dat er een zekere mate van harde IT-kennis (informatica-ingenieurs) aan de bestuurstafel moet zitten, althans als informatieverwerking je primaire business is. We kennen dat ook van typische ingenieursbedrijven uit het verleden, zoals Philips en IBM. Helaas is ook daar amper nog een ingenieur in de top te vinden. Hoe vreemd zouden we het vinden als er geen militairen in de top van het leger zouden zitten? En hoe goed gaat het met ziekenhuizen waar de geneesheer-directeur het veld heeft moeten ruimen voor MBA's?

Ik ken helaas geen bewijs voor een vermeend causaal verband, maar ik vermoed dat die er wel is. Ik ben wel op zoek naar harde cijfers over deze materie. Is zulk onderzoek bij u bekend?
Door Benedikt (Directeur ECB) op
Niet alleen onvoldoende kennis van IT, maar vooral onvoldoende sturing in normaal projectmanagement komen wij tegen bij overheden.
Door Ellen op
Er is zat kennis.
Wat mist is realiteitszin en de volwassenheid om te accepteren dat niet alles wat je zou willen ook kàn, al gooi je er nog zoveel geld tegenaan.

Er gaan ook nog steeds grote infrastrurele projecten mis, omdat ook daar het magisch denken opgeld doet, en de overtuiging dat alles kan worden gerealiseerd binnen de tijd die je ervoor beschikbaar stelt. Als het op een A4tje getekend kan worden dan moet het ook gebouwd kunnen worden, toch? Het is tenslotte allemaal zo simpel in het plan.
Maar iets nieuws kost tijd. Zoals grond moet inklinken en beton moet drogen en alles vooruit bedenken onmogelijk is, kost ook een ICT project veel doorlooptijd omdat zaken organisatorisch moeten settelen, de omgeving (organisatie, ICT, politiek, economie) verandert terwijl je aan het bouwen bent en je altijd zaken tegen komt die niet te voorzien waren.

Nogmaals, er is kennis genoeg. De besluitvormers willen er alleen niet aan.