De decentralisatiebrief van minister Plasterk is een prototype van Haags systeemdenken. De leefwereld van burgers ontbreekt totaal. Lokaal ontstaat weer gevoel voor de ervaring dat een heel dorp nodig is om een kind op te voeden. Maar het Haagse systeemdenken kent geen dorpen. Het kent alleen structuren en losse individuen, die ofwel krachtig ofwel behoeftig zijn.

Regelmatig hoor of lees ik berichten in de media over slechte woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten. De ontoelaatbaarheid van zulke situaties dringt pas echt tot je door, wanneer je als wethouder in je eigen gemeente geconfronteerd wordt met mensonwaardige toestanden en genoodzaakt bent om met toepassing van bestuursdwang maatregelen te nemen.

“Redzaam ouder. Zorg voor niet-redzame ouderen vraagt om voorzorg door iedereen.” Zo luidt de titel van het advies dat de Raad voor Volksgezondheid en Zorg (RVZ) in mei 2012 heeft uitgebracht over de ouderenzorg. 

Bij re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt steevast gesteld dat werkgevers ‘ontzorgd’ moeten worden. De overheid stimuleert deze ontzorging. Daarmee trekt ze een maatschappelijk probleem naar zich toe en ontneemt ze de samenleving de kans deelgenoot te worden van een vraagstuk dat allen aangaat.

Premier Rutte doet het signaal dat er steeds meer armen komen af met bewering dat er geen sprake is van armoede. Minister Kamp en Staatssecretaris De Krom roepen alsmaar dat er werk genoeg is in Nederland en dat mensen daar op af moeten. Door deze beelden op te roepen ontkennen ze de werkelijkheid van mensen. In plaats van te besturen op basis van cijfers, bedrijven ze propaganda.

Al kabinetten lang zingt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hetzelfde lied: herstel goedschiks of kwaadschiks het moreel van uitkeringsgerechtigden. De conditie die daarvoor nodig is wordt stelselmatig over het hoofd gezien: de moraal moet terug in de economie!

Dat is de kern van het beleid van dit kabinet. Al jarenlang staan de laagste inkomensgroepen onder druk. Deze druk wordt door de nieuwste aanscherpingen van de Wwb opnieuw opgevoerd. De kloof tussen arm en rijk wordt groter en groter.

Het kabinet bezuinigt fors op sociale zekerheid. Hoofdargument is: zorgen dat mensen aan het werk gaan. In zijn dromen ziet staatssecretaris 50 procent van de bijstanders weer werken. In de memorie van toelichting op wetsvoorstellen weet hij beter: het gaat voor 85 procent om bezuiniging!

De regering wil de Wet Werk en bijstand op onderdelen wijzigen. Naast het invoeren van de gezinsbijstand, een wachttijd voor aanvragers onder 27 jaar en de 110%-norm voor gemeentelijke minimavoorzieningen, is de invoering van de tegenprestatie een wijziging die weerstand oproept. Het dòòrontwikkelen van dit tegenprestatie-idee is het beste verzet ertegen.

Steeds meer mensen kampen met problematische schulden. De consumptiekerk staat in brand. Binnen blijven de gelovigen bidden om meer vuur. Gemeenten krijgen de plicht om te blussen. Tegelijk moeten ze de gelovigen te vriend houden.

Enkele zondagen geleden volgde ik op tv een gesprek van Wim Brands met de Duitse filosoof Peter Sloterdijk. Dit eindigde met een uitdagende gedachte. Sloterdijk constateerde dat er zoiets is als een tijdgeest en dat het de kunst is die te pakken.

Ooit nam de christelijke sociale leer een sterke positie in tussen liberalisme en socialisme. Het CDA heeft geprobeerd die positie te herwinnen met een normen- en waardenoffensief. Die poging is mislukt omdat het CDA zijn eigen geschiedenis niet meer kent. De beginselen van subsidiariteit (katholiek) en soevereiniteit in eigen kring (protestant) zijn zoek geraakt in de neo-liberale verindividualisering van de eigen verantwoordelijkheid.

Er werken duizenden arbeidsmigranten in Nederland. Hele bedrijfstakken zouden inzakken als we deze mensen niet hadden. Steeds meer van hen geven aan in Nederland te willen blijven. We hebben die mensen nu en in de toekomst hard nodig. We behandelen hen echter slecht. Zo maar een bezoek aan een Pools gezin maakt dit pijnlijk duidelijk.

De houding van een aantal lokale bestuurders in de huidige discussie over het sociaal beleid, brengen mij tot de volgende stelling: bestuurders die hun inlevingsvermogen voor arme mensen kwijtraken, zijn mogelijk een zegen voor de BV Nederland, maar een ramp voor een fatsoenlijke samenleving.

Dankzij de collectieve regelingen van de verzorgingsstaat hebben mensen zich los kunnen maken uit de beknelling van rangen, klassen en standen. Individualisering stoelt op gezamenlijkheid. De collectieve regelingen worden nu opgeruimd omdat mensen het zelf kunnen en moeten rooien. Die collectiefloze individualisering brengt de klassen- en standenmaatschappij terug. Dit keer in de moderne variant van winnaars en verliezers.