Gemeenten zullen de komende jaren forser moeten afschrijven dan waar ze nu al voor vrezen. In centra zullen ze enkele honderden miljoenen euro’s, mogelijk zelfs enkele miljarden voor de kiezen krijgen. De kortetermijn-effecten van ict-ontwikkeling worden overschat en de lange termijn effecten onderschat, is een algemene wijsheid. 

Dit gaat zeker op voor de functies van onze stadscentra. Hoewel er steeds meer via internet wordt verkocht, denken we dat het wel zal meevallen en wiegen we onszelf in slaap met argumenten als: de stad biedt beleving, service en het gevoel. Ook is het verleidelijk te denken dat de economische recessie de reden is dat de winkels ‘tijdelijk’ minder klandizie hebben. Kijken we echter naar de trend, dan zien we dat het aandeel internetkopen jaar na jaar stijgt!

Volgens Thuiswinkel.org vindt 30 procent van de inkopen plaats via internet. Een jaar geleden was dat nog 23 procent. Service, klantgerichtheid en ‘de beleving’ zouden de sleutelwoorden zijn waarmee de consument toch naar de winkel wordt getrokken.

Ook internet biedt steeds meer ‘beleving.’ Virtueel een jurk passen, zonder verveelde man of jengelende kinderen, biedt de mogelijkheid om ‘anders’ te winkelen. Met een jaarlijkse groei van 7 procent, duurt het niet lang meer of er wordt meer via internet verkocht dan in de winkel.

Daardoor vermindert het aantal bezoeken aan de stad. Geen parkeergeld, geen wachtrijen bij de kassa, geen weer en wind te trotseren. Het gevolg zal merkbaar zijn. Het wordt rustiger in het winkelcentrum.

Daarnaast zijn er nog twee krachtige push-factoren die eveneens tot een verminderd bezoek aan de stadscentra leiden: het nieuwe werken en de demografische ontwikkelingen. Steeds meer werkgevers spelen in op de mogelijkheden van ict en de wens van personeel werk en privé meer in balans te brengen. Thuiswerken, wordt steeds meer geaccepteerd. Hierdoor zullen winkelcentra, vaak te vinden in de nabijheid van kantoren, aanloop verliezen.

Tenslotte hebben veel gemeenten te maken met een dalende dan wel sterk vergrijzende bevolking. Zeker het eerste leidt tot een minder frequent bezoek aan de stadscentra.

Voor gemeenten zijn de gevolgen desastreus. Veel gemeenten hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in het verbeteren van de bereikbaarheid van hun winkelcentra, vooral door goede betaalde parkeervoorzieningen. De ene gemeente heeft door de parkeeropbrengsten een extra inkomstenbron, de andere gemeente heeft de parkeerpenningen hard nodig om zijn parkeergarages te financieren. Daar zit nu net het probleem: de prognoses van opbrengsten zijn gebaseerd op huidige bezettingsgraden en het huidig winkel- en bezoekgedrag. Zoals hierboven betoogd, zal dat de komende jaren drastisch veranderen.

Nog steeds bouwen gemeenten nieuwe parkeervoorzieningen en komen er meer vierkante meters winkeloppervlak. De garages vertegenwoordigen tientallen miljoenen euro’s per gemeente die door de parkeeropbrengsten moeten worden goedgemaakt. Daarnaast zal veel winkelruimte overbodig worden.

De hoogste tijd dus om goed na te denken over een andere, meer toekomstbestendige functie voor de stadscentra. De transformatie naar deze andere functie zal eveneens veel gemeenschapsmiddelen vergen. Gemeenten lijken zich hier nog niet erg van bewust en lopen het risico met elkaar, na de correcties op het grondbedrijf, hiermee een miljardenstrop op te lopen.

Peter Ramautarsing, bestuurskundige.