'Slimme gemeente vergt complexe oplossingen'
Hardnekkige maatschappelijke problemen kunnen op lokaal niveau slimmer aangepakt worden, stelt Erik Gerritsen in zijn proefschrift, waarop hij maandag promoveert. Hoewel er geen simpele oplossingen zijn, zijn er met een veranderkundige aanpak meer resultaten mogelijk.
Ongetemde problemen
Gerritsen beschrijft in zijn proefschrift 'De slimme gemeente nader beschouwd - Hoe de lokale overheid kan bijdragen aan het oplossen van ongetemde problemen' vier casussen. Het zijn voorbeelden van 'ontembare problemen' binnen gemeentelijke kaders: de crisisopvang van psychiatrische patiënten (GGD, GGZ, politie), de aanpak van het voortijdig schoolverlaten, de aanpak van overlast gevende multiprobleemgezinnen en de aanpak de inburgering. Hoewel alleen de laatste in Amsterdam geen succes heeft opgeleverd, geldt voor al die casussen dat de overheid daarin weinig effectief is geweest. Een hiërarchische aanpak gericht op structuurveranderingen, expertmacht, onderhandelen en motivatie-instrumenten werkt doorgaans niet, maar de overheid leert daar weinig van.
Complex
"Er zijn grote problemen die niet kunnen worden opgelost door één organisatie. Maar je hebt niet minder organisaties nodig maar meer samenwerking", stelt Gerritsen, in het dagelijkse leven bestuursvoorzitter Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam en voormalig gemeentesecretaris van die gemeente. Simpele oplossingen zijn er niet. "Complexe problemen moet je met complexe oplossingen bestrijden. Waar 't mee begint maakt niet zoveel uit."
Leren
Hoe is die 'slimme overheid' dan te realiseren? Kern van de veranderingen die Gerritsen voorstaat, draait om 'het erkennen van elkaars belangen als legitieme belangen en om een zoektocht naar win-winoplossingen'. Leerprocessen en verandermanagement spelen een hoofdrol in het proefschrift.
Uitvoeringsgericht
Uit zijn aanbevelingen: 'Er is een oplossing die veel meer gebruikmaakt van een netwerkbenadering waarin ruimte wordt geboden voor uitvoerende partijen en burgers om in de lokale praktijk beter samen te werken en waarin gesneden wordt in overmatige bureaucratie in ruil voor afspraken over te behalen resultaten. Een aanpak die veel meer gebruikmaakt van leren, zelforganisatie, de potentiële kracht van variëteit en het ontketenen van de altijd aanwezige positieve energie. Een oplossing in de kern gebaseerd op wat ik uitvoeringsgericht werken noem.' Voorwaarde is wel dat een einde komt aan de verkokerde financieringssystemen die in vele delen van de overheid gemeengoed zijn.
Compact
De plannen op het gebied van de compacte overheid en de decentralisatie van een aantal taken naar gemeenten vindt Gerritsen desgevraagd "een goede systeemingreep. Maar de compacte overheid gaat nogal veel over structuurwijzigingen en niet over hoe je de overheid aan het leren krijgt. Je moet elkaar eerst begrijpen om samen naar een probleenmoplossing toe te groeien." Het zo nodige 'verandermanagement' komt bij de overheid volgens hem te vaak 'op de laatste pagina'.
ICT
ICT kan een belangrijke rol spelen bij het domeinoverstijgend samenwerken. Er moet immers veel informatie uitgewisseld worden. "Ik houd een pleidooi voor complexe oplossingen, niet voor een simpele blauwdruk om de werkelijkheid mee te plaveien. ICT heeft de potentie in zich om de transactiekosten van samenwerking te verlagen."
Reactie op dit bericht
Misschien helpt de metafoor van het muziek maken om iets over samenwerken duidelijk te maken.
Musici spelen om de toehoorder blij te maken. Simpel, anders ben je gauw out of business...
Om om mee te kunnen komen moet je iets kunnen wat past in het geheel. Daarom heeft iedereen in een band zijn eigen rol en instrument. Het begint met het respecteren van elkaars competenties en ieders vaardigheid op het instrument. Daar mag geen twijfel over zijn. Ook discipline moet er zijn, er zijn duidelijke afspraken: een combo kan volstaan met een akkoordenschema en wat mondelinge afspraken, terwijl een groot orkest niet zonder een uitgeschreven partituur kan.
Muziek is om naar te luisteren. Dat geldt ook voor de musicus. Deze moet heel goed luisteren naar zijn medemusici en tegelijkertijd (wellicht ook lezend/multitasking) meespelen en inspireren/ondersteunen. Het zomaar bij elkaar brengen van supermusici is echter geen garantie op succes. De ego's komen boven en ieder heeft zijn eigen opvatting hoe dingen gespeeld moeten worden.
Dan wordt het moeilijk controle te houden.
Het gaat om de mix van de juiste mensen, die elkaar de ruimte geven, elkaar ondersteunen en de abstractie/complexiteit van de uitvoering begrijpen.
Dat betekent ook dat de musicus zich ondergeschikt kan opstellen, kritiek en adviezen van anderen kan plaatsen en accepteren.
Nu is de vraag of we dit menselijk gedrag kunnen ondersteunen / vervangen met ICT.....
Wat heeft dit nu te maken met het proefschrift van Erik Gerritsen, zult u denken..
Geen idee, ik heb het nog niet gelezen..
Geweldig. Als de wereld zo in elkaar zou zitten, dan waren er geen problemen.
Ik denk dat de verdienste van dit proefschrift en onderzoek is dat kennis en ervaring vanuit de veranderkunde systematisch in verband wordt gebracht met de veelvuldige goedbedoelde pogingen van ambtenaren en instellingen om tot wezenlijke veranderingen en verbeteringen te komen in de wijze van samenwerken. Dat is nu eenmaal complex. En het helpt niet om de boel te versimpelen tot we werken toch allemaal in het belang van het kind of van de jongere. Ik ga het proefschrift lezen! En hoop dat het mij relevante kennis oplevert waar ik mijn voordeel mee kan doen.
Wat mij betreft is er maar één oplossing voor complexe problemen: terug naar de basis. Vanuit de basis kunnen in overleg met alle belanghebbende actoren de de meest simpele en minst bureaucratische oplossingen worden bedacht. De ervaring leert dat complexe oplossingen voor complexe problemen tot mislukken gedoemd zijn. Als je het simpel houdt zijn er geen complexe problemen. Aan proefschriften met complexe oplossingen voor in feite eenvoudige zaken bestaat geen enkele behoefte.
Complexe oplossingen zoeken en dan zo maar ergens beginnen, en dat ook nog in combinatie met ICT als wondermiddel...
Garantie voor nog meer dure mislukkingen lijkt me.
Zie het recente nieuws over mislukte ICT projecten bij de overheid.
Het wordt tijd voor wat minder zelfoverschatting.
Vraagje: wat als je een halsstarrige college B&W hebt die gesteund door hun coalitiepartijen net zo eigenwijs blijft als ervoor (ondanks de door de gemeente Almelo erkende gemeentelijke bijziendheid!!!) en men die plaats daardoor enorm diep in de penarie heeft gebracht door meer verliesgevende dan winstgevende projecten in het leven te roepen...maar die nu gewoon blijft doorgaan als ervoor...met dezelfde plannen -in gereduceerde vorm-, gewapend met de kreet "Het Verschil maken", maar die dus net zo door blijft besturen als voorheen. Doch waar het maatschappelijk gezien nog steeds op zodanig bar niveau zit dat de armoede in die plaats (Almelo) in 1 jaar met 2 % is gestegen naar 20 % !!! Terwijl het landelijk gemiddelde in vergelijkbare plaatsen met vergelijkbare grootte en vergelijkbare problematiek 9 % is !!! Dat zegt GENOEG! Wat moet je dan als oppositie als je duidelijke signalen geeft maar men dat met te positief voorgestelde plannen wegwerpt en bagataliseert? In (het niet slimme) Almelo veranderd het alleen in den minne wat betreft het maatschappelijk gebeuren, ondanks de vele bemoedigende woorden die men in diverse raadsvergaderingen naar voren heeft gebracht als tegenargumenten. Daar voert men een repressaillebeleid: de mensen zonder werk worden telkenmale meer gestraft. Zolang overheden meer geld uitgeven voor hun stenen projecten waar dan ook...terwijl ze voor de bouwstenen van de samenleving (de mensen) in NL geen geld willen uitgeven maar er steeds meer van inpikken: dan kun je maatschappelijk nog zoveel l*llen als brugman...maar je helpt er op maatschappelijk gebied weinig tot geen mensen mee. De starre kille ongevoelige Staatshouding (in daden!) gooit namelijk steeds roet in het eten met die steeds weer veranderende regelgeving, loze sociale kreten daarbij, prijsverhogingen en de doorgaande "tijdelijke" bezuinigingen (al meer dan 35 jaar!)...zelfs bij de allerarmsten!
Ik ben het er niet mee eens! Om met het laatste te beginnen, problemen oplossen is een proces en ieder proces kan ingebed worden in een aantal processen waar spelers zich aan te houden hebben. Iedere stap in het proces heeft een begin en een eind en kan pas afgesloten worden als aan een aantal criteria is voldaan. Dus het begin van ieder probleem, complex of niet, is het vaststellen van het proces dat zich het beste leent voor de behandeling van het probleem.
Een proces kan opgedeeld worden in processtappen, dat is de juiste manier om een probleem te versimpelen. In het oplossen van technische problemen, maar ook bij het oplossen van intermenselijke problemen. Het voordeel van het inzetten van procesondersteuning is ook dat ieder geval bijdraagt aan het leerproces en de mogelijkheid om schijnbaar verschillende situaties te vergelijken en zo het denken in oplossingen te stimuleren.
De wereld zou er niet beter van worden als iedereen die een complex probleem heeft in complexe oplossingen gaat denken. De enige die daar beter van wordt is de fabrikant van aspirine of paracetamol. Doe mij maar een pil procesbegeleiding.