Veel gemeenten hebben het financieel zwaar. Verlies op grondexploitaties door de crisis wordt als een van de hoofdoorzaken naar voren geschoven. Maar is dat zogenaamde ‘verlies’ wel de echte boosdoener? Hoe zit het met het financieel beheer binnen deze gemeenten? Hebben sommige gemeenten zichzelf misschien rijk gerekend en moet men daarvoor nu de prijs betalen?

Joost, een vriend van mij, is intern verandermanager binnen een middelgrote gemeente. 'We zijn met allerlei projecten bezig. De kosten moeten fors naar beneden terwijl het college vindt dat de dienstverlening beter moet. Kunnen we daar eens over sparren?'

Het jaarverslag 2012 van de Nationale Ombudsman liegt er niet om: de overheid is te ingewikkeld, te bureaucratisch en mist inlevingsvermogen. Ambtenaren snappen zelf niets meer van de wet- en regelgeving. In de media gaat de aandacht voor het verslag vooral uit naar de manier waarop de overheid burgers behandelt: als burgerservicenummer in plaats van als mens.

Het bestuur beloofde de inwoners dat hun gemeente meer burgergericht zou opereren. De ambtelijke organisatie ging daarop aan de slag met organisatiestructuren en vergat in de loop van het traject waar het inhoudelijk om ging. Zelfbehoud nam vervolgens de overhand en het veranderproces liep hopeloos vast. Een nieuwe directeur trok het zich aan. Hoe kon hij het zelfbehoud doorbreken en de gemeente succesvol maken?

De meeste overheden stellen de dienstverlening aan burger en ondernemers centraal, ook bij het doorvoeren van bezuinigingen. Bij sommige overheden is dat helaas niet het geval; bij hen lijkt zelfbehoud voorop te staan.

Dit is het relaas van een betrokken overheidsmanager met het hart op de goede plaats. Zijn verhaal heeft helaas niet de weg naar mijn boek gevonden. Zijn casus is echter zo sprekend dat ik hem toch graag met u deel. Mocht het verhaal bij u als karikatuur overkomen, besef dan dat het niet verzonnen is.

Succes is een perceptie. Als mensen vinden dat iets succesvol is, dan is het ook succesvol. Die perceptie heeft alles te maken met verwachtingen. Als een leverancier aan mijn verwachtingen voldoet, heeft deze leverancier voor mij succes behaald. Het wordt voor die leverancier moeilijker om succesvol te zijn als hij meer afnemers heeft. Er ontstaan dan onderlinge verschillen tussen verwachtingen. Hoe kan die leverancier aan al die verwachtingen invulling geven?

Wanneer het bedrijfsleven bezuinigt, kijkt men primair of de productiekosten omlaag kunnen. Als dit onvoldoende oplevert, volgt de kaasschaaf: ieder bedrijfsonderdeel moet het met iets minder mensen en middelen doen. Moet men stevig bezuinigen, dan volgt een meer rigoureuze aanpak: men legt hele productielijnen stil of stoot complete diensten af. Tot en met de kaasschaafmethode gebeurt bij de overheid hetzelfde. Maar het afstoten van diensten is voor veel overheden problematisch.

Het tumult rondom de inkomensafhankelijke zorgpremie heeft de kritiek op andere plannen van het nieuwe kabinet enigszins doen verstommen. Zo is men bijvoorbeeld van plan om gemeenten net zo lang samen te voegen tot zij minstens 100.000 inwoners hebben. Altijd spannend, dat spelen met structuren. Toch een soort Lego voor politici. Maar wat levert het Nederland op?

De VVD en de PvdA hebben een definitief regeerakkoord bereikt. Onze overheden krijgen te komende jaren te maken met forse bezuinigingen. Hoe die bezuinigingen precies zullen uitpakken, blijft nog even gissen. Maar het wordt in ieder geval een interessante uitdaging omdat overheden prima weten hoe ze méér geld moeten uitgeven maar niet geleerd hebben de broekriem aan te halen.