Terwijl de buurtagent een dronken heerschap tegen de grond drukt, ziet hij vanuit zijn ooghoek twee gewapende mannen in een auto stappen. Een beetje lastig om op zo’n hectisch moment het kentekennummer op de ‘personal digital assistant’, een uit de kluiten gewassen mobieltje waarmee agenten zijn uitgerust, in te voeren. Dan maar bellen met de meldkamer. Maar daar heeft een kenteken niet de hoogste prioriteit. En ondertussen maar worstelen met die dronkenlap.

‘Dus hebben we bij de vts Politie Nederland samen met de ICTindustrie spraakherkenning ontwikkeld’, vertelt Victor Slagter, projectleider van het Innovatiecentrum MDoIt van vts (voorziening tot samenwerking) Politie Nederland in Driebergen.

‘De agent belt, hij spreekt het kenteken in en de computer meldt onmiddellijk wat er met die auto aan de hand is. Het korps in Utrecht was vorig jaar erg enthousiast over de proef. Vroeger had het korps geld vrijgemaakt en voor 1.800 agenten dit spraakherkenningsysteem aangeschaft. En het buurkorps even later ook, maar dan voor het verifiëren van identiteitspapieren. En een korps in het zuiden voor allebei, maar natuurlijk met andere systemen en andere standaarden. Hier ontwerpen we een landelijke dienst voor spraaktechnologie voor alle agenten.’

De vts Politie Nederland (of vtsPN) moet ervoor zorgen dat de 25 politiekorpsen en het KLPD doelmatiger werken. Dat ze dus niet iedere keer het wiel gaan zitten uitvinden als er spullen moeten worden aangeschaft of als de computersoftware aan vervanging toe is. En al helemaal geen technische hoogstandjes gaan uithalen, want dat loopt in overheidsland nogal eens in de soep. ICT-management en gezamenlijke inkoop, ondersteuning en bestuurlijke beleidsontwikkeling, de vts Politie Nederland moet ervoor zorgen.

De vts Politie Nederland heeft de agent die we vandaag tegen het lijf lopen aangekleed en uitgerust, zegt Slagter. ‘Denk aan de portofoon. Het communicatiemiddel voor de agent op straat. Vroeger hadden we analoge portofoons die uit de regio kwamen, nu hebben we C2000. Wij kopen de uniformen voor de Nederlandse politie, wapens, alles wat eromheen hangt. In de politieauto een camera voor automatische nummerplaatherkenning. De agent kan met zijn pc nu veel sneller ter plaatse een procesverbaal opnemen na een inbraak of een overval.’

Alles zelf doen

Ten tijde van de oprichting van vts Politie Nederland in 2006 waren de korpsen ‘nog niet echt toe aan het afstoten van deze taken’, zegt algemeen directeur van de vts Politie Nederland, hoofdcommissaris Co Hoogendoorn. De korpsen wilden alles zelf doen, in simpel Nederlands. Dat moest stoppen, want in het licht van deze verspilling en inefficientie zou de politiek zeker de nationale politie doordrukken. Op Prinsjesdag 2006 zei de koningin dat ‘de regering beoogt de Nederlandse politie om te vormen tot één organisatie.’

Nieuwe verkiezingen, een ander geluid van een nieuw kabinet, de nationale politie verdween in de ijskast, maar de druk ging niet van de ketel. Eind vorig jaar schreven de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie nog aan de Tweede Kamer dat ‘indien de korpsen met samenwerking onvoldoende voortgang en resultaat behalen (…) de behandeling van het wetsvoorstel tot invoering van een landelijke politie-organisatie wordt voortgezet.’

Dat politiek Den Haag nog steeds ‘dreigt’ met een nationale politie, vindt PvdA-Tweede Kamerlid en politiewoordvoerder Attje Kuiken niet zo vreemd. Kuiken: ‘CDA en VVD wilden een nationale politie. Wij niet, maar dan moet je wel een argument hebben waarom je het niet doet en op welke wijze je de politie wel inricht. Aan de ene kant wil je dat een politiekorps zo lokaal mogelijk wordt georganiseerd, maar aan de andere kant moet de politie samenwerken en veel zaken samen organiseren. Dat botst weleens.’

Veel mis

PvdA-politiewoordvoerder Kuiken vindt dat de vts Politie Nederland nuttig werk doet. ‘De politie heeft zelf ingezien dat ze beter moest samenwerken op het gebied van ICT. Dat 26 korpsen ieder hun eigen productjes willen uitvinden, kan niet meer. Maar dat wil niet zeggen dat het één groot hallelujaverhaal is. Er gaat nog veel mis in het gebruik van de systemen en de agent is daar de dupe van en uiteindelijk ook de burger. Het is daarom belangrijk om kinderziektes zo snel mogelijk de baas te worden en systemen te moderniseren.’

En er zijn meer problemen met de vts Politie Nederland, zegt PvdA-woordvoerder Kuiken: ‘Met de komst van de vtsPN zijn de korpschefs afnemers geworden. Ze zijn niet meer verantwoordelijk voor de ICT en zijn daardoor wat lui geworden. Het zal mijn tijd wel duren. De vtsPN doet het toch? En dat is waar, de vts heeft ‘Blue View’ ontwikkeld en ingevoerd.'

'Alle korpsen kunnen nu de informatie uit de handhavingssystemen “Googlen”. Maar je merkt dat sommige korpsen door die standaardisatie een stap achteruit hebben moeten zetten in de techniek die ze al hadden. Dat geeft wrijving. Een korps als Amsterdam-Amstelland was verder, maar heeft pas op de plaats moeten maken. Op bestuurlijk niveau is dat wel uit te leggen, maar de agent op straat baalt.’

Dat is onvermijdelijk, zegt plaatsvervangend directeur van de vts Politie Nederland Leon Bovée. ‘Hoe meer je opgaat in een groter geheel, hoe meer bereidheid er moet zijn om je eigenbelang los te laten. Die prijs betaal je in eerste aanleg. Maar daar krijg je steeds meer voor terug, zoals meer en betere informatie en snellere nieuwe ICT-oplossingen.’

Collectief

Politiek Den Haag houdt een stok achter de deur, maar dat is eigenlijk steeds minder nodig, zegt vts-topman Bovée. Meer samenwerking is namelijk ook in het belang van de politiekorpsen zelf. Bovée: ‘Boevenvangen doe je niet alleen op regionaal niveau, dat doe je ook op landelijk niveau en steeds meer op internationaal niveau. Je hebt elkaar gewoon nodig. Dat besef is echt tot alle korpsen doorgedrongen. Als drie jaar geleden in de Rotterdamse haven een container werd gestolen en opdook in Venlo, dan werd er gefaxt, gebeld en ge-e-maild. Nu kijken agenten bij elkaar in de systemen. De politie is zich ervan bewust geworden dat er veel meer inhoudelijk samengewerkt moet worden om onze samenleving veiliger te maken.’

Fijn dat de politie er nu zo over denkt, maar dat heeft vooral te maken met de dreiging van een nationale politie, zegt VVD-Tweede Kamerlid en politiewoordvoerder Laetitia Griffith. ‘Korpsen zijn harder gaan werken en harder gaan lopen, maar er heerst binnen de politie nog steeds geen cultuur van informatiedeling.'

'Door de zaken technisch op orde te hebben, heeft de politie de minister in slaap kunnen sussen, maar als je kijkt naar de dagelijkse praktijk en de effectiviteit van de samenwerking, dan gaat het nog steeds belabberd. En dan te bedenken dat daarvoor de vts Politie Nederland in het leven is geroepen. Een geldverslindend waterhoofd dat onvoorstelbaar veel externen inhuurt.'

'In een intern rapport van de Task Force Personeelbeheer van de vtsPN staat letterlijk dat er “ten aanzien van het externenbeheer tot op heden sprake was van een onbeheersbare situatie”. Nou, als je dat van jezelf zegt, dan is er echt wel iets mis. De vts Politie Nederland heeft 2.962 medewerkers, van wie 1.190 extern ingehuurd. Overal wordt bezuinigd, maar de vtsPN dijt maar uit en dijt maar uit. Niemand heeft zich zorgen gemaakt om de vtsPN. De sky was the limit.’

Geen sinecure

De opdracht waarvoor de vts Politie Nederland zich in 2006 gesteld zag, was geen sinecure. ‘s Lands 26 politiekorpsen werkten langs elkaar heen met verschillende informatiesystemen uit de tijd van de gemeente- en rijkspolitie (beide in 1993 opgeheven). Voor de handhaving (registratie van meldingen, verwerking van aangiftes en afhandeling van incidenten) en opsporing konden de korpsen kiezen uit verschillende registratiesystemen. Voor opsporing wilde de minister van Binnenlandse Zaken dat er één opsporingssysteem zou komen en voor handhaving één handhavingssysteem.

Leon Bovée: ‘Wij hebben uiteindelijk telkens voor het beste systeem van de beschikbare systemen voor handhaving en opsporing gekozen en dat gemoderniseerd. De Basisvoorziening Opsporing en de Basisvoorziening Capaciteitsmanagement zijn vorig jaar uitgerold. Met de nieuwe Basisvoorziening Handhaving zijn we eveneens in 2008 in Limburg-Zuid begonnen. Dat is het omvangrijkste project omdat nagenoeg iedereen bij de politie dit systeem intensief gebruikt. Het systeem, dat bij zes korpsen in gebruik is, wordt dit jaar bij de andere korpsen geïntroduceerd. Eén systeem voor iedereen heeft veel voordelen, maar het betekent wél dat veel korpsen hun werkprocessen moeten aanpassen.’

Dat doe je niet op een achternamiddag, weet Bovée. ‘De gebruikers hebben er in het begin enorm veel moeite mee. We proberen daar zo goed mogelijk op in te spelen. Dat kost tijd. Maar als alle korpsen op deze ICT-standaard zijn overgegaan en als een agent autorisatie heeft, dan kan hij in alle systemen in het hele land kijken. De Inspectie heeft onlangs niet voor niets gesteld dat op het punt van samenwerking en ICT goede vorderingen zijn gemaakt en dat de gemaakte afspraken vrijwel allemaal zijn nagekomen. Een cijfer hebben ze ons niet gegeven.’ Welk cijfer geeft Co Hoogendoorn de vtsPN? ‘Minimaal een 7.’

Wanorde

Toch kreeg de invoering van de nieuwe Basisvoorziening Handhaving (BVH) door de vtsPN dit voorjaar flinke kritiek van de politiebond ACP. Het landelijke BVH-systeem zorgde voor ‘administratieve wanorde’ en veel ‘rompslomp’. Bovendien blijkt uit recent onderzoek van de SP dat politieagenten massaal klagen over het nieuwe BVH-systeem. 91 procent van de agenten zegt dat het systeem niet goed werkt. Slechts 6 procent van de agenten is tevreden over het systeem.

De SP heeft achtduizend agenten ondervraagd. Het BVH-systeem leidt volgens de SP ‘tot veel bureaucratie’ en ‘gegevens raken verloren’. Ook twijfelen agenten aan de veiligheid van het systeem. SP-Kamerlid Van Raak vindt dat het te snel is ingevoerd. ‘Agenten zijn er weinig bij betrokken.’ Volgende maand presenteert de SP het eindverslag van het onderzoek.

Is dit weer een mislukt ICT-project van de overheid? Plaatsvervangend directeur van vts Politie Nederland Bovée weet zeker van niet: ‘Van sommige korpsen krijgen we veel kritiek, van andere helemaal niet. Het heeft zeker met gewenning te maken. In het begin waren er ook technische fouten. We stellen alles in het werk om die op te lossen. Je vindt overigens nooit een foutloze applicatie.

‘Het politievak staat ook niet stil. Er zijn altijd nieuwe wensen, omdat bijvoorbeeld de regelgeving verandert. De grootste problemen die agenten op de werkvloer hebben met de nieuwe basisvoorziening, komen voort uit de nieuwe werkwijze. Nieuwe formulieren, nieuwe invoervolgorde. Als je twintig jaar op het oude systeem hebt gewerkt, dan is dat lastig. Agenten moeten niet voor niets vier dagen de klas in voor iedere nieuwe basisvoorziening. En ja, al die klussen kunnen we niet klaren met uitsluitend eigen mensen, daarvoor komen we domweg handen tekort.’

Achteruitgang

Onwennigheid, nieuwe werkwijze, het wil er niet in bij VVD-Kamerlid en politiewoordvoerder Laetitia Griffith. Griffith: ‘Deze zomer heb ik de minister in het Algemeen Overleg over de politie al gezegd dat de werking van de belangrijkste ICT-systemen mij zorgen baart. Systemen lopen vast, gegevens raken weg. We hebben het allemaal kunnen horen tijdens een hoorzitting. Agenten worden bedolven onder het papier. De korpsen beschouwen de Basisvoorzieningen Opsporing en Handhaving daarom als een achteruitgang. Natuurlijk: alles wat nieuw is, heeft kinderziekten, maar een systeem behoort niet vast te lopen als er veel mensen gebruik van maken.

De Basisvoorziening is de ruggengraat van een effectieve en efficiënte politieorganisatie. Maar de nieuwe Basisvoorziening is oude technologie waarvan volgens het politiekorps Haaglanden de houdbaarheid volgend jaar afloopt.’ Griffith vindt dat de minister moet ingrijpen: ‘Drie jaar na invoering van de vts Politie Nederland is de ICT bij de politie nog steeds niet in orde. Als dat zo is, dan kun je net zo goed de vts Politie Nederland saneren.

De vtsPN dijt uit terwijl er nog gewoon ICT’ers bij de korpsen rondlopen. Hoe kan dat? De minister zou de vtsPN eigenlijk onder toezicht moeten plaatsen. Niemand erbij en zoveel mogelijk externen eruit.’ De nieuwe Basisvoorziening Handhaving is, beaamt de vts Politie Nederland, inderdaad geen nieuw systeem, ‘slechts’ een upgrade van een bestaand systeem. Niet alleen om zo min mogelijk risico’s te lopen maar ook om snel tot standaardisatie te komen.

Plaatsvervangend directeur Bovée: ‘ICT-projecten mislukken bij de rijksoverheid vaak door te grote ambities, zie ook de rapporten van de Algemene Rekenkamer. De politie heeft juist om die reden gekozen voor kleine stappen en dat geldt ook voor de basisvoorzieningen. Als we landelijke standaardisatie hebben bereikt met deze systemen, ontwikkelen we ze door. Collectief, en dus niet weer allemaal 26 verschillende oplossingen bedenken.’

Innovatie

Deze stap-voor-stap benadering past goed bij een grote overheidsorganisatie als de politie, meent Victor Slagter, projectleider van het Innovatiecentrum M-Do-It van vts Politie Nederland. Het Innovatiecentrum werd begin dit jaar geopend, met subsidie van Binnenlandse Zaken. ‘Ons motto is: de werkwijze van morgen met de innovaties van vandaag’ zegt Slagter.

‘Wij richten ons op de technologie die in het veld wordt toegepast, niet op de technologie die wordt ontwikkeld. We moeten als politie-organisatie niet in één klap een mega ICT-systeem willen invoeren. Wij hebben van de invoering van het landelijke communicatiesysteem C2000 geleerd dat we veel gefaseerder moeten werken; telkens een functionaliteit beschikbaar maken en bij de gebruikers te rade gaan.’

Zoals nu bij de Basisvoorziening Handhaving gebeurt, zegt Slagter. ‘Geen big bang-scenario’s. In C2000 hebben we veel technologie zelf ontwikkeld. We kijken nu veel meer naar wat commercieel beschikbaar is. Je koopt een systeem en gooit er een politiesausje overheen. We moeten ons niet gek laten maken door de marketeers. Dat gebeurt te veel. Juist op de ‘piek van verwachtingen’ willen korpsen spullen hebben. Niet doen. We hebben genoeg systemen met kinderziektes gehad. Daar hadden we nog jaren last van.’

Samenwerken in vtsPN

De voorziening tot samenwerking Politie Nederland (vtsPN) is de overkoepelende diensten- en ICT-organisatie van de politie. De vtsPN is op 5 juli 2006 opgericht. Het Nederlands Politie Instituut en het Kwaliteitsbureau Politie maken ook deel uit van de vtsPN. Het hoofdkantoor is gevestigd in De Bilt en er werken ongeveer 2500 mensen. Het is een landelijke organisatie met dertien vestigingen, waarvan zeven rekencentra.

De vtsPN is niet alleen ICT. Europese aanbestedingen met grote inkoopvolumes worden ook door de vtsPN afgehandeld. De laatste aanbesteding van politie-auto’s loopt nog bij de korpsen, maar de volgende zal door vtsPN worden afgehandeld. De vtsPN heeft ook de logistieke dienst van het KLPD overgenomen.

‘Blauw bloed belangrijk’

Als het aan de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie ligt, gaat de vtsPN over een paar jaar samen met de Politieacademie op in de Dienst Concernstaf en Bedrijfsvoering (DCB). De DCB zal worden bestuurd door het korpsbeheerdersberaad. Hierin zitten de verzamelde korpsbeheerders en de voorzitter van het college van procureurs-ge neraal. De korpschefs adviseren alleen. Het korpsbeheerdersberaad wordt voorgezeten door een onafhankelijke voorzitter.

VtsPN-baas Co Hoogendoorn maakt zich zorgen over onvoldoende ‘blauw bloed’ in het toekomstige DCB-bestuur: ‘In de verbinding met de korpsen helpt het ontegenzeggelijk dat ik uit het politienest kom. Ik was hiervoor korpschef van het korps Noord- en Oost-Gelderland. De vraag is of de landelijke DCB-organisatie die gaat ontstaan en die groter wordt dan de vtsPN, de verbinding kan houden met die blauwe wereld. Als je niets laat zien in die organisatie waaruit blijkt dat je bij dat politiebedrijf hoort, dan onderschat je het belang van de emotionele binding.’