Consumenten, vervoerders en bestuurders mogen overtuigd zijn van de zegeningen van de ov-chipkaart, de invoering ervan verloopt chaotisch en is voor de passagiers een lijdensweg. Zij betalen dubbele opstaptarieven en 4 euro extra als ze vergeten uit te checken, en de kaarten voor studenten gaan kapot. Visueel gehandicapten hebben hulp nodig, voor anonieme chipkaarten zijn geen kortingsacties en de reisgegevens worden te lang bewaard.

En terwijl Amsterdam en Rotterdam de strippenkaart overboord hebben gezet en zijn overgegaan op de ovchipkaart, is dezelfde kaart in Groningen en Drenthe nog onbruikbaar. De regio Oost-Nederland met Arnhem en Nijmegen zou de strippenkaart op 18 november gedag zeggen, maar daar stak demissionair-minister Camiel Eurlings (CDA, Verkeer en Waterstaat) vorige week een stokje voor. Eerst maar eens de technische problemen oplossen, vond hij. Want, zo zei Eurlings in de Tweede Kamer: ‘De ov-chipkaart moet het alledaagse reizen voor ov-gebruikers niet moeilijker, maar juist makkelijker maken.’

Om de perikelen rond de ov-chipkaart op te lossen en ‘regie en stevigheid’ in de geplaagde introductie te brengen, stelde Eurlings’ partijgenoot en oud-burgemeester Gerd Leers vorige week aan als voorzitter van de onafhankelijke ov-chipkaartcommissie. Gisteren stond Leers evenwel op het bordes van Huis ten Bosch als de nieuwe minister van Immigratie en Asielzaken. Bij het ter perse gaan van Binnenlands Bestuur was nog niet bekend wie Leers zou opvolgen. Eurlings misschien?

Opgelucht

De ov-chipkaartcommissie moet volgend voorjaar zijn werk hebben gedaan. Dat er zo’n commissie zou komen, had Eurlings trouwens al in juni aangekondigd. Het moest wat hem betreft afgelopen zijn met het dubbele opstaptarief dat NS en Veolia berekenen. De provincies en stadsregio’s hadden volgens de ex-minister ook ‘een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de reizigers en hun horizon hoort niet op te houden bij de concessiegrenzen’.

De provincies en stadsregio’s zijn de bestuurlijke opdrachtgevers en bepalen de kilometertarieven. Met zoveel ‘spelers’ vraagt de invoering van de ov-chipkaart om een ‘stevige en voortvarende aanpak en regie’, aldus voormalig minister Eurlings. ANWB-hoofddirecteur Guido van Woerkom is opgelucht dat Eurlings zich op de valreep kordaat bemoeide met de ov-chipkaart, maar het had volgens hem wel eerder gemogen, bijvoorbeeld toen Amsterdam in juni de strippenkaart afvoerde zonder op de evaluatie van Rotterdam te willen wachten.

Van Woerkom: ‘Ik begrijp goed dat men naar een strakke landelijke aanpak en regie wil, maar in 2008 is al een landelijke Regiogroep in het leven geroepen. De huidige Regiegroep heeft geen regie gebracht, waarom zou het straks dan anders gaan? Alles hangt af van de opdracht waarmee de voorzitter van de ovchipkaartcommissie op pad wordt gestuurd.’

Omdat de huidige Regiegroep van Verkeer en Waterstaat de consumentenvertegenwoordigers in Van Woerkoms ogen niet serieus neemt, stapte de ANWB vorige week uit het Landelijk Consumentenoverleg (LCO) over de ov-chipkaart. ANWB-hoofddirecteur Van Woerkom: ‘We hadden al langer het gevoel dat we aan het lijntje werden gehouden. Toegezegde maatregelen worden traag of helemaal niet uitgevoerd. Toen we twee maanden nadat we een brandbrief hadden gestuurd, van de Regiegroep een vrijblijvende reactie kregen, hield het voor ons op.

'Dan kiezen we liever voor pressie via de Tweede Kamer en de media. In het televisieprogramma Ochtendspits zei ik op een dinsdagochtend dat we moesten stoppen met het afschaffen van de strippenkaart en een dag later zei Eurlings tijdens overleg in de Tweede Kamer precies hetzelfde. Dat had ik echt niet bereikt in het Consumentenoverleg.’

Voordelen

De consument dient nu eindelijk eens centraal te staan bij de invoering van de ov-chipkaart. Tot nu toe staan de belangen van opdrachtgevers en de vervoersbedrijven centraal, volgens de ANWB.

Dat de gesubsidieerde ov-bedrijven verdienen aan de invoering van de kaart, vindt ANWB-hoofddirecteur Van Woerkom op zich geen punt. Van Woerkom: ‘Het zwartrijden loopt terug, dus er komt extra geld binnen. Dat gun ik de vervoerders. Maar als je zo’n voordeel hebt, vind ik ook dat een deel van dat geld terug moet komen. Zo is het van de zotte dat je als reiziger om de 5 jaar 7,50 euro moet betalen voor een nieuwe chipkaart. Eén keer is toch voldoende? Als er ook nog eens meer sociale veiligheid is, dan geef je dus iets terug van de voordelen die je als vervoerder hebt van die ov-chipkaart.’

De chaos bij de invoering van de ovchipkaart kan volgens Van Woerkom slechts op één manier worden aangepakt, en dat is door de verantwoordelijkheid volledig bij Verkeer en Waterstaat te leggen. Van Woerkom: ‘De nieuwe minister van Infrastructuur en Milieu Melanie Schultz moet zich verantwoordelijk maken voor de goede invoering van de ov-chipkaart.

'Het ministerie dient landelijke afspraken te maken waardoor het ov chip-kaartsysteem eenvoudiger kan worden, want nu is het een nodeloos ingewikkelde lappendeken. Er moet één fatsoenlijk betaalsysteem komen waarvan de consumenten zeggen: wat een heerlijkheid. Er moet een uniforme set van eisen komen. Dat betekent dat het ministerie zijn gedecentraliseerde verantwoordelijkheden terughaalt.

'Ik zie de reactie van de provincies en de stadsregio’s helemaal voor mij, maar we leven in een klein land en moeten ons afvragen of we niet zijn doorgeschoten. We werken met 19 kaderwetgebieden voor het openbaar vervoer. We gaan ook terug in het aantal ministeries. Waarom voeren we dan geen rationalisatie door in het openbaar vervoer?’

Los zand

OV-reizigersorganisatie Rover betreurt het besluit van de ANWB om uit het Landelijk Consumentenoverleg te stappen. Rover-bestuurslid Chris Vonk: ‘Maar we begrijpen de beslissing van de ANWB wel. Het overleg verloopt stroperig en ambtelijk. Jan en alleman bemoeit zich ermee. Zo komt er natuurlijk niets van de grond. Als de één geen bezwaar heeft, dan heeft de ander dat wel. Daarom is het goed dat Eurlings op het nippertje heeft besloten dat er echte regie moet komen op de invoering van de ov-chipkaart.

Leen Verbeek (huidige commissaris van de koningin in Flevoland) zei bij zijn afscheid als voorzitter van de ov-chip Implementatiegroep niet voor niets dat ‘de invoering van de chipkaart als los zand aan elkaar ging’. Maar stroperig of niet, Rover is dus niet uit het Consumentenoverleg gestapt, ‘want de chipkaart gaat gewoon door en alleen door mee te praten krijg je dingen voor elkaar’.

Centrale regie

Net als de ANWB zou Rover willen dat de nieuwe minister van Infrastructuur en Milieu zich ontfermt over de invoering van de ov-chipkaart. Chris Vonk van Rover: ‘Wat verwacht je als twintig overheden en even zoveel vervoersbedrijven zich ermee bemoeien en beslissingen nemen die tegenover elkaar staan? Je hebt centrale regie nodig, anders komt er niets van terecht. De huidige regiegroep is een samenraapsel van alle belanghebbenden en heeft niets te zeggen. Ik weet ook wel dat een regierol van het ministerie geen garantie is voor efficiëntie, maar ze zijn in ieder geval democratisch aanspreekbaar. De vervoerbedrijven en lagere overheden werken elkaar alleen maar tegen.’

Reizigersorganisatie Rover en de ANWB hebben in hun pleidooi voor strakke leiding bij de invoering van de ov-chipkaart steun van VVD-Tweede Kamerlid en woordvoerder verkeer en vervoer Charlie Aptroot. Ook hij is content met de ingreep van Eurlings om de invoering van de chipkaart in de oostelijke regio uit te stellen en de installatie van de commissie die zich gaat buigen over de regie. ‘Precies waar we al die tijd om hebben gevraagd’, aldus Aptroot.

Begin dit jaar eiste Aptroot in een motie dat minister Eurlings de leiding over de invoering van de ov-chipkaart zou overnemen van zijn staatssecretaris en portefeuillehouder Tineke Huizinga (ChristenUnie). Hij had geen enkel vertrouwen meer in Huizinga. De motie werd alleen gesteund door de VVD, SP, PVV en Verdonk. Staatssecretaris Huizinga vond de motie trouwens ‘merkwaardig’, want dat zij geen regie zou hebben gevoerd, was ‘quatsch, mijnheer Aptroot’.

Nu afgelopen

Volgens VVD-woordvoerder Aptroot zal minister van Infrastructuur en Milieu - en partijgenoot - Schultz vervoerders, provincies en stadsregio’s onder druk moeten zetten. De oekaze van Eurlings aan de stadsregio Arnhem Nijmegen en de vervoerders om de strippenkaart te handhaven, is een stap in die richting, vindt het VVD-Kamerlid.

‘Vanaf het begin is gekozen voor een verkeerd ieder-voor-zich-systeem’ stelt Aptroot. ‘Kijk ook naar die eindbeelden. Dat zijn helemaal geen eindbeelden. Er is nooit eenduidig bepaald wat er uiteindelijk moet staan. De NS heeft een eigen afrekensysteem dat los staat van de andere. Dat moet gewoon veranderen. De staat is enig aandeelhouder van de NS. De NS moet zich daar gewoon naar gedragen.

‘Ook de stadsregio’s en de provincies hebben de minister nodig. Die afhankelijkheid moet een nieuwe minister gebruiken om de regie op te eisen. De commissie ov-chipkaart zal met voorstellen moeten komen om samenwerking tussen de regio’s en met het Rijk af te dwingen, waarna een nieuwe minister kan zeggen: “Nou is het afgelopen; we gaan het helemaal anders doen”.’