Eerst nog even terug naar de week ervoor. Want sommige misverstanden blijken zó hardnekkig dat zelfs goede uitspraken, om met Komrij te spreken, “onherstelbaar verbeterd” worden.

Verleden jaar ontstond de GOUD-affaire. Het staartje van die affaire blijkt lang en neemt nog steeds toe in gevoeligheid. De recent door een WOB-verzoek vrijgekomen informatie heeft veel stof doen opwaaien. Slechts de software van één leverancier kon op basis van de technische specificaties aangeboden worden. Dat was voor IBM reden om zich uiteindelijk met veel tegenzin terug te trekken uit de aanbesteding. Naast IBM bleken zich nog twee andere leveranciers te hebben teruggetrokken, zodat er van de oorspronkelijke vijf enthousiaste partijen maar twee leveranciers overbleven, die zich er kennelijk wél bij neer konden leggen dat de softwarekeuze al voor hen bleek te zijn gemaakt.

Toen eind februari het dagblad Trouw berichtte over de uitkomsten van de WOB-procedure werd ook aan een IBM-woordvoerder commentaar gevraagd. Deze gaf keurig aan waarom IBM niet had kunnen aanbieden: “De technische specificaties zoals die in de aanbesteding werden voorgesteld, maakten een goede aanbieding met een op open standaarden gebaseerde oplossing van IBM onmogelijk.” Een paar dagen na publicatie van het Trouw-artikel kreeg ik de home page van de internetprovider OnLine onder ogen. Daarin werd melding gemaakt van het Trouw-artikel en IBM’s formele reactie. Zeer opmerkelijk was dat de uitspraak van de IBM-woordvoerder letterlijk werd geciteerd, maar dat het begrip ‘Open Standaarden’ vervangen was door het niet genoemde ‘Open Source”’ “Onherstelbaar verbeterd”, zeg dat wel.

Klok en klepel? Een belang om het zo uit te leggen? Was het verschil tussen Open Standaarden (waar de IBM-woordvoerder terecht over sprak) en Open Source echt niet bekend? We kunnen niets uitsluiten en gaan uit van goeder trouw, maar vreemd is het wel. En het is exemplarisch voor de manier waarop ook anderen in de spraakverwarring meegaan en op basis daarvan verkeerde informatie prioriteiten stellen. Want Open Standaarden, dáár gaat het om.

Alle bij elkaar maakt het me nieuwsgierig naar hoe men de nieuwste set Kamervragen over GOUD denkt te beantwoorden. Dat moet een hele uitdaging zijn, als men de gekozen weg wil blijven verdedigen en tegelijkertijd het (goede) eigen beleid niet wil afvallen.

Ik kom nog even terug op het NOiV-congres. Volgens de brief van ‘Frank en Ank’, zoals die genoemd werd, een correctere benaming van het ‘Plan Heemskerk’ waarbij alleen maar de ondertekenende EZ-Staatssecretaris wordt genoemd en niet die van BZK, zijn Open Standaarden de spil waarom alles moet draaien. En wordt vervolgens Open Source software als alternatief gepropageerd indien de betreffende software geschikter is dan andere software.

Het is geen geheim dat IBM al in de tweede helft van de jaren negentig het belang van Open Standaarden heeft ingezien, en deze als uitgangspunt heeft gekozen voor alle IBM-ontwikkelingen op software- en hardwaregebied. En natuurlijk werden hier ook de nodige diensten rondom gebouwd. Het is dus merkwaardig om te horen dat Ineke Schop, de overigens hartverwarmend strijdlustige Programma Manager van NOiV, het gebruik van Open Source software voorop stelt omdat op die manier Open Standaarden het eenvoudigst dichterbij zouden komen!

Die ervaring moet voortkomen uit het feit dat men in de overheid al jaren voor veel werkplekken een softwareleverancier in huis heeft die de gang naar Open Standaarden maar moeizaam maakt. Dat is het goede recht van die leverancier, en het geeft alleen maar aan dat de overheid jarenlang Open Standaarden niet zo belangrijk heeft gevonden. Want er zijn ook softwareleveranciers die Open Standaarden al die tijd al omarmden. En die op basis daarvan software hebben gemaakt. Vaak ook nog op basis van substantiële Open Source-componenten. Kijk maar hoe IBM dat gedaan heeft:

Klik op de afbeelding voor een uitvergrote versie van het model.

Open Standaarden, daar gaat het om, leveranciers kunnen (en moeten!) daar een verstandige keuze in maken en die toepassen. Afnemers ook. Doe je dat niet dan is dat voor eigen rekening en kies je bewust voor een vendor-lock in. En verder is software software (als ze maar op Open Standaarden gebaseerd is).

“Inter-á-, Inter-á-, óperabiliteit!!” Dat, op basis van Open Standaarden, zou het terugkerende refrein van de Open Song moeten zijn. En natuurlijk moet Open Source een mooi couplet hebben.

Rob Nijman